Khi phim Odyssey đang làm mưa làm gió tại các rạp chiếu phim trên khắp thế giới, thì có một phim đang chiếu miễn phí trên SBS On Demand nói về chuyến trở về của người anh hùng thành Troy - Odysseus - của đạo diễn người Ý - Uberto Pasolini, đó là phim The Return – Trở Về - với sự tham gia của hai diễn viên gạo cội Ralph Fiennes và Juliette Binoche.
Với những ai kỳ vọng để xem một bộ phim sử thi kiểu Troy hay Gladiator thì có lẽ sẽ khá bất ngờ, vì The Return không kể lại toàn bộ cuộc phiêu lưu của Odysseus. Bộ phim chỉ lấy phần cuối của thiên sử thi, tức khoảng chín chương cuối trong tổng số hai mươi bốn chương của The Odyssey. Đó là thời điểm Odysseus sau 20 năm xa quê cuối cùng cũng đặt chân lên hòn đảo Ithaca và đoàn tụ với người vợ là Hoàng Hậu Penelope.
Xem phim tại đây:
Không có khúc khải hoàn. Không có đoàn quân chiến thắng. Không có những tiếng hò reo chào đón vị vua trở về. Máy quay mở ra bằng hình ảnh một người đàn ông già nua, kiệt quệ, trần truồng, nằm bất động trên bãi biển. Nếu khán giả không biết trước câu chuyện, có lẽ chẳng ai nghĩ đó lại là vị anh hùng vĩ đại nhất của Hy Lạp.
Đạo diễn Pasolini gần như muốn gạt bỏ mọi hào quang mà lịch sử thường gắn lên những người chiến thắng. Odysseus không trở về như một huyền thoại. Ông trở về như một cựu binh. Một người lính sống sót. Có lẽ đó cũng là thông điệp đầu tiên của bộ phim. Chiến tranh không tạo ra những người chiến thắng. Nó chỉ để lại những người còn sống.
Hòn đảo quê hương Ithaca của người anh hùng thành Troy ấy cũng không còn là quê hương như khi Odysseus rời đi. Ithaca trong The Return lại giống một quốc gia thất bại - xơ xác tan hoang không khác gì một nơi bị cái lưỡi của chiến tranh liếm qua. Không còn nhà vua. Không còn trật tự. Những kẻ cầu hôn Penelope ngang nhiên chiếm lấy cung điện. Họ ăn hết lương thực của dân. Tiêu xài tài sản của hoàng gia. Uống rượu, mở tiệc ngày này qua ngày khác. 20 năm hòn đảo đó không vua như rắn mất đầu biến thành vùng đất vô chủ vô tổ chức, dân chúng lầm than, cướp bóc hoành hành.
Không ít ý kiến cho rằng khi bỏ đi các yếu tố thần thoại, bộ phim cũng làm mất đi một phần linh hồn của nguyên tác. Nhưng rõ ràng đạo diễn Pasolini không định kể lại The Odyssey. Ông chỉ mượn Homer để kể một câu chuyện rất đương đại, dù các tình tiết của câu chuyện Homer kể về Odyssey trở về Ithaca vẫn nguyên vẹn trong đó. Người hùng Odysseus trở về đầy thương tích, cả về thể xác lẫn tinh thần, mà ngôn ngữ hiện đại nói là chấn thương tâm lý thời hậu chiến.
Hai diễn viên từng làm khán giả xúc động với The English Patient gần ba mươi năm trước, giờ đây lại gặp nhau trong một câu chuyện khác, khi cả hai đều bước sang tuổi xế chiều. Và điều đặc biệt là lần tái ngộ này không còn là câu chuyện của tình yêu mãnh liệt, mà là câu chuyện của lòng chung thủy, sự chờ đợi và niềm hy vọng đã kéo dài suốt hai mươi năm. Có lẽ Penelope mới là người đã chiến đấu lâu nhất trong bộ phim này.
Có lẽ đây là một trong những nhân vật nữ nổi tiếng nhất của văn học phương Tây. Suốt hai mươi năm, bà từ chối tái giá, tìm đủ mọi cách trì hoãn những kẻ cầu hôn. Ban ngày dệt tấm vải liệm cho cha chồng Laertes, ban đêm lại lặng lẽ tháo ra để kéo dài thời gian.
Penelope trong sử thi Odyssey của Homer gần như đã trở thành biểu tượng của lòng thủy chung trong văn học phương Tây.
Có một cảnh nhỏ nhưng rất cảm động khiến người xem nhớ mãi. Đó là cảnh con chó Argos của Odysseus gặp lại ông.
Trong nguyên tác của Homer, Argos là con chó săn của Odysseus nuôi từ nhỏ. Và một lần sơ ý ông bị con lợn rừng tấn công, chính con Argos đã đỡ cho ông và ông chỉ bị thương ở chân. Vết sẹo sau khi bị thương này cũng là mấu chốt.
Khi Odysseus trở về trong bộ dạng người hành khất, không một ai nhận ra ông. Chỉ có Argos. Con chó già khẽ ngẩng đầu. Nhìn chủ. Vẫy đuôi lần cuối. Rồi lặng lẽ trút hơi thở cuối cùng.
Trong lúc xem phim The Odyssey của Christopher Nolan với những đại cảnh hoành tráng, thì sự tối giản của Pasolini trong The Return cho chúng ta hai cách tiếp cận khác nhau về cùng một thiên sử thi bất hủ. Hai bộ phim không loại trừ nhau.
Nếu chấp nhận cách kể chuyện mà Uberto Pasolini lựa chọn, đây là một bộ phim rất đáng xem. Không phải vì những trận đánh hoành tráng. Mà đây là hành trình Odysseus tìm lại chính mình.
Xem phim tại đây:
