တၢ်ကလုၢ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
လူနၤ နံၣ်ထီၣ်သီ စးထီၣ်အသးလံ, ဒီး ဒ်အမ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်တူၢ်လိာ်မုာ် ကသ့ၣ်နံၣ်အသိး, မူးပွဲသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်တၢ်မၤအီၤသကုၤ အ့ရှၢၢ်ဒီး တၢ်လီၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဒွဲၣ်ထီၣ်မ့ၣ်ဖီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် စးထီၣ်အသးဖဲ ဘံယၢၢ်နါ မူကပိးလိး ဒီး လဲၤဝဲဒၣ်ဆူ ဟီၣ်ကီၣ်, Taipei တၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤဖၠါအပူၤ ဒီး ဖဲမလ့ရှါကီၢ် ကျဲမုၢ်ခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အိၣ်ပှဲၤမးဒိးတၢ်ဒွဲၣ်ကပီၤထီၣ် မ့ၣ်အူဒၢစိာ်စုသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဟံၣ်ဖိဃီဖိသ့ၣ်တဖၣ် မၤလၤကပီၤဝဲနံၤအိၣ်ဘှံးအံၤ လၢအပှဲၤဒီးတၢ်အိၣ်ခိၣ်သဂၢၢ် တၢ်အီၣ်ကုၤအီပှဲၤဒီး တၢ်မုၢ်လၢ်ကွၢ်စိလၢခါဆူညါအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
လုၢ်လၢ်ထူသနူသ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်အိၣ်ဒီးတၢ်လီၤဆီလိာ်အသးဘၣ်ဆၣ်: တၢ်ကစီၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဟ့ၣ်နီၤလီၤ တၢ်ဃူတၢ်ဖိး, အိၣ်ပှဲၤဒီးလုၢ်လၢ်ဆဲးလၤအတၢ်န့ၢ်သါဒီး ကအိၣ်ပှဲၤဒီးတၢ်ထံၣ်တၢ်ပာ်သးလၢအဂ့ၤ လၢခါဆူမဲာ်ညါဒီတနံၣ်ကျၢၤအတီၢ်ပူၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
သကုၤဟီၣ်ကဝီၤအံၤအပူၤန့ၣ်, ဖးဖီမုၢ် တၢ်မၤလၤမၤကပီၤအံၤ တူၢ်လိာ်မုာ်ဝဲဒၣ် နံၣ်သီလါသီအတၢ်ဝးတရံးအသးအံၤ, ဃုာ်ဒီး တၢ်ဒွဲၣ်ကပီၤထီၣ် မ့ၣ်ဖီသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ဟံၣ်ဖိဃီဖိသ့ၣ်တဖၣ် ထံၣ်လိာ်အိၣ်ဖှိၣ် အီၣ်သကိးအီသကိးဝဲဟါတၢ်အီၣ်န့ၣ်လီၤ.
Zhu Zhenfan လၢအမ့ၢ် ပှၤကွဲးလံာ်ဖိ လၢအဘၣ်ဃးတၢ်အီၣ်အဂ့ၢ် ဒီးအိၣ်ဆီလီၤအသးဖဲ Taiwan တဂၤစံးဝဲဒၣ် မူးပွဲတၢ်ပနီၣ်အံၤ အိၣ်ဒါလီၤဝဲဒၣ်အသးဖဲ Spring Festival—တၢ်ကိၢ်ထီၣ်သီမူးပွဲအသးကံၢ်ပူၤ, တၢ်ကိးအီၤလုၢ်လၢ်ထူသနူအမံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် Lunar New Year—လူနၤထံၣ်ထီၣ်သီန့ၣ်လီၤ.
“တၢ်ကိၢ်ထီၣ်သီမူးပွဲအကတီၢ်န့ၣ်, ပှၤလၢအအိၣ်ဖဲ Taiwan သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် တၢ်အီၣ်ညၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်လၢ တၢ်ကဘၣ်မၤအီၤနီၣ်နီၣ်တခါ, လၢအခီပညီမ့ၢ်ဝဲဒၣ် ဟံၣ်ဖိဃီဖိသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်ပူၤဖျဲး ကိးနံၣ်ဒဲးန့ၣ်လီၤ. တၢ်ပၢနုာ်အီၣ်ဃုာ် တၢ်အီၣ်လၢအအိၣ်ဒီး အခီပညီသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ မ့ၢ်ဝဲ ပှၤတရူးဖိ အလုၢ်လၢ်ဆဲးလၤတခါန့ၣ်လီၤ. ထဲၣ်ဝၣ် ထံဒိၣ်စ့ၤ ခံကပၤအံၤ အဘၢၣ်စၢၤ လုၢ်လၢ်ဆဲးလၤ အတၢ်အိၣ်သးန့ၣ် အိၣ်ဘျးပကံလိာ်အသးဒီး တၢ်ထုးဖးအီၤတန့ၢ်ဘၣ်. ပှၤလၢအအိၣ်ဖဲ တၢ်လီၢ်ခံကပၤလၢၤ မၤလၤကပီၤဝဲ Spring Festival—တၢ်ကိၢ်ထီၣ်သီ မူးပွဲအံၤ တပူၤဃီန့ၣ်လီၤ.”
ဖဲ Taipei အပူၤန့ၣ်, လုၢ်လၢ်ထူသနူ တၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤ အဖၠါသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ် အိၣ်ပှဲၤဒီး ပှၤဟးပှ့ၤတၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ် လူၤဃုပှ့ၤဝဲဒၣ် တၢ်ဖံးတၢ်ညၣ်ဃ့သ့ၣ်တဖၣ်, တၢ်ဒိးတၢ်လၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ကတဲာ်ကတီၤတၢ်အီၣ်တၢ်အီလၢဟံၣ်ဖိဃီဖိအဂီၢ်, တချုးတၢ်စးထီၣ် တၢ်မၤလၤကပီၤဒ်ဘၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ကတဲာ်ကတီၤပာ်တၢ်လၢခံကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ.
မ့မ့ၢ်ဖဲ Chinatown လၢအအိၣ်ဖဲ Kuala Lumpur, န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ကွးလီၤပာ်ဖျါဝဲဒၣ် မ့ၣ်အူဖျၢၣ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဃုာ်ဒီး တၢ်ဒဲးကံၢ်ဒဲးဝ့ၤ တၢ်မၤဃံလၤထီၣ်အီၤ ဒီး ပှၤဟးဝ့ၤဝီၤ ကသုၣ်ကသီသ့ၣ်တဖၣ် နုာ်လီၤပၣ်ဃုာ်ဝဲဖဲ လီၢ်ကဝီၤ ဟံၣ်ဖိဃီဖိသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်မၤမူးမၤပွဲသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.
တရူး ပှၤဟးဝ့ၤဝီၤကသုၣ်ကသီ Elaine Zhang စံးဝဲဒၣ် တၢ်အိၣ်သးန့ၣ် အိၣ်ဖျါဝဲဒၣ်ဂ့ၤမးန့ၣ်လီၤ.
“ပဆိကမိၣ်န့ၣ် မလ့ရှါအံၤအိၣ်ဒီးတၢ်ပာ်သူၣ်ပာ်သးဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်ဒီး တၢ်မၤမူးပွဲအံၤ ဒီး မ့ၢ်တၢ်လၢအဂ့ၤဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ. ဟံၣ်ဖိဃီဖိဖဲအံၤသ့ၣ်တဖၣ် မုာ်လၤသးခုသကိးဝဲဒၣ် မူးပွဲအံၤတပူၤဃီ လၢအအိၣ်ပှဲၤဒီး တၢ်သူၣ်ခုသးခုန့ၣ်လီၤ.”
ဖြၣ်စ့ၣ် ပှၤဟးဝ့ၤဝီၤကသုၣ်ကသီဖိ, Anael Pichon စံးဝဲဒၣ် တၢ်မၤလၤကပီၤ သကုၤဝ့ၢ်ပူၤအံၤ ဟ့ၣ်လီၤတၢ်တူၢ်ဘၣ်လၢအပှဲၤဒီးတၢ်ဂံၢ်တၢ်ဘါ လၢအပှဲၤဒီး တၢ်အလွဲၢ်အကလုာ်ကလုာ်န့ၣ်လီၤ.
“ဖဲဝ့ၢ်ပူၤန့ၣ် ပှၤကိးဂၤဒဲး အိၣ်ဖျါပှဲၤဒီး တၢ်သူၣ်ပိၢ်သးဝး- ဃုာ်ဒီးတၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤဖၠါ ဖဲအံၤစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်တၢ်လၢအဃံလၤဂ့ၤမး. ယဒိတၢ်ဂီၤဒီဒူၣ်ဒီထြၢ. ယဆိကမိၣ် တၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်လၢအလီၤသူၣ်ပိၢ်သးဝးဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ.”
ပှၤဟးဝ့ၤဝီၤကသုၣ်ကသီအဂၤ တဂၤလၢအမ့ၢ်, Shao Weibing စ့ၢ်ကီးစံးဝဲဒၣ်လၢ တၢ်မၤလၤကပီၤ အဂံၢ်အဘါသဟီၣ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လီၤကမၢကမၣ်လၢ အဝဲဟံၣ်ဖိဃီဖိအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
“တၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်အဆိကတၢၢ်တဘျီလၢယဟဲတုၤဖဲမလ့ရှါကီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤနံၣ်ထီၣ်သီ ဖဲအံၤန့ၣ် ယတမုၢ်လၢ်ပာ်လၢ အဂံၢ်ကဆူၣ်ထဲထဲအံၤညါဘၣ်. ပဟံၣ်ဖိဃီဖိဒီဟံၣ် အိၣ်ပှဲၤဒီးတၢ်ဆၢကတီၢ်လၢအဂ့ၤအမုာ်န့ၣ်လီၤ.”
တၢ်မၤဘူၣ်မူးပွဲအံၤ တၢ်မၤအီၤတမ့ၢ်ဖဲအ့ရှၢၢ်အပူၤဘၣ်.
ဖဲ ဖဲးရူကီၢ် ဝ့ၢ်ခိၣ် လံမး န့ၣ်, တၢ်မၤလၤကပီၤ လၢအဘၣ်တၢ်မၤအီၤဖဲ Chinatown န့ၣ် ဒုးနဲၣ်ဖျါဝဲဒၣ် လုၢ်လၢ်ဆဲးလၤ အတၢ်ခီလဲလိာ်အသး လၢအအိၣ်အါန့ၢ် အနံၣ် ၁၇၅ နံၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ.
ပှၤဟီတၢ်ဘူၣ်တၢ်တီၢ်အဂ့ၢ် Francisco Choy စံးဝဲဒၣ်, ကသ့ၣ်အတၢ်ပနီၣ် လၢအဒုးနဲၣ်ဖျါဝဲ မ့ၣ်အူခံခါ ဒီး တအိၣ်ညီနုၢ်ဘၣ်အံၤ မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်လဲလိာ်အက့ၢ်အဂီၤဒီးတၢ်မၤသီထီၣ်က့ၤတၢ် အတၢ်ပနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
“လီၤဆီဒၣ်တၢ် ကသ့ၣ်မ့ၣ်အူတၢ်ပနီၣ်ခံခါန့ၣ် အကဟဲစိာ်ဘၣ်ဃး တၢ်လဲလိာ်အက့ၢ်အဂီၤအသီန့ၣ်လီၤ. အကမၤစၢၤဝဲ ပဝဲပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်လၢ တၢ်ကဒုးမူဒုးဂဲၤထီၣ်က့ၤ ပဂံၢ်ပဘါဒီး ပကျဲ, ဒီး အကမ့ၢ်တၢ်ပနီၣ်အဂ့ၤလၢ ပှၤတရူးဖိ နံၣ်လါအတၢ်ပနီၣ် ခဲလၢာ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.”
မ့မ့ၢ်ဖဲ Hong Kong န့ၣ်, ဒ်အမ့ၢ်တၢ်အိၣ်ခိး တူၢ်လိာ်ခီၣ်ဆၢနံၣ်ထီၣ်သီအသိး ပှၤကညီလၢအကလးအါမး ပာ်ဖှိၣ်ထီၣ်အသးဖဲတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်, ဒွဲၣ်ကပီၤထီၣ် တၢ်ပနဲတၢၣ်ဒီးတၢ်နၢမူဘိသ့ၣ်တဖၣ် လၢအအိၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်ဃ့ဘါထုကဖၣ် လၢကအိၣ်ဘၣ်ပှဲၤဒီး ဘူၣ်တီၢ်လၢအဂ့ၤန့ၣ်လီၤ.
မ့မ့ၢ်ဖဲ ခွံစလဲန့ၣ်, တၢ်ဂဲၤ ခ့ယုၢ်အတၢ်ဂဲၤကလံၣ် လၢအအိၣ်ပာ်ဝဲဒၣ် နံၣ်ယၤဖှိၣ်အါမးအံၤ ဘၣ်တၢ်ဂဲၤကလံၣ်ဝဲဒၣ်အီၤလၢအပှဲၤဒီး တၢ်ဒိမိၤသီၣ်စဲၤဆှုသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ပှၤဂဲၤကလံၣ် ခ့ယုၢ်တၢ်ဂဲၤကလံၣ်အံၤအကျါတဂၤ, Jordan Do စံးဝဲဒၣ် တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲ တၢ်ဒုးနဲၣ်ဖျါ ကရူၢ်အတၢ်မၤသကိး, ဖဲပှၤဂဲၤကလံၣ်တၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ပှၤဒ့တၢ်အူတၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ် တဂၤဒီးတဂၤန့ၣ် ဘၣ်ဒိးသန့ၤလိာ်အသး ဒ်သိး ခ့ယုၢ်အံၤ အသးသမူ ကအိၣ်ဖျါဝဲအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
“တၢ်ဆိမိၣ် တၢ်လၢ ခ့ယုၢ်တၢ်ဂဲၤကလံၣ်အံၤ, မ့ၢ်ဝဲတၢ်လၢနဘၣ်မၤသကိးအီၤတပူၤဃီန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ကရူၢ်အတၢ်မၤသကိး တၢ်လိာ်ကွဲတမံၤန့ၣ်လီၤ. ဒ်နသ့ၣ်ညါအသိး, ခ့ယုၢ်တၢ်ဂဲၤကလံၣ်အံၤ တၢ်ဒ့တၢ်အူမ့ၢ်တပၣ်ဘၣ်န့ၣ် တၢ်မၤအီၤတသ့ဘၣ်ဒီး ထဲဒၣ်တၢ်ဒ့အူတမံၤစ့ၢ်ကီး တၢ်ဒုးနဲၣ်ခ့ယုၢ်တၢ်ဂဲၤကလံၣ်တသ့ဘၣ်.”
တၢ်မၤဘူၣ်မူးပွဲ လၢအဘၣ်တၢ်မၤအီၤသကုၤဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်အံၤ ဒုးအိၣ်ထီၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ခိၣ်နၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီး တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါခိၣ်နၢ်သ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ဆှၢလီၤ တၢ်ကစီၣ် တၢ်ဆၢဂ့ၤဆၢဝါသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ပၤပၤ — Pope Leo ဆှၢလီၤဝဲဒၣ် အတၢ်ဆၢဂ့ၤဆၢဝါ, လၢအပာ်ဖျါဝဲဒၣ် တၢ်မုၢ်လၢ်ကွၢ်ဆိလၢနံၣ်ထီၣ်သီအဂီၢ် လၢဟံၣ်ဖိဃီဖိသ့ၣ်တဖၣ် ကအိၣ်ပှဲၤဒီး တၢ်ဃူတၢ်ဖိးတၢ်ဂံၢ်ဆူၣ်ဘါဆူၣ် ဒီးဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါဝဲ တၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်န့ၣ်လီၤ.
“ဖဲမုၢ်နံၤလၢအကဟဲသ့ၣ်တဖၣ်အတီၢ်ပူၤ, ဖဲအ့ရှၢၢ်မုၢ်ထီၣ်ဒီး ဟီၣ်ခိၣ်ဖျၢၣ်တၢ်လီၢ်အါတီၤအပူၤန့ၣ် ပှၤကညီလၢ အဘံလယၢၢ်အါမး ကမၤလၤကပီၤသကိးဝဲ လူနၤ နံၣ်ထီၣ်သီန့ၣ်လီၤ. မ်တၢ်သးဖှံလၢတၢ်မၤလၤကပီၤအံၤ ကဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါဝဲ ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် ကအိၣ်ဒီးဟံၣ်ဖိဃီဖိတၢ်ရ့လိာ်မုာ်လိာ်ဒီး တံၤသကိးတၢ်ရ့လိာ်မုာ်လိာ်သ့ၣ်တဖၣ် လၢအဂံၢ်ဆူၣ်ဘါဆူၣ်ဒိၣ်ထီၣ်, ဟဲစိာ်န့ၢ်တၢ်ကဆှဲကဆှီ တၢ်အဂၢၢ်အိၣ်ကျၢၤဖဲဟံၣ်ပူၤဃီပူၤဒီး ပှၤကရၢအကရိအပူၤ, ဒီး တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ် တပူၤဃီလၢခါဆူညါအဂီၢ်, သူၣ်ထီၣ်ထီၣ်သကိး တၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်ဒီး တၢ်အီၣ်ကုၤအီပှဲၤလၢပှၤကညီခဲလၢာ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဃုာ်ဒီးယတၢ်ဆၢဂ့ၤဆၢဝါလၢနံၣ်ထီၣ်သီအံၤ, ယဆၢလၢ ယွၤအတၢ်ဆိၣ်ဂ့ၤဆိၣ်ဝါ ကလီၤဘၣ်ဝဲဒၣ်ဆူ ပှၤကညီတဂၤစုာ်စုာ်အလိၤန့ၣ်လီၤ.”
သကုၤအ့ရှၢၢ်ဒီး ပစံးဖ့းအပူၤစ့ၢ်ကီး, ခိၣ်နၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဆှၢလီၤပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် အဝဲသ့ၣ်တၢ်ဆၢဂ့ၤဆၢဝါ လၢအလီၤဂာ်လိာ်အသးဒီးတၢ်အံၤ ဒီး ပာ်ဖျါဝဲ ကသ့ၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်ပနီၣ်တခါလၢအပှဲၤဒီး တၢ်သးစွံကတုၤဒီး တၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီန့ၣ်လီၤ.
ကသ့ၣ်နံၣ်အံၤ စးထီၣ်အသးဒီး တၢ်မၤလၤကပီၤ သကုၤ ကီၢ်မိၢ်ပှၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အပူၤ လၢအနီၤသကိးဝဲတၢ်ကစီၣ် လၢအလီၤဂာ်လိာ်အသး ဒ်အမ့ၢ် တၢ်မၤသီထီၣ်က့ၤတၢ်, တၢ်ဘျးစဲလိာ်သးဒီး တၢ်အိၣ်ပှဲၤဒီးတၢ်မုၢ်လၢ်ကွၢ်စိ လၢခါဆူညါအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
