Nasonel pak, pak blong risevem neija, pak long solwota mo Indijenis ples blong protekem kraon ia. Ol difren kaen ples ia i kat ol difren samting blong hem, pipol blong lukaotem hem mo ol rul tu. Wanem ia i mekem se wan ples blong Indijenis proteksen hemi difren, mo hao nao yu save faenemaot se yu save ko long wan ples?
Ol impotan samting
- Ol proteksen eria oli ol ples we ol impotan kraon, wota, plan, animol kalja i stap sef.
- Ol manples i manajem ol Indijenis Proteksen Eria, plantetaem long wan patnasip wetem kavman mo ol oanaisesen blong protektem neija.
- Yu sud jekem ol rul oltaem bifo long taem we yu save ko long eni proteksen eria, fromse sam i tabu blong ko long hem.
- Wanem ia wan Indijenis Proteksen Eria (IPA)?
- Hao nao ol Indijenis Proteksen Eria i stap difren long ol nara kaen eria?
- Hao nao ol Indijenis Proteksen Eria i save wok?
- From wanem se ol Indijenis Proteksen Eria oli impotan long saed blong envaeroment mo kalja blong Ostrelia?
- Hao nao bae yu save ko long wan Indijenis Proteksen Eria wetem rispek?
Ol nasonel pak mo risev blong neija i save protektem kraon, be pak blong solwota i save protektem solwota nomo. Indijenis Proteksen Eria i save protektem kraon mo solwota mo ol manples volontia i save manejem hem.
Ol plesia i stap long kraon we ol Fes Nesen pipol i bin tekem kea long olgeta blong sam ten taosan yia ia.
Wanem ia wan Indijenis Proteksen Eria (IPA)?
Wan Indijenis Proteksen Eria, o nara nem blong hem IPA, i wan ples long kraon o solwota we ol manples i mekem wan akrimen blong manajem hem.
Kavman blong Ostrelia mo ol Fes Nesen krup i bin mekem tugeta IPA prokram ia we i bin stat long 1997. Hemi sapotem ol manples blong protektem fulap kaen animol mo plan we i stap mo helpem ol samting blong kalja blong stap oltaem mo tu oli helpem ol samting blong tekem kea long kraon ia.
Long Ostrelia naoia i stap olsem:
- 96 Indijenis Proteksen Eria nomo.
- 113 milian hekta blong kraon we Indijenis Proteksen Eria i save lukaotem hemia.
- 9.3 milian hekta blong solwota we Indijenis Proteksen Eria i save lukaotem hemia.
Tugeta, ol IPA i save mekem bitim 55 pesen blong Nasonel Risev Sistem blong Ostrelia, we hemi protekem olsem wan kota blong kraon, freswota mo solwota insaed long kantri ia.
Profesa Emma Lee OAM hemi wan Trawlwulwuy woman mo akademik long Federesen Yunivesiti. Tu oli kolem hem Anti Emma.
Hemi eksplenem se ol Fes Nesen pipol oli bin manajem kraon, freswota mo solwota blong sam taosan yia ia.
“Mifala i bin mekem wan sistem blong lukaotem kraon ia long plesia we i bin stap oltaem. Ol samting we i luk olsem se i isi nomo, olsem yu no tekem tumas samting wetem yu bitim hamas yu nidim, mo bae yu lego kraon ia long wan fasin we i moa naes bitim taem we yu bin stap long hem blong ol nekis jeneresen long fiuja ia. Olgeta ia oli ol samting we i bin gaidem mifala blong sam ten taosan yia mo blong bitim wan handred jeneresen.”
Hao nao ol Indijenis Proteksen Eria i stap difren long ol nara kaen eria?
Ol Indijenis Proteksen Eria oli yunik fromse oli stap olsem wan akrimen blong volontia bitwin long ol manples mo kavman blong Ostrelia.
Be oli save stat wetem ol manples nomo.
Blong ol nara kaen proteksen eria, olsem nasonel pak, risev blong neija mo solwota pak, ol stet mo teritori oli kat nambawan nid blong lukaotem ol kraon o solwota ia.
Olgeta we oli onem praevet kraon ia, olsem ol fama, i save mekem wan volontia akrimen be tu oli save holem taet onasip long ol kraon ia. Ol kraon we i stap long wan akrimen i save kam pat blong Nasonel Risev Sistem.
Wan impotan samting we i difren bitwin long ol Indijenis Proteksen Eria mo ol nara kaen eria, hemi se insaed long ol IPA kalja hemi impotan blong operesen blong olgeta. Oli luksave se ol pipol, kalja mo kraon i stap konek nomo.
Anti Emma i talem se hemia i difren wetem wan “lokemap mo lego” fasin. Ol IPA i save mekem samfala janis blong ol visita blong lanem gud sam samting long saed blong kraon ia long taem we ol manples i alawem olgeta blong ko long plesia.
“Mifala i kivim wan ples we pipol i save talem se ‘fasin ia blong yusum faea i olfala tumas” mo long evritaem we yu save luk bonem ol samting ia long wan tempreja we i kolkol, bae yu save lukim wan samting blong kalja we i stap sapotem kraon ia blong sam taosan yia ia.”
Wan IPA i save stap antap long wan nara kaen proteksen eria, olsem wan nasonel pak o solwota pak. Long taem ia, ol manples i save wok wetem ol narafala oanaisesen we oli kat raet long loa o oli nidim manajem ol plesia.
Hao nao ol Indijenis Proteksen Eria i save wok?
Evriwan blong ol Indijenis Proteksen Eria oli kat wan plan blong manajem eria we tu i eksplenem hao ol manples bae oli save protekem ol samting blong kalja mo envaeromen we i stap.
i kat tu samting blong mekem long taem blong mekem wan Indijenis Proteksen Eria ia:
- Konsaltesen: Ol manples i save lidim toktok mo mekem wan plan wetem ol krup blong Fes Nesen pipol, oli we oli onem kraon, oli we oli kat wan intres mo olgeta we maet bae oli kam patna long hemia. Oli mekem ol objektiv mo plan blong tekem kea long kraon ia.
- Dedikesen: Ol manples oli disaed long saed long mekem plesia wan IPA o long no mekem. Oli save askem from kavman blong Ostrelia long saed blong mekem wan ofisal samting blong kohed long IPA ia.
Sapos wan Indijenis Proteksen Eria i save kam, hemi no save jenjem hu ia i save onem kraon, netiv taetel o ol raet long loa we i stap finis long kraon ia.
Ol samting blong mekem blong manajem kraon i save inkludem ia:
- protektem ol ples blong kalja mo ol sekred ples
- bonem sam samting long saed blong kalja
- lukaotem ol animol mo plan we oli stap long denja
- leftemap ol ples long neija
- karemaot ol infomesen long saed blong hamas kaen animol mo plan i stap insaed long wan ples
- sakemaot ol toti we i stap long solwota
- kontrolem ol wid mo ol ferol animol
- manajem ol turis mo visita we oli stap
- kivim ol save long ol nekis jeneresen blong yangfala.

From wanem se ol Indijenis Proteksen Eria oli impotan long saed blong envaeroment mo kalja blong Ostrelia?
Wanfala we hemi bin kampen long Ostrelia blong helpem neija long Ostrelia Konsevesen Fandasen (ACF), Jess Abrahams, i eksplenem se ol proteksen eria oli nambawan janis blong mekem sua se neija i save kro mo stap stron.
“Ol nasonel pak blong yumi mo ol nara kaen proteksen eria oli stap traem blong lukaotem plante difren kaen samting blong neija we yumi save luk olgeta long Ostrelia. Mo tu hemi impotan tumas se yumi protektem ol difren kaen samting long saed blong neija we i stap long Ostrelia, olsem se ol nekis jeneresen long fiuja oli save luksave wanem ia Ostrelia mo wanem hemi luk olsem.”
Bitim 80 pesen blong ol plan mo mamel long Ostrelia, wetem 45 pesen blong ol pijin we i stap, oli stap insaed long Ostrelia nomo.
Be long Ostrelia, ol difren kaen samting blong neija, denja we i stap afektem olgeta i save kam antap naoia, mo namba blong ol difren animol mo plan ia we oli stap long denja raon long kantri i stap kam antap tu.
Profesa James Watson, we hemi save mekem saens blong manajem kraon ia long Yunivesiti blong Kwinslan, i talem se ol proteksen eria i impotan tumas long saed blong kipim sef ol animol mo plan ia long Ostrelia.
“Hemia i fromse ol plesia oli ol kraon mo solwota we yumi no save bildim ol samting long olgeta. Ale ol buldos we oli kilim ol plan mo kraon i no save kam insaed long ol plesia. Mo ol nara kaen samting we i save daonem neija oli no alao insaed long ol proteksen eria ia. Ale, oli olsem wan sef ples nomo.”

Hao nao bae yu save ko long wan Indijenis Proteksen Eria wetem rispek?
Mista Abrahams i talem se fulap isi samting i stap we yu save mekem blong tekem kea long neija ia:
- Kipim ol animol blong yu insaed long haos blong yu long naet, spesali ol puskat.
- Risaekel long wan stret fasin blong mekem sua ol plastik i no save ko long solwota.
- Volontia wetem wan komuniti oanaisesen we oli tekem kea long wan lokol pak, resev o nasonel pak.
- Talem lokol MP blong yu ol samting blong ol mes long envaeromen we i stap.
Sapos yu save andastanem ol samting blong proteksen eria, tu bae i helpem yu blong andastanem moa spesal relesensip blong Ostrelia wetem neija.
“Sapos yumi tingabaot ol proteksen eria olsem wan samting we i save holem taet fiuja blong yumi evriwan olsem ol pipol, yumi kat abiliti blong mekem sam kaen samting olsem long ol kraon o balkoni blong yumi long haos.” Anti Emma i talem.
“Yumi nidim stap olsem ol gudfala pipol nomo, mo ol proteksen eria i save mekem yumi luksave se hemia i tru, mo ol Indijenis Proteksen Eria i leftemap mesaj ia tu.”
Ale, long nekis taem we yu save ko long wan samples, lanem hu ia manples blong kraon we yu stap long hem, folem ol lokol save mo rispektem ol disisen blong manples ia.
Ol impotan samting blong save long taem we yu save ko:
- Jekem wan ofisal map o websaet blong lanem hu ia i save manajem kraon ia mo sapos ol visita i save ko insaed long eria ia. Kavman blong Ostrelia i kat wan nasonel IPA map we yu save luk hem blong faenemaot ol IPA ia.
- Askem from ol samting long saed blong permi, fasin blong ko long plesia, ol ples we oli saremap, ol ples we i tabu blong ko long hem long saed blong kalja wetem ol oanaisesen blong manples, manaja blong IPA, kaonsil blong kraon o pak otoriti ia.
- i kat sam saen we i save helpem yu blong luksave sam blong ol proteksen eria, be oli no stap oltaem. Yu no sud lukaotem ol saen nomo.
Rimemberem se evri rod we yu save wokabaot long hem, evri sanbij yu save ko long mo evri bus yu save luk, oli ol pat wan wan bigfala samting.
Oli pat blong histri blong Ostrelia we i stap laef yet.
Sabskraeb long o folem Ostrelia Eksplen podkas blong luk moa importan samting mo toksave blong helpem niufala laef blong yu long Ostrelia.
Sapos yu kat sam kwestin o tingting ia, sendem wan email i kam long australiaexplained@sbs.com.au






