အခါဖဲလၢ ပတိနိၣ်သဂၢၢ်ဘၣ်ဒီး တၢ်မၤအသးသ့ၣ်တဖၣ် မ့တမ့ၢ် တၢ်ထံၣ်တၢ်ဆိကမိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် လၢအထီဒါလိာ်အသးဒီးပတၢ်နာ်သ့ၣ်တဖၣ်အခါ, ပတူၢ်ဘၣ်အီၤဒ်သိး တၢ်လၢပှၤသ့ပှၤဘၣ်စဲၤနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ကိးအီၤ 'ထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတၢ်သူၣ်အုးသးအုး' န့ၣ်လီၤ. ပှၤတနီၤနီၤန့ၣ်စံးဝဲလၢ တၢ်အဝဲအံၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဒုးကဲထီၣ် တၢ်လီၤမုၢ်လီၤဖး ဒိၣ်ထီၣ် ဖဲပဝဲပပှၤကရူၢ်ကရၢအပူၤန့ၣ်လီၤ.
နထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတၢ်ထံၣ်အဃိဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးနဒီတံၤသကိးတၢ်ရ့လိာ်အိၣ်တဘျီဘျီစ့ၢ်ဧါ? မ့တမ့ၢ်န့ၣ်, တၢ်ကီတၢ်ခဲအိၣ်ဒီးနၤလၢ နကပဲၤထံနီၤဖးမၤလီၤတံၢ်ဝဲဒၣ် ထံရူၢ်ကီၢ်သဲးကရၢဖဲလဲၣ်တဖု လၢနဟ့ၣ်လီၤတ့ၢ်ဘၣ်အီၤတၢ်ဖးလဲၣ် တခီဧါ?
ပှၤသ့ပှၤဘၣ်စဲၤနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ကိးဝဲဒၣ် တၢ်တူၢ်ဘၣ်အံၤ လၢအမ့ၢ် ထံရူၢ်ကီၢ်သဲး တၢ်သူၣ်အုးသးအုး — ဒီး တၢ်တူၢ်ဘၣ်အံၤ ခါဆူညါန့ၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ်တုၤလၢ တၢ်လီၤမုၢ်လီၤဖးသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
သရၣ်မုၣ်ဒိၣ်စိ Larissa Hjorth လၢတၢ်ကစီၣ်တဝၢဒီးတၢ်ဆဲးကျိးဆဲးကျၢ တၢ်သိၣ်လိဝဲၤကျိၤ (School of Media and Communication) ဖဲ RMIT ဖၠၣ်စိမိၤ စံးဝဲဒၣ် တၢ်လၢထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတၢ်သူၣ်အုးသးအုးန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်ပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်ကစီၣ်တဝၢဒီး ပှၤကရၢကရိအပူၤ တၢ်လီၤမုၢ်လီၤဖးတဲာ်တဲာ်ဖျုဖျု န့ၣ်လီၤ.
တၢ်လၢ ထံရူၢ်ကီၢ်သဲး တၢ်သူၣ်အုးသးအုးန့ၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ်ဒ်သိး နဒိးန့ၢ်ဘၣ် တၢ်မၤပိာ်ထွဲထီၣ်က့ၤအခံန့ၣ်လီၤ.Professor Larissa Hjorth, School of Media and Communication, RMIT University
အဝဲစံးဝဲဒၣ်, “ပှၤတဂၤန့ၣ် တၢ်ပာ်ပနီၣ်အီၤဒ်အမ့ၢ် ပှၤစုစ့ၣ်သနူ, ပှၤအဂၤတဂၤန့ၣ် တၢ်ပာ်ပနီၣ်အီၤဒ်သိးပှၤထွဲသနူ, အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် ဒ်လဲၣ်ဂ့ၤဒ်လဲၣ်ဂ့ၤန့ၣ် အတအိၣ်ဒီးတၢ်ထံၣ်တၢ်ပာ်သးတမံၤဃီလၢၤဘၣ်.”
ဖဲ Grattan Institute တၢ်ပာ်ဖျါလၢခံကတၢၢ်, “For the people: future-proofing Australia’s democracy” အတၢ်ပာ်ဖျါအပူၤန့ၣ် ဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါဘၣ်ဝဲလၢ အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤ တၢ်လီၤမုၢ်လီၤဖးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အိၣ်စှၤန့ၢ်ဝဲဒၣ် ဒံၣ်မိၣ်ခြ့ၣ်စံၣ်တၢ်လီၢ်အဂၤအဂုၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤအီစထြ့လယါဖိအဂၤတဆံအကျါ လၢအစံးဝဲဒၣ် အတကဲတံၤသကိးဒီး ပှၤလၢထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတၢ်ထံၣ်တလီၤဂာ်ဒီးအီၤဘၣ်န့ၣ် အိၣ်ဒၣ်ထဲတဂၤန့ၣ်လီၤ.
ဒ်လဲၣ်ဂ့ၤန့ၣ်, ထံကီၢ်အံၤ ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး ပှၤဂ့ၢ်ဝီ ထံရူၢ်ကီသဲး အတၢ်ပာ်သူၣ်ပာ်သး တၢ်ဆီၣ်သနံးန့ၣ်လီၤ.
Grattan Institute ပှၤပၢဆှၢရဲၣ်ကျဲၤတၢ်ခိၣ်—၂ ဖဲ Democracy Program, အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ, Kate Griffiths စံးဝဲဒၣ်, ပှၤအီစထြ့လယါဖိသ့ၣ်တဖၣ် တူၢ်ဘၣ်ဝဲဒ်သိး အတပလၢၢ်ဘၣ်လၢၤဝဲဒၣ် တၢ်ဘၣ်ထွဲလိာ်သး, တပလၢၢ်ဘၣ်ဝဲတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢၤဘၣ်, ဒီး ပလၢၢ်ဘၣ်ဝဲဒၣ်လၢ တၢ်တဘၣ်ဘျီဘၣ်ဒါ တၢ်တဘၣ်လီၢ်ဘၣ်ဆးသ့ၣ်တဖၣ် ဟဲဒိၣ်ထီၣ်န့ၣ်လီၤ.”
တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ကဲထီၣ်ဝဲ တၢ်လၢအကလဲၤဆူ တၢ်ဘျးစဲလိာ်သးသ့ၣ်တဖၣ်သီၣ်တဲာ်ကွံာ် မ့တမ့ၢ် တဘျးစဲအသးဒီး သနူအံၤ အနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲလၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.Kate Griffiths, deputy director of the Democracy Program at Grattan Institute
တနွံအံၤ SBS Examines တၢ်ပာ်ဖျါအကူာ်အံၤ ဃုသ့ၣ်ညါဝဲ ထံရူၢ်ကီၢ်သဲး တၢ်သူၣ်အုးသးအုး, ဒီး နၢ်ဟူဘၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤအီစထြ့လယါဖိတနီၤ အတၢ်လဲၤခီဖျိလၢအဘၣ်ဃးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤန့ၣ်လီၤ.
တၢ်ပာ်ဖျါအကူာ်အံၤ ဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်ရၤလီၤမၤသကိးအီၤဒီး SBS မဲဒၢရံ(န်) တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤန့ၣ်လီၤ.
