Key Points
- တိးကွ့တၢ်ဆါန့ၢ် ကဲထီၣ်သးတဆဲးဖိတုၤလၢအနးမးဒီး ဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်လၢသးသမူအဂီၢ်သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
- ကိးနံၣ်ဒဲး ပှၤသးနံၣ်စးထီၣ်လၢဃုလါန့ၣ် တၢ်ဟ့ၣ်သဆၣ်ထီၣ်လၢ ကဆဲးဘၣ်ကသံၣ်ဒီသဒၢန့ၣ်လီၤ.
- ဖိသၣ်ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤသ့ၣ်တဖၣ် မၤန့ၢ်တၢ်ဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢ လၢတဘၣ်ဆဲးထးဘၣ်သ့ဝဲ, ခီဖျိတၢ်ဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢ တိးကွ့တၢ်ဆါ လၢအဘၣ်တၢ်ခးပြိနုာ်အီၤဆူနါစ့ၤပူၤန့ၣ်လီၤ.
- ကသံၣ်ဒီသဒၢ တိးကွ့တၢ်ဆါန့ၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်ပူၤဖျဲးဒီးတၢ်တုၤထီၣ် ထီၣ်ဘးအိၣ်ဝဲဂ့ၤဂ့ၤ အဃိနတၢ်သံကွၢ် မ့တမ့ၢ် တၢ်ဘၣ်ယိၣ်မ့ၢ်အိၣ်တခါခါန့ၣ် တဲသကိးတၢ်ဒီး နကသံၣ်သရၣ်တက့ၢ်.
ဖီးခးစ်တၢ်ကလုၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
- တိးကွ့တၢ်ဆါန့ၢ်အကဲထီၣ်သးနးသ့ထဲလဲၣ်?
- ခီဖျိတိးကွ့တၢ်ဆါဘၣ်အဃိ ပှၤလၢအအိၣ်တဆူၣ်ဘၣ်နးနးကလဲာ်သ့န့ၣ် မ့ၢ်မတၤတဂၤသ့ၣ်တဖၣ်လဲၣ်?
- ယဒီသဒၢလီၤယသးလၢတိးကွ့တၢ်ဆါကသ့ဒ်လဲၣ်?
- မ့ၢ်ယကြၢးဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢတိးကွ့တၢ်ဆါစ့ၢ်ကီးဧါဒီးယဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤအပှ့ၤစ့ၢ်ဧါ?
- အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ ကသံၣ်ဒီသဒၢ လၢတလိၣ်သူထးဆဲးဘၣ်အိၣ်စ့ၢ်ကီးဧါ?
- တၢ်ဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢအဂ့ၤကတၢၢ်အဆၢကတီၢ်န့ၣ် မ့ၢ်အခါဖဲလဲၣ်?
- ဘၣ်ဃးဒီး ကသံၣ်ဒီသဒၢ တိးကွ့တၢ်ဆါ အတၢ်ခီဆၢ တၢ်ပနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ယကြၢးဘၣ်ယိၣ်အီၤ အလီၢ်အိၣ်စ့ၢ်ကီးဧါ?
တၢ်လၢတိးကွ့တၢ်ဆါန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဘဲရၢးစ်တကလုာ်လၢ အအိၣ်ဝးတရံး ရၤလီၤအသး ဒီတနံၣ်ကျၢၤ, အခီပညီမ့ၢ်ဝဲ ဒီတနံၣ်ညါအတီၢ်ပူၤန့ၣ် တၢ်ဆါအံၤဘၣ်ကူဘၣ်ဂာ်နၤသ့ကိးဆၢကိးကတီၢ်ဒဲးန့ၣ်လီၤ.
အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ တိးကွ့တၢ်ဆါဃၢ် အတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤသ့ၣ်တဖၣ်ဟဲဆူၣ်ထီၣ်ဒီး ဘၣ်ကူဘၣ်ဂာ်တၢ်အအါကတၢၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဖဲ လါယူၤဒီးလါစဲးပထ့ဘၢၣ်အဘၢၣ်စၢၤန့ၣ်လီၤ.
တိးကွ့တၢ်ဆါန့ၢ်အကဲထီၣ်သးနးသ့ထဲလဲၣ်?
တၢ်လၢတိးကွ့တၢ်ဆါန့ၣ် အတၢ်ပနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်နးဒိၣ်ဝဲဒၣ်ဒီး ကဲထီၣ်အသးယံၤဒိၣ်န့ၢ်လၢ ညီနုၢ်တၢ်ခုၣ်ဘၣ်ပှၤန့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဆါပနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ပၣ်ဃုာ်ဒီး လိၤကိၢ်ထီၣ်ဒိၣ်ဒိၣ်, ဖံးညၣ်ဆါဒီး စုကမဲၤခီၣ်ကမဲၤဆါ, ခိၣ်သၣ်ဃံဆါဒီး ကိာ်ယူၢ်ဆါသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ပှၤလၢ အဘၣ်ကူဘၣ်ဂာ် တိးကွ့ဘဲရၢးစ်တၢ်ဆါဃၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အါတက့ၢ် အိၣ်မုာ် အိၣ်ဆူၣ်ထီၣ်က့ၤဝဲဒၣ်လၢစှၤကိးသီအတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ပှၤတနီၤနီၤန့ၣ် တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်အိၣ်လၢ အကဆိးက့နးနးကလဲး တုၤဒၣ်လဲာ်ဘၣ်ထီၣ်တၢ်ဆါဟံၣ် အိၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.
ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ, ၂ဝ၂၅နံၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်မၤနီၣ်မၤဃါန့ၢ် ပှၤသံခီဖျိ တိးကွ့တၢ်ဆါ အါကတၢၢ် အနံၣ်တနံၣ်, လၢအနီၣ်ဂံၢ်အိၣ်အါန့ၢ် ၁, ၇ဝဝ ဂၤန့ၣ်လီၤ.
Dr Michael Wright လၢအမ့ၢ် ဆ့ၣ်ဒနံၤ ကသံၣ်သရၣ်ထီရီၤ (GP) တဂၤ ဒီး မ့ၢ်စ့ၢ်ကီး Royal Australian College of GPs အကရၢခိၣ်တဂၤစံးဝဲဒၣ်, “ပဝဲအါဒံအါဂၤ ပဆိကမိၣ်အီၤ ထဲဒၣ်အမ့ၢ်ဒ်သိး တၢ်ခုၣ်ဘၣ်ပှၤ, နာ်သက့ အတၢ်အိၣ်သးသ့ၣ်တဖၣ် ကဲထီၣ်နးနးကလဲာ်သ့ဝဲဒၣ် ဒီး ကိးနံၣ်ဒဲးန့ၣ် မၤသံပှၤအီစထြ့လယါဖိ အိၣ်လၢအကယၤအါမးန့ၣ်လီၤ.”
“တိးကွ့တၢ်ဆါအဃိန့ၣ် ပှၤအီစထြ့လယါဖိလၢအကထိကလးအါမး ဘၣ်ထီၣ်တၢ်ဆါဟံၣ် ခီဖျိလၢ တၢ်ဆါဃၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်ကူဘၣ်ဂာ်နုာ်လီၤဆူကလံၤကသါကျိၤပူၤ နးနးကလဲာ်အဃိန့ၣ်လီၤ.”
ခီဖျိတိးကွ့တၢ်ဆါဘၣ်အဃိ ပှၤလၢအအိၣ်တဆူၣ်ဘၣ်နးနးကလဲာ်သ့န့ၣ် မ့ၢ်မတၤတဂၤသ့ၣ်တဖၣ်လဲၣ်?
ပှၤလၢအတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ဂ့ၤသ့ၣ်တဖၣ်ဒၣ်လဲာ် အမ့ၢ်ဘၣ်တိးကွ့တၢ်ဆါန့ၣ် အတၢ်အိၣ်သး ဟဲနးထီၣ်သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
ပှၤလၢအဘၣ်တိးကွ့တၢ်ဆါအဃိ ဆိးက့နးနးကလဲာ်သ့ဒီးဘၣ်ထီၣ်တၢ်ဆါဟံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ပၣ်ဃုာ်ဒီး ဖိသၣ်ဆံးသ့ၣ်တဖၣ်, ပှၤသူၣ်က့သးပှၢ် ၆၅နံၣ်ဒီးဆူအဖီခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, ပှၤအဘီးရကၠံၤနၢၤဒီး/ မ့တမ့ၢ် ပှၤထီရ့ၣ်စထြ့ၣ်အးလဲးဒၢၤသ့ၣ်တဖၣ်, မိၢ်လၢအိၣ်ဒီးဟုးသး—ပှၤမိၢ်ဒၢသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ပှၤလၢအအိၣ်ပာ်စၢၤလံဒီး တၢ်ဆူးတၢ်ဆါယံၤထၢအဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
Dr Wright စံးဝဲဒၣ်, “ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ အါတက့ၢ် အတၢ်အိၣ်သးအိၣ်အါလၢ တၢ်ဆါဃၢ်ကနုာ်လီၤဘၣ်ကူဘၣ်ဂာ်ဆူအပသိၣ်အပူၤ, န့ၢ်ဘၣ်တၢ်ပသိၣ်ဆါဒီး လိၣ်ဘၣ်ထီၣ်ဝဲ တၢ်ဆါဟံၣ်န့ၣ်လီၤ.”
ယဒီသဒၢလီၤယသးလၢတိးကွ့တၢ်ဆါကသ့ဒ်လဲၣ်?
တိးကွ့တၢ်ဆါဃၢ်အံၤ ရၤလီၤအသး ခီဖျိ ပှၤလၢအအိၣ်ဒီး တၢ်ဆါဃၢ်အံၤ အကိာ်ယူၢ် မ့တမ့ၢ် အနါစ့ၤ အထံ သ့ၣ်တဖၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ.
တၢ်မၤထွဲနီၣ်တဂၤတၢ်ကဆှဲကဆှီ, လၢအမ့ၢ်ဒ်သိး သ့ဃၢၤစုထီဘိဒီး ဖဲကူာ် မ့တမ့ၢ် ကဆဲအခါ ကးဘၢကိးပူၤဒီးနါစ့ၤ, တၢ်မၤဒ်အံၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မၤစၢၤနၤဒ်သိး နသုတဘၣ်ကူဘၣ်ဂာ်တၢ်ဆါဃၢ်အံၤဘၣ်သ့ဝဲ ဒီး မၤစၢၤဒီသဒၢစ့ၢ်ကီးဝဲ တၢ်ရၤလီၤတၢ်ဆါဃၢ်အံၤန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့,တၢ်ဒီသဒၢလီၤနနီၣ်ကစၢ်အသးဒီး ပှၤဂုၤပှၤဂၤအဂီၢ် ကျဲလၢအဂ့ၤကတၢၢ်တဘိန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်ဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢ တိးကွ့တၢ်ဆါ ကိးနံၣ်ဒဲးန့ၣ်လီၤ.
Dr Wright ရှဲပၠးဝဲဒ်အံၤ, တၢ်ဆဲးပာ်ကသံၣ်ဒီသဒၢအတၢ်န့ၢ်ဘျုးန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် မၤစှၤလီၤကွံာ် တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်လၢနကအိၣ်တဆူၣ်ဘၣ်, မ့ၢ်စ့ၢ်ကီး တၢ်မၤလီၤတံၢ်လၢ တၢ်ဆါဃၢ်အံၤ ဘၣ်ကူဘၣ်ဂာ်နၤ တနးကဲၣ်ဆိးဘၣ်န့ၣ်လီၤ.”
ပှၤတဂၤလၢ်လၢ်လၢအဆဲးပာ်ကသံၣ်ဒီသဒၢန့ၣ် အတၢ်အိၣ်သးအိၣ်စှၤဒိၣ်မး လၢအကရၤလီၤ တၢ်ဆါဃၢ်အံၤဆူပှၤဂုၤပှၤဂၤအအိၣ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဆဲးပာ်ကသံၣ်ဒီသဒၢန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်အဂ့ၤကတၢၢ်လၢနကဒီသဒၢလီၤနနီၣ်ကစၢ်သး, နဟံၣ်ဖိဃီဖိဒီး နပှၤတဝၢန့ၣ်လီၤ.Dr Michael Wright
မ့ၢ်ယကြၢးဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢတိးကွ့တၢ်ဆါစ့ၢ်ကီးဧါဒီးယဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤအပှ့ၤစ့ၢ်ဧါ?
တၢ်ဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢတိးကွ့တၢ်ဆါန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်အရ့ဒိၣ်မးတခါလၢပှၤကိးဂၤဒဲးအဂီၢ် ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့န့ၣ် လီၤဆီဒၣ်တၢ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ်လၢ ပှၤအိၣ်ဒီးတၢ်ဂံၢ်ဆံးဘါစၢ်ဖဲပှၤတဝၢပူၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
Dr Stephanie Williams စံးဝဲဒၣ်, “ပဟ့ၣ်သဆၣ်ထီၣ် ပှၤကိးဂၤဒဲးလၢအသးနံၣ်အိၣ် ဃုလါဒီး ဆူအဖီခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ကဆဲးဘၣ် ကသံၣ်ဒီသဒၢ တိးကွ့တၢ်ဆါကိးနံၣ်ဒဲးန့ၣ်လီၤ.”
Dr Stephanie Williams မ့ၢ်ဝဲ Australian Centre for Disease Control — အီစထြ့လယါ တၢ်ဖီၣ်ဂၢၢ်တၢ်ဆူးတၢ်ဆါဃၢ်ဝဲၤလီၢ် — ပှၤပၢဆှၢရဲၣ်ကျဲၤတၢ်အခိၣ်—၂ တဂၤန့ၣ်လီၤ.
ပှၤအိၣ်တနီၤလၢအအိၣ်ဖဲ ကရူၢ်လၢတၢ်ဆဲးကလီန့ၢ်အီၤကသံၣ်ဒီသဒၢ လၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ်ဖဲ ထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ် တၢ်ဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢ အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ အဖီလာ်န့ၣ်လီၤ:
- ဖိသၣ်သးနံၣ်ဃုလါတုၤယဲၢ်နံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်
- ပှၤဒိၣ်တုၤသးပှၢ်သးနံၣ် ၆၅နံၣ် ဒီး ဆူအဖီခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်
- ပိာ်မုၣ်လၢအိၣ်ဒီးဟုးသး— ပှၤမိၢ်ဒၢသ့ၣ်တဖၣ်
- ပှၤ အဘီးရကၠံၤနၢၤဒီး/ မ့တမ့ၢ် ပှၤထီရ့ၣ်စထြ့ၣ်အးလဲးဒၢၤ လၢအသးနံၣ်အိၣ်ဃုလါဒီး ဆူအဖီခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်
- ပှၤလၢအအိၣ်ဒီး တၢ်ဆူးတၢ်ဆါယံၤထၢ အတၢ်အိၣ်သးတခါခါသ့ၣ်တဖၣ်.”
လၢတၢ်ဆဲး ကသံၣ်ဒီသဒၢ တိးကွ့တၢ်ဆါအဂီၢ် နတၢ်အိၣ်သးမ့ၢ်တထီၣ်ဘးလၢ တၢ်ကဆဲးကလီန့ၢ်နၤဘၣ်တခီ, နပှ့ၤဆဲးအီၤဖဲပှၤဟ့ၣ်လီၤကသံၣ်ဒီသဒၢသ့ၣ်တဖၣ်အအိၣ်သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
Dr Williams စံးဝဲဒၣ်, “နလဲၤဆဲး ကသံၣ်ဒီသဒၢတိးကွ့တၢ်ဆါန့ၢ်ဝဲဒၣ်ဖဲတၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲဆူၣ်ချ့တၢ်လီၢ်အါတီၤ, လၢအပၣ်ဃုာ် နလီၢ်ကဝီၤကီၣ်ကးကရၢ တၢ်ဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢ ကသံၣ်ဒၢး, ပှၤတဝၢဆူၣ်ချ့ဝဲၤလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်, အဘီးရကၠံၤနၢၤဆူၣ်ချ့ဝဲၤကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး တၢ်ဆါလီၤကသံၣ်ကျး တနီၤနီၤ လၢအအိၣ်သကုၤ အီစထြ့လယါကီၢ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.”
နကီၢ်စဲၣ် မ့တမ့ၢ် ကဝီၤဒိၣ်တၢ်ပၢ ပဒိၣ် မ့တမ့ၢ် နတၢ်မၤကစၢ်န့ၣ် ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် ကအိၣ်စ့ၢ်ကီးဒီးတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤသ့ၣ်တဖၣ်လၢ တၢ်ဆဲးကလီန့ၢ် ကသံၣ်ဒီသဒၢ တိးကွ့တၢ်ဆါအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ ကသံၣ်ဒီသဒၢ လၢတလိၣ်သူထးဆဲးဘၣ်အိၣ်စ့ၢ်ကီးဧါ?
ဖဲ ၂ဝ၂၆နံၣ်အံၤ အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအိၣ်ဝဲဒီး ကသံၣ်ဒီသဒၢ တိးကွ့တၢ်ဆါ လၢတၢ်ဆဲးပြိနုာ်လီၤအီၤဆူနါစ့ၤအပူၤ လၢတလိၣ်သူထးဆဲးဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
မ့ၢ်ကျိၤကျဲတဘိလၢ ကသံၣ်ကသီဂ့ၢ်ဝီပီးလီပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ် (Therapeutic Goods Administration) တူၢ်လိာ်ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤအီၤ လၢအအိၣ်ဒီးတၢ်ပူၤဖျဲးဒီး တၢ်တုၤထီၣ်ထီၣ်ဘးအိၣ်ဂ့ၤဂ့ၤ လၢတၢ်ကသူအီၤလၢဖိသၣ်သးနံၣ် ခံနံၣ် တုၤ ၁၇နံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ကသံၣ်ဒီသဒၢအံၤ အိၣ်ဝဲဒၣ်သကုၤအီစထြ့လယါကီၢ်ဒီဘ့ၣ် ဒီးကီၢ်စဲၣ်တနီၤနီၤန့ၣ် ရဲၣ်ကျဲၤဆဲးကလီန့ၢ်ဝဲ ဖိသၣ်သးနံၣ် ၂နံၣ်တုၤ ၅နံၣ်အဘၢၣ်စၢၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
RACGP ကရၢခိၣ် Dr Wright စံးဝဲဒၣ်, “ပသ့ၣ်ညါလၢ ဖိသၣ် သးနံၣ်ထဲအံၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဆဲးကသံၣ်တမုာ်ဘၣ် ဒီး အမိၢ်အပၢ်သ့ၣ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီး တအဲၣ်ဒိးဟဲဆဲးန့ၢ်အီၤကသံၣ်ဘၣ်.”
ဖဲနအိၣ်ဆိး ကီၢ်စဲၣ်အပူၤန့ၣ် မ့ၢ်ပဒိၣ်ဟ့ၣ်မၤစၢၤ တၢ်ဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢ လၢအဘၣ်တၢ်မၤအီၤခီဖျိ တၢ်ခးပြီနုာ်အီၤဆူနါစ့ၤအပူၤအိၣ်စ့ၢ်ဧါန့ၣ် နသံကွၢ် နဟံၣ်ဖိဃီဖိကသံၣ်သရၣ် သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢအဂ့ၤကတၢၢ်အဆၢကတီၢ်န့ၣ် မ့ၢ်အခါဖဲလဲၣ်?
Dr Meru Sheel, သရၣ်မုၣ်ဒိၣ်စိ လၢအဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ဆူးတၢ်ဆါဘၣ်ကူဘၣ်ဂာ်တၢ်သ့ဒီးဟီၣ်ခိၣ်ဖျၢၣ်ဆူၣ်ချ့ဂ့ၢ်ဝီ ဖဲ University of Sydney စံးဝဲဒၣ်, တၢ်ဆၢကတီၢ်, ဘၣ်ဆၢဘၣ်ကတီၢ်အဂ့ၤကတၢၢ် လၢတၢ်ဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢအဂီၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဖဲတၢ်ဆါဃၢ်ဘၣ်ကူဘၣ်ဂာ်ကဲထီၣ်အအါကတၢၢ်အဆၢကတီၢ် တချုးတုၤလီၤဒ်ဘၣ် သၢလါတုၤ လွံၢ်လါဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်လီၤ.
“အဃိန့ၣ် ပဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် ကဆဲးပာ်ဝဲ ကသံၣ်ဒီသဒၢတိးကွ့တၢ်ဆါ ဖဲတၢ်ဂိၢ်ထီၣ်သီ တုၤလၢတၢ်ဂိၢ်ခါအလါသ့ၣ်တဖၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ.
“ဖဲလၢကသံၣ်ဒီသဒၢစးထီၣ်အိၣ်ထီၣ် ဖဲလါအ့ဖြ့ၣ်, လါမ့ၤ အတီၢ်ပူၤဒီး တၢ်ဆၢကတီၢ်လၢအဘၣ်လိာ်သးဒီးအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ် မ့တမ့ၢ် တၢ်ဖံးတၢ်မၤလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဆဲးန့ၢ်အီၤအခါန့ၣ်, မ့ၢ်ဝဲဆၢကတီၢ်အဂ့ၤကတၢၢ်လၢ ကဆဲးပာ်စၢၤကသံၣ်ဒီသဒၢန့ၣ်လီၤ.”
ဘၣ်ဃးဒီး ကသံၣ်ဒီသဒၢ တိးကွ့တၢ်ဆါ အတၢ်ခီဆၢ တၢ်ပနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ယကြၢးဘၣ်ယိၣ်အီၤ အလီၢ်အိၣ်စ့ၢ်ကီးဧါ?
ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢဝံၤအတၢ်ပနီၣ်လၢအအိၣ်ဖျါထီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ, ပှၤတနီၤနီၤ တူၢ်ဘၣ်ဝဲလၢ အအိၣ်တမုာ်ဘၣ်ထဲတဆံးတက့ၢ် လၢအယံၤဒၣ်ထဲစှၤကိးသီန့ၣ်လီၤ.
Dr Sheel စံးဝဲဒၣ်, “ကသံၣ်ဒီသဒၢ ခဲလၢာ်န့ၣ် အိၣ်ဒီး တၢ်ဒိဘၣ်တနီၤလၢအလီၤဂာ်လိာ်အသး ဒ်သိးဒီး, ဘ့ၣ်ထီၣ်ဂီၤသးထီၣ်, လၢအမ့ၢ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်လၢ အကဲထီၣ်အသးသ့ဝဲဒၣ် ဖဲလၢနဆဲးလီၤထးဝံၤအလီၢ်ခံ, မ့တမ့ၢ်ဘၣ်တခီ လိၤကိၢ်ထီၣ်တဆဲးဖိန့ၣ်လီၤ.”
“ကသံၣ်ဒီသဒၢသ့ၣ်န့ၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်ပူၤဖျဲးဂ့ၤဂ့ၤဒီး တၢ်တုၤထီၣ်ထီၣ်ဘးအိၣ်မူးမူးနီၣ်နီၣ်ဒီး အါတက့ၢ် တၢ်ခီဆၢ အတၢ်ပနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲက့ၤဘျါက့ၤဒၣ်အတၢ်သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.”
ကသံၣ်ဒီသဒၢ အတၢ်ခီဆၢ လၢအတဖိးလိာ်အသးဘၣ် (တတဲးလိာ်အသးဘၣ်) သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တကဲထီၣ်ကြီဘၣ်.
ဖဲလၢနဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢမ့ၢ်ဝံၤန့ၣ် ကသံၣ်သရၣ် မ့တမ့ၢ် ပှၤဖီၣ်ကသံၣ် လၢအဆဲးန့ၢ်နၤကသံၣ်အံၤ ကမၢနအိၣ်ခိးတၢ်ဖဲကသံၣ်ဒၢးအပူၤ တဆံယဲၢ်မံးနံးတုၤအမံးနံးခံဆံန့ၣ်လီၤ. ခီဖျိလၢ တၢ်တဖိးလိာ်သးဒီးကသံၣ်ဒီသဒၢဘၣ်အံၤ အမ့ၢ်အိၣ်ထီၣ်န့ၣ် အကဲထီၣ်အသးသ့ဝဲဒၣ်တဘျီဃီအဃိန့ၣ်လီၤ.”Dr Meru Sheel
Dr Wright စံးဝဲဒၣ်, နကသံၣ်သရၣ်န့ၣ် ကမၤစၢၤဃုန့ၢ်နၤ ကသံၣ်ဒီသဒၢ တိးကွ့တၢ်ဆါဃၢ် လၢအဘၣ်လိာ်သးဒီးနသးနံၣ်ဒီး နတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အတၢ်အိၣ်သး ဒီး ကစံးဆၢဝဲ နတၢ်သံကွၢ် သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
“နတၢ်ဘၣ်ယိၣ်မ့ၢ်အိၣ်တခါခါ လၢအမ့ၢ် ဘၣ်မနုၤအဃိ နဘၣ်ဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢ တိးတွ့တၢ်ဆါလဲၣ်အဂ့ၢ်တခီ, နကသံၣ်သရၣ်ထီရီၤ— GP န့ၣ် ကြၢးလၢအရှဲပၠးနၤတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤသ့, လၢအမ့ၢ်, မ့ၢ်ကသံၣ်ဒီသဒၢ ဖဲလဲၣ်တခါလၢအဘၣ်လိာ်သးဒီးနၤလဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.”
ဒ်သိးကသ့ၣ်ညါအါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢအကါဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် ဒီး တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးလၢ နတၢ်အိၣ်မူအသီဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအဂီၢ် Subscribe မ့တမ့ၢ် follow အီစထြ့လယါကီၢ်အဂ့ၢ်အကျိၤ Australia Explained တၢ်ကလုၢ်တက့ၢ်.
နတၢ်သံကွၢ်အိၣ်တမံၤမံၤဧါ? မ့တမ့ၢ် နတၢ်ဆိကမိၣ်အိၣ်လၢ တၢ်ဂ့ၢ်ခိၣ်တီ တခါခါဂီၢ်ဧါ? နဆှၢန့ၢ်ပှၤလီပရီ အံမ့လ် ဖဲ australiaexplained@sbs.com.au အပူၤသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
