Key Points
- Australian War Memorial တယာ်ဝဲလၢ ဖဲတၢ်ဒုးဖးဒိၣ်တၢတဘျီအခါန့ၣ် အဘီးရကၠံၤနၢၤပိာ်ခွါလၢအကျဲးစၢးသြီနုာ်လီၤအမံၤအိၣ်ဝဲ ၁၂ဝဝ ဒီး ဖဲတၢ်ဒုးဖးဒိၣ်ခံဘျီတဘျီအခါန့ၣ်အိၣ်ဝဲ ၆,၅ဝဝ ဂၤန့ၣ်လီၤ.
- လၢကသြီနုာ်လီၤအမံၤဖဲသုးကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤအဂီၢ် အဘီးရကၠံၤနၢၤပိာ်ခွါသ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်တၢ်တြီဃံးအါမးန့ၣ်လီၤ.
- ကန့ၢ်သြီနုာ်လီၤဘၣ်မံၤအဂီၢ်အဝဲသ့ၣ်အါမးဘၣ်ကျဲးစၢးဝဲသပှၢ်ပှၢ် လၢအပၣ်ဃုာ်ဒီး ဘၣ်ပာ်ခူၣ်သူၣ်အဝဲသ့ၣ်တၢ်န့ၢ်သါအထူအထံးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
- လၢပှၤအဘီးရကၠံၤနၢၤသုးလီၢ်လံၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်, ဖဲအဝဲသ့ၣ်ဟဲက့ၤကဒါလၢတၢ်ဒုးပျီအခါ ဘၣ်က့ၤအိၣ်က့ၤဒၣ်ဖဲ တၢ်ကွၢ်တလီၤ တၢ်နီၤဖးတၢ်အဒူၣ်အဆၢအပူၤဒီး တၢ်ဖီၣ်ဃံးအဝဲသ့ၣ် သဲစးသ့ၣ်တဖၣ်အဖီလာ်န့ၣ်လီၤ.
ဖီးခးစ်တၢ်ကလုၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
- How many Aboriginal and Torres Strait Islander people served in First World War and Second World War?
- What barriers did First Nations Australians face when trying to enlist in the military?
- What happened to Aboriginal servicemen when they returned home from war?
- How is Australia recognising Aboriginal and Torres Strait Islander military service today?
- What should you know about Aboriginal and Torres Strait Islander history this ANZAC Day?
ပှၤအဘီးရကၠံၤနၢၤဒီး ထီရ့ၣ်စထြ့ၣ်အးလဲးဒၢၤသ့ၣ်တဖၣ် တၢ်မ့ၢ်တပျဲအဝဲသ့ၣ် သြီနုာ်အမံၤစရီ လၢအဖိးသဲစးတၢ်ဘျၢဘၣ်ဒၣ်လဲာ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်အါမး နုာ်လီၤကဲသုးဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်သုးကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤ, လၢအပၣ်ဃုာ်ဖဲ တၢ်ဒုးဖးဒိၣ် တၢတဘျီ ဒီး တၢ်ဒုးဖးဒိၣ် ခံဘျီတဘျီသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤ — လၢအနုာ်လီၤဒုးသကိးဃုာ်တၢ်ဒီး ပှၤအီစထြ့လယါဖိလၢအတမ့ၢ်ပှၤထူလံၤဖိဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
မုၢ်မဆါတနံၤအံၤန့ၣ်, တၢ်ကျဲးစၢးထဲးဂံၢ်ထဲးဘါသ့ၣ်တဖၣ် ဟဲဒိၣ်ထီၣ်အါထီၣ် ဒ်သိးလၢ တၢ်မၤလီၤတံၢ် တၢ်စံၣ်ဃဲၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် တၢ်ကပာ်ပနီၣ်အီၤဒီး သ့ၣ်နီၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ.
ဖဲတၢ်ကျဲးစၢးထဲးဂံၢ်ထဲးဘါ တၢ်ဖံးတၢ်မၤအံၤအပူၤန့ၣ် ပၣ်ဃုာ်ဝဲဒီး Ngunnawal/Gomeroi ကလုာ်ပိာ်ခွါ Michael Bell န့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးဒီး Australian War Memorial—အီစထြ့လယါပှၤဒူပှၤဃိာ်လၢၢ်ထူၣ်အလီၢ်, Indigenous Liaison Officer—ပှၤထူလံၤဖိတၢ်ရ့လိာ်ဂ့ၢ်ဝီအပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဂၤအသိး, အဝဲမၤစၢၤတၢ်လၢ တၢ်ဃုသ့ၣ်ညါပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤ ဒီး မၤနီၣ်မၤဃါ ပှၤအဘီးရကၠံၤနၢၤဒီး ထီရ့ၣ်စထြ့ၣ်အးလဲးဒၢၤ ကလုာ် လၢအပၣ်ဃုာ်ဒီး ဟ့ၣ်လီၤအသးဖဲတၢ်ဒုးတၢ်ယာ်အပူၤ — လၢအကူသိးဒီး သုးကူကၤဒီး ပှၤလၢအအိၣ်ဖဲ တၢ်လီၢ်ခံ ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤ တၢ်ဒုးတၢ်ယာ်အတၢ်ဖံးတၢ်မၤဖဲထံကီၢ်ဟီၣ်ခိၣ်လီၢ်အပူၤ သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
မ့ၢ်လၢအဝဲအတၢ်ဖံးတၢ်မၤအံၤအဃိ ခဲကနံၣ်အံၤ တၢ်အိၣ်ဖျါအက့ၢ်အဂီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် စးထီၣ် ဟဲအိၣ်ဖျါရှဲထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.
ဖဲတၢ်ဒုးဖးဒိၣ်တၢတဘျီဒီး တၢ်ဒုးဖးဒိၣ်ခံဘျတဘျီအပူၤန့ၣ် ပှၤအဘီးရကၠံၤနၢၤဒီး ထီရ့ၣ်စထြ့ၣ်အးလဲးဒၢၤပိာ်ခွါနုာ်လီၤကဲသုးအိၣ်ပှဲၤဂၤလဲၣ်?
Mr Bell စံးဝဲဒၣ်, “အခဲအံၤ ဖဲတၢ်ဒုးဖးဒိၣ်တၢတဘျီအပူၤန့ၣ် ပှၤအဘီးရကၠံၤနၢၤပိာ်ခွါလၢအပၣ်ဃုာ်ဖဲစရီအပူၤ မ့တမ့ၢ် လၢတၢ်ကပၢနုာ်အီၤဖဲစရီအပူၤန့ၣ် ပမၤန့ၢ်အမံၤစရီအိၣ်ဒံးဒၣ်ထဲ ၁၂ဝဝ ဘျဲၣ်ဘျဲၣ်ဖိ, ဒီးဖဲတၢ်ဒုးဖးဒိၣ်ခံဘျီတဘျီအပူၤန့ၣ် ဖဲပတယးပာ်န့ၢ်ဒု အအါကတၢၢ် ကအိၣ်ဝဲဒၣ် ၆,၅ဝဝ ဂၤဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်လီၤ.”
မ့ၢ်လၢ တၢ်မၤနီၣ်မၤဃါ စရီသ့ၣ်တဖၣ် တၢ်ဃုထံၣ်န့ၢ်အါထီၣ်အီၤအဃိ နီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဆဲးအါထီၣ်ဝဲကွ့ၢ်ကွ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.
အဘီးရကၠံၤနၢၤအနီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွးလၢတၢ်သ့ၣ်ညါပာ်စၢၤအီၤဒီး ပှၤလၢအသြီနုာ်လီၤမံၤစရီအနီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အီစထြ့လယါပှၤဒူပှၤဃိာ်လၢၢ်ထူၣ်အလီၢ် က့ၤကွၢ်ကဒါဝဲလီၤတံၢ်လီၤဆဲးန့ၣ်လီၤ.
မ့ၢ်ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်တၢ်တြီအကလုာ်ကလုာ်နာ်သက့, တၢ်နုာ်လီၤကဲသုးအနီၣ်ဂံၢ်အိၣ်ဝဲအါမးန့ၣ်လီၤ.
တၢ်သြီနုာ်လီၤမံၤ မ့တမ့ၢ် တၢ်ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤအနီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အိၣ်ပှဲၤသိးလိာ်အသးဒီး အဝဲသ့ၣ် ဒီပုၢ်ဝဲၢ်ခွါ, ဒီပုၢ်ဝဲၢ်မုၣ် လၢအတမ့ၢ် ပှၤထူလံၤဖိဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.Michael Bell
ဖဲကျဲးစၢးသြီနုာ်လီၤမံၤဆူသုးပူၤအခါ အီစထြ့လယါပှၤထူလံၤဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်ဂၢၢ်ဒီး တၢ်တြီတံာ်မနုၤသ့ၣ်တဖၣ်လဲၣ်?
တၢ်တြီတံာ် တၢ်ဖီၣ်ဃံး မၤဃံးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ် လၢအပတီၢ် အါမးန့ၣ်လီၤ.
ပှၤအဘီရကၠံၤနၢၤသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး တၢ်ဟးသုးထီၣ်သုးလီၤ သကုၤထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.
အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် တၢ်တပာ်ပနီၣ်အဝဲသ့ၣ်လၢအမ့ၢ် အကဲပှၤအီစထြ့လယါထံဖိကီၢ်ဖိလၢလၢပှဲၤပှဲၤဘၣ် — ဒီးဖဲတၢ်အိၣ်သးတနီၤနီၤ သဲစးတၢ်ဘျၢအပူၤန့ၣ်, အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် တၢ်တပာ်ပနီၣ်အီၤဒ်အမ့ၢ်ပှၤကညီဘၣ်.
ဖဲသုးသနူသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ် တဘျီတခီၣ် အဝဲသ့ၣ် ပဲၤထုးထီၣ်ကွံာ်ဝဲဒၣ် ပှၤလၢအတမ့ၢ် ပှၤယူၤရပၤ အထူအထံးဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤပာ်ဖှိၣ်ဃုာ်အသးခဲလၢာ်န့ၣ် ဒုးကဲထီၣ်ဝဲ တၢ်တြီတံာ်ဖးဒိၣ် ဒီးပှၤလၢအအဲၣ်ဒိးနုာ်လီၤဆူသုးပူၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဖီၣ်ဃံး တၢ်တြီတံာ် သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ မ့ၢ်အိၣ်နာ်သက့, ပှၤကညီအါမး ကျဲးစၢးလဲၤခီဖျိအီၤလၢတၢ်ကန့ၢ်သြီနုာ်လီၤဘၣ်မံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. Mr Bell စံးဝဲဒၣ်, အဘီးရကၠံၤနၢၤပိာ်ခွါတဂၤ လၢအဟးဒီးအခီၣ် စးထီၣ်လၢ ခွံစလဲ တုၤလၢ Albury လၢကသြီနုာ်လီၤဘၣ်အမံၤဆူသုးပူၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
“ဖဲအဝဲလဲၤလၢကျဲအခါ ကျဲးစၢးဆဲးလီၤဝဲအမံၤယဲၢ်ဘျီ, ဒီးလၢခံန့ၣ် နုာ်လီၤဘၣ်ဝဲဒၣ် ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ အတၢ်ဘူၣ်တဂ့ၤဘၣ် မ့ၢ်လၢ ဖဲအဝဲဒိးကဘီဒီးလဲၤဆူတၢ်ဒုးဘျီပူၤအခါန့ၣ် အဝဲအိၣ်တဆူၣ်ဘၣ်ဒီးသံဝဲဒၣ်ဖဲကျဲန့ၣ်လီၤ. အဃိတၢ်အံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ ပပှၤအဘီးရကၠံၤနၢၤခွါသ့ၣ်တဖၣ်လၢ အတၢ်သူၣ်အိၣ်သးအိၣ်ဒီးတၢ်က့ၤသြီလီၤကဒါအမံၤ, တၢ်မ့ၢ်ဂ့ၢ်လိာ်ကွံာ်အဝဲသ့ၣ်နာ်သက့, ကျဲးစၢးက့ၤသြီနုာ်လီၤဝဲတဘျီဝံၤတဘျီန့ၣ်လီၤ.”
တၢ်စံၣ်ဃဲၤဒံးအံၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်ဒုးနဲၣ်ဖျါဝဲ တၢ်ဆၢတဲာ်ပာ်လီၤသး, တၢ်သးစွံကတုၤ — ဒီး တၢ်သူၣ်အိၣ်သးအိၣ်နီၣ်နီၣ်လၢကဟ့ၣ်လီၤသးမၤတၢ်လၢထံကီၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲအဝဲသ့ၣ်ဟဲက့ၤကဒါလၢတၢ်ဒုးတၢ်ယာ်အပူၤန့ၣ် ပှၤထူလံၤဖိ သုးဖိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ တၢ်မၤအသးဒီးအဝဲသ့ၣ်ဒ်လဲၣ်?
လၢပှၤအဘီးရကၠံၤနၢၤသုးလီၢ်လံၤအါဒံအါဂၤအဂီၢ်, တၢ်ဒုးတၢ်ယာ်ကတၢၢ်ကွံာ်န့ၣ် အခီပညီတမ့ၢ်တၢ်ထဲသိးတုၤသိးလၢအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
အဝဲသ့ၣ် ဟဲက့ၤနုာ်လီၤကဒါဖဲပှၤကရၢကရိအပူၤ ဖဲတၢ်ကွၢ်တလီၤ တၢ်နီၤဖးတၢ်ဒူၣ်အဆၢ ဒီး သဲစးတၢ်ဘျၢ အတၢ်ဖီၣ်ဃံးသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဒံးဝဲဖဲအဝဲသ့ၣ်ကိးနံၤဒဲးတၢ်အိၣ်မူအပူၤန့ၣ်လီၤ.
“ပပှၤပိာ်ခွါသ့ၣ်တဖၣ် ဒုးတၢ်လၢ တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်အဂီၢ် ဖဲထံချၢကီၢ်ချၢတၢ်ဒုးဖးဒိၣ်အပူၤ လၢအမ့ၢ်တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢအဝဲသ့ၣ် တဒိးန့ၢ်ဘၣ်အီၤဖဲ အဝဲသ့ၣ်ဟံၣ်ဃီဟီၣ်ခိၣ်လီၢ်ထံကီၢ်အပူၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒီးမ့ၢ်ဝံၤန့ၣ် အဝဲသ့ၣ် ဟဲက့ၤကဒါဖဲ ပှၤကရၢကရိ လၢအတအိၣ်ဒီးတၢ်ထဲသိးတုၤသိးဘၣ်အပူၤ, ဟဲက့ၤကဒါဆူတၢ်နီၤဖးတၢ်အဒူၣ်အဆၢအပူၤ, တအိၣ်ဒီးသဲစးတၢ်ဘျၢတၢ်ပာ်ပနီၣ်အဝဲသ့ၣ်ဘၣ်အပူၤ, တၢ်တြီဃံာ်အဝဲသ့ၣ် တၢ်န့ၢ်ကဲဘၣ် အနီၣ်ကစၢ် ဟီၣ်ခိၣ်လီၢ်အကစၢ်, တၢ်တြီဃံာ်တၢ်န့ၢ်ဘၣ်တၢ်အဘူးအလဲတုၤသိး, တၢ်တြီဃံာ်လၢအကတီခိၣ်ရိၤမဲရဲၣ်ကျဲၤ အံးထွဲကွၢ်ထွဲ ပဖိသ့ၣ်တဖၣ်, ဒီးဟဲက့ၤကဒါဖဲ စၢၤသွဲၣ်လၢတၢ်ဟုၣ်ကွံာ်အီၤ အပူၤန့ၣ်လီၤ.”
ပှၤအဘီးရကၠံၤနၢၤသုးလီၢ်လံၤတနီၤန့ၣ် ဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲတၢ်အဘျုးအဖှိၣ်တနီၤ, ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ မ့ၢ်လၢ တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤ ပှၤဂ့ၢ်ဝီဒီး ထံရူၢ်ကီၢ်သဲး တၢ်တြီဃံာ် အနီၣ်ထိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဃိ အါတက့ၢ်န့ၣ် တဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်အဘျုးအဖှိၣ်ဘၣ်.
အဝဲသ့ၣ်ကဆဲးကျိးလိာ်အသးဒီး သုးလီၢ်လံၤအဂုၤအဂၤဒၣ်လဲာ်န့ၣ် တၢ်ကီတၢ်ခဲအိၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.
သုးဖိလၢအဟဲက့ၤကဒါဆူတၢ်မဲာ်ညါသ့ၣ်တဖၣ် အါတက့ၢ်န့ၣ် တၢ်ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါအဝဲသ့ၣ်လၢ အကနုာ်လီၤဖဲ RSL clubs—သုးလီၢ်လံၤကရူၢ်ကရၢ သ့ၣ်တဖၣ်အပူၤ — လၢအမ့ၢ် ပှၤတဝၢ တၢ်ကရၢကရိသ့ၣ်တဖၣ်လၢအဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤသုးလီၢ်လံၤဒီး တီခိၣ်ရိၤမဲရဲၣ်ကျဲၤ မူးပွဲ လၢအမ့ၢ်ဒ်သိး ANZAC Day မုၢ်နံၤ တၢ်သ့ၣ်နီၣ်မၤလၤကပီၤမူးအမုၢ်နံၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
သုးလီၢ်လံၤအရူၢ်ကရၢ — clubs သ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လီၢ်လၢအအိၣ်ဒီး လံာ်အုၣ်သးလံာ်ပျဲမူးမူးနီၣ်နီၣ်, လၢအခီပညီမ့ၢ်ဝဲအိၣ်ဒီးတၢ်ဟ့ၣ်လီၤဒုးအိသံးန့ၣ်လီၤ.
ပှၤအဘီးရကၠံၤနၢၤသ့ၣ်တဖၣ် ခီဖျိလၢ တၢ်တြီတံာ်ဃာ်အီၤလၢ အကနုာ်လီၤဆူတၢ်လီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အပူၤအဃိ, အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် လၢတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤမ့ၢ်ဂ့ၤ တၢ်အိၣ်ဒီးတၢ်ဘျးစဲလိာ်သကိးသးသ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ ဘၣ်တၢ်ပာ်လီၤတဲာ်တ့ၢ်ကွံာ်အဝဲသ့ၣ်န့ၣ်လီၤ.
အဘီးရကၠံၤနၢၤဒီး ထီရ့ၣ်စထြ့ၣ်အးလဲးဒၢၤ အတၢ်နုာ်လီၤကဲသုးန့ၣ် မုၢ်မဆါတနံၤအံၤ အီစထြ့လယါကီၢ် ပာ်ပနီၣ်အီီၤဒ်လဲၣ်?
မုၢ်မဆါတနံၤအံၤ, တၢ်ပာ်ပနီၣ် တၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤအံၤ ဟဲဒိၣ်ထီၣ်ဝဲကွ့ၢ်ကွ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲအပူၤကွံာ်နံၣ်ဆံဖှိၣ်စှၤကိးအတီၢ်ပူၤ, အီစထြ့လယါပှၤဒူပှၤဃိာ်လၢၢ်ထူၣ်အလီၢ်—Australian War Memorial မၤအါထီၣ်ဝဲ အတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ တၢ်ဖံးတၢ်မၤ တုၤလီၤတီၤလီၤ လၢတၢ်ဃုသ့ၣ်ညါပာ်ဖျါထီၣ်ဒီးဟ့ၣ်နီၤလီၤ ပှၤအဘီးရကၠံၤနၢၤဒီး ထီရ့ၣ်စထြ့ၣ်အးလဲးဒၢၤ အတၢ်နုာ်လီၤကဲသုးအဂ့ၢ်အကျိၤန့ၣ်လီၤ.
“ပဂ့ၢ်ပကျိၤ ပတၢ်ဃဲၤပူသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် နီၤလီၤအသး ပှဲၤသိးသိး လၢအဘၣ်ဘျိးဘၣ်ဒါမူးမူးနီၣ်နီၣ်သကုၤပတၢ်ပာ်ဖျါတၢ်ဂီၤဒၢးအလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲပဝဲၤကျိၤခဲလၢာ်အပူၤ, တၢ်ပာ်ဖျါတၢ်ဂီၤလီၢ်ခဲလၢာ်, တၢ်ပာ်ဖျါတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤတၢ်ဃဲၤပူခဲလၢာ်အပူၤ ဒီး ပပှၤကဲခၢၣ်သးသ့ၣ်တဖၣ်ခဲလၢာ်န့ၣ် ပၣ်ဃုာ်ဒီး ပှၤထူလံၤဖိန့ၣ်လီၤ.”
Black corner—ပှၤသူဖိအသနၢၣ်တအိၣ်လၢၤဘၣ်. တၢ်လၢပမၤအီၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ ပတဲဖျါတၢ်ဃဲၤပူသ့ၣ်တဖၣ်တုၤသိးပှဲၤသိးဝဲဒၣ် ဒ်သိးဒီးသုးလီၢ်လံၤသ့ၣ်တဖၣ်မၢပမၤအီၤအသိးန့ၣ်လီၤ.Michael Bell
“ဖဲသုးကူကၤအပူၤန့ၣ် အဝဲသ့ၣ် ထံၣ်လီၤအနီၣ်ကစၢ်အသး သ့ဒၣ်ထဲလၢအမ့ၢ် အဝဲသ့ၣ်မ့ၢ်ဝဲပှၤသုးဖိ, အိၣ်ဒီးကူကၤအလွဲၢ် လါဟ့, လါအဲး မ့တမ့ၢ် ဝါဃး လၢပှၤသုးဖိ, သုးခိ, ကလံၤသုးဒီး သုးထံသ့ၣ်တဖၣ်ကူကၤအီၤန့ၣ်လီၤ.”
တၢ်သုးဘူးသးအကျိၤအကျဲအံၤ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲ ပှၤအဘီးရကၠံၤနၢၤ သုးဖိအါဒံအါဂၤ ထံၣ်လီၤအဝဲသ့ၣ်အသးဒ်လဲၣ် — လၢအမ့ၢ် ထံၣ်လီၤဆိဝဲဒ်သိး သုးဖိသ့ၣ်တဖၣ်အသိး, လၢအဒုးသကိးဃုာ်တၢ်တပူၤဃီဒီးသုးဖိအဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
တကတီၢ်ဃီန့ၣ်, တၢ်ဃဲၤပူလၢတၢ်ပာ်ခူၣ်သူၣ်ပာ်အီၤလၢတၢ်ဆၢကတီၢ်ဖးယံၤလံသ့ၣ်တဖၣ် ခဲကနံၣ်အံၤ တၢ်က့ၤထံၣ်န့ၢ်ကဒါက့ၤအီၤဒီး ဟ့ၣ်နီၤလီၤက့ၤအီၤဒီး အဟံၣ်ဖိဃီဖိသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး အပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
“ဖဲပတၢ်ဃုထၢပာ်ဖှိၣ်န့ၢ်အပူၤန့ၣ် ပန့ၢ်ဘၣ်ဝဲတၢ်ဂီၤဖိထဲတဘ့ၣ်ဧိၤ လၢပသ့ၣ်ညါအီၤထဲဒၣ်အမ့ၢ်ပှၤအဘီးရကၠံၤနၢၤပိာ်ခွါတဂၤ, ဒီးအဝဲအဟံၣ်ဖိဃီဖိန့ၣ် တထံၣ်ဘၣ်အီၤဒ်ဘၣ်, အဝဲသ့ၣ် အဖုဖးဒိၣ် မ့တမ့ၢ် အထံဖးဒိၣ်အံၤ မ့ၢ်တၢ်အိၣ်ဖျါအိၣ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်မး တသ့ၣ်ညါအီၤဘၣ်, လၢအဝဲခၢၣ်စး, လၢတၢ်ပာ်ပနီၣ်အဝဲတၢ်ဟ့ၣ်လီၤသးဒီး တၢ်ပာ်ပနီၣ်အဝဲတၢ်ဖံးတၢ်မၤအခၢၣ်စး ပဟ့ၣ်လီၤန့ၢ်ဘၣ်အဝဲသ့ၣ်... ဘၣ်ဃး ပှၤအဘီးရကၠံၤနၢၤဒီး ထီရ့ၣ်စထြ့ၣ်အးလဲးဒၢၤ အတၢ်နုာ်လီၤကဲသုးအဂ့ၢ် လၢတၢ်သ့ၣ်ညါအီၤအိၣ်စှၤအံၤ တၢ်ကျဲးစၢပၢနုာ်လီၤအီၤဖဲတၢ်ကရၢကရိတခါ အတၢ်ပာ်ကီၤဃာ်အပူၤမူးမူးနီၣ်နီၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ယဒုးသ့ၣ်ညါဘၣ် အဟံၣ်ဖိဃီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဃိ မ့ၢ်ဝဲတၢ်လၢအဘၣ်ဆဲးယသးတခါလၢအအိၣ်ဒီးတၢ်တူၢ်ဘၣ်လီၤဆီတမံၤန့ၣ်လီၤ.”
လၢဟံၣ်ဖိဃီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်, တၢ်ဆၢကတီၢ်အဝဲန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်လၢအပှဲၤဒီးတၢ်စိကမီၤလုၢ်ဘၢ — ကဲထီၣ်တၢ်မၤစၢၤလၢ တၢ်က့ၤဘျးစဲဒီးတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ, တၢ်က့ၣ်ပနီၣ်ဒီး ပှၤလၢအဝဲသ့ၣ်အဲၣ်အီၤတဂၤန့ၣ်လီၤ.
ဖဲ ANZAC Day မုၢ်နံၤတဘျီအံၤ အဘီးရကၠံၤနၢၤဒီး ထီရ့ၣ်စထြ့ၣ်အးလဲးဒၢၤအဂ့ၢ် လၢနကြၢးသ့ၣ်ညါအီၤန့ၣ်မ့ၢ်မနုၤလဲၣ်?
တၢ်သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ် ANZAC Day မုၢ်နံၤန့ၣ် အခီပညီမ့ၢ်ဝဲ တၢ်ပာ်ပနီၣ် ပှၤထူလံၤဖိ အဘီးရကၠံၤနၢၤဒီး ထီရ့ၣ်စထြ့ၣ်အးလဲးဒၢၤ အတၢ်ဟ့ၣ်လီၤသးမၤတၢ်ဒီး တၢ်တာ်တၢ် တၢ်ကီတၢ်ခဲ လၢအဝဲသ့ၣ်ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
Mr Bell စံးဝဲဒၣ်, “တၢ်အဝဲအံၤ မ့ၢ်တၢ်လၢအဘၣ်ဃးဒီး အီစထြ့လယါကီၢ်အတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ အလၢအပှဲၤဒီး စိၤအခဲအံၤန့ၣ် တၢ်အိၣ်သးမၤအသးဒ်လဲၣ်... အတမ့ၢ်ထံကီၢ်တဘ့ၣ်လၢ ပထံၣ်ဘၣ်တ့ၢ်အီၤ ဒ်သိးအပူၤကွံာ်နံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အသိးဘၣ်. ဒီးလၢပှၤတၢ်ဒုးဖးဒိၣ်တၢတဘျီသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်, လၢအမ့ၢ်ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်လၢအဘၣ်ပာ်ခူသူၣ် ပာ်ဘၢဃာ်အတၢ်ဟ့ၣ်သါသ့ၣ်တဖၣ်, ပအဲၣ်ဒိးဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါအဝဲသ့ၣ်လၢ, အကကွၢ်ဝဲဒၣ် အီစထြ့လယါကီၢ်တၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ ဒ်သိးမုၢ်မဆါတနံၤအံၤအသိး, တမ့ၢ်ဒ်သိးလၢ တၢ်ကွဲးနီၣ်တ့ၢ်အီၤ ဒ်သိးအပူၤကွံာ် သနူသ့ၣ်တဖၣ် လၢအပာ်လီၤတဲာ်တ့ၢ် တၢ်သ့ၣ်ညါပာ်ပနီၣ်အဝဲသ့ၣ်အဂ့ၢ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.”
ANZAC Day အံၤမ့ၢ် တၢ်ဆၢကတီၢ်တခါလၢ တၢ်ကသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤ ပှၤလၢအဟ့ၣ်လီၤတ့ၢ်အသးဖဲတၢ်ဒုးတၢ်ယာ်ဒီး တၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အပူၤဒီး ပှၤအီစထြ့လယါဖိအါဒံအါဂၤ, မ့ၢ်ဆၢကတီၢ်တခါလၢ ကဘၣ်ဟဲပာ်ဖှိၣ်ထီၣ်သကိးသးတပူၤဃီ လၢတၢ်ဟ့ၣ်ယူာ်ယီၣ်မၤလၤကပီၤတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤအံၤန့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ တၢ်ဟ့ၣ်နီၤလီၤမ့ၢ်အါန့ၣ်, မ့ၢ်ဝဲတၢ်မၤစၢၤ ကွဲးဖျါထီၣ် အီစထြ့လယါကီၢ်အဂ့ၢ်လၢအပူၤကွံာ်ဒီး ခ့ခါဆၢကတီၢ်ခဲအံၤ အက့ၢ်အဂီၤန့ၣ်လီၤ.
ဒ်သိးကသ့ၣ်ညါအါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢအကါဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် ဒီး တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးလၢ နတၢ်အိၣ်မူအသီဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအဂီၢ် Subscribe မ့တမ့ၢ် follow အီစထြ့လယါကီၢ်အဂ့ၢ်အကျိၤ Australia Explained တၢ်ကလုၢ်တက့ၢ်.
နတၢ်သံကွၢ်အိၣ်တမံၤမံၤဧါ? မ့တမ့ၢ် နတၢ်ဆိကမိၣ်အိၣ်လၢ တၢ်ဂ့ၢ်ခိၣ်တီ တခါခါဂီၢ်ဧါ? နဆှၢန့ၢ်ပှၤလီပရီ အံမ့လ် ဖဲ australiaexplained@sbs.com.au အပူၤသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
