Watch FIFA World Cup 2026™ LIVE, FREE and EXCLUSIVE

SBS Examines: Ol aelan we i stap fesem stronfala weta mo klaimet jenj

Climate Change Threatens Pacific Island Nation Of Vanuatu

Ol Pasifik aelan kantri oli stap insaed long bigfala solwota bitim ol nara wan, we hemi kontrolem weta blong rijon mo blong ful wol ia. Credit: Mario Tama/Getty Images

Wan skul long Vanuatu i bin stap brok blong sam yia afta wan saeklon i bin kilim hem. Hemi wan stori we i stap oltaem long Pasifik ia, we oli save filim pawa blong stronfala weta ia tumas.


Long 2020, Saeklon Harold i bin kilim Solomon Aelan, Fiji, Tonga mo Vanuatu.

Long aelan ia Espiritu Santo – saeklon ia i bin destroiem Tasmalum skul.

CEO blong PASIFIKAID, wan organaisesen we i stap wok blong bildim skul ia bakagen, Peter Jamieson i bin talem se skul ia i stap brok yet long taem we hemi bin luk hem afta fo yia i bin pas finis.

"Ol pikinini ia i bin pleiplei long taem blong dina mo oli bin klaimap long haos kapa we i kat rosta mo ol bigfala timba we i stap long kraon mo antap long saed blong haos ia," hemi bin talem.

"Nokat wan samting nating we i bin kam blong bildim skul ia bakagen. Hemi no from wan kavman we i no wantem fiksim, i kat fulap disasta i stap, kavman ia i jas no kat mani blong hem nomo."

Roof caved in, leaving timber and wood hanging from above, while the ground is flooded
Long 20202, Saeklon Harold i bin destroiem Tasmalum Skul long Vanuatu. Credit: Supplied: Peter Jamieson

Lida long PNG blong Intanasonel Federesen blong Red Kros mo Red Kresen sosaeti Maki Igarashi i talem se fromse oli longwe tumas mo ol kantri ia i smolsmol, mo from kaen abiliti blong ol Red Kros sosaeti insaed long wan kantri ia, sam samtaem i afektem fasin blong fiksim ol samting ia afta long taem we disasta i bin kam.

"Sam samtaem mifala i nidim yusum wan smol openbot, olsem wan bot blong fis we i save tekem sam aoa," hemi bin talem.

"Bifo mi bin toktok wetem olgeta long Kuk Aelan, hemi tekem taem klosap blong wan wik blong kasem aelan ia. Ale bae yu save andastanem skel, ol spes bitwin, o jalenj ia blong kasem ol plesia insaed long Pasifik.”

Jeneral maneja blong intanasonel developmen long Biuro blong Meteoroloji Andrew Jones i talem se klaimet jenj i no save helpem nating ia.

“Fasin we solwota i save kam antap mo ol nara stronfala samting blong weta ia hemi wan bigfala mes we Pasifik i stap fesem long fiuja," hemi bin talem. 

"Fasin we i stap afektem Pasifik, yumi neva bin save luk wan kaen olsem bifo. Mo tu yumi no toktok enaf long saed blong hem long stej blong wol ia."

Folem o sabskraeb blong joenem SBS Examines long taem we mifala i luk Pasifik blong Yumi.


Share

Follow SBS Bislama

Download our apps

Listen to our podcasts

Get the latest with our exclusive in-language podcasts on your favourite podcast apps.

Watch on SBS

SBS World News

Take a global view with Australia's most comprehensive world news service

Watch now