နမ့မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤတ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ် လၢကမျၢၢ်တၢ်ဆဲးကျိးတဝၢ—စိၤရှၢၤမံၤဒံၤယၤအဖီခိၣ်အဂီၢ်မ့ၢ်ဂ့ၤ, ပှၤစဲၤနီၣ်လၢတၢ်ဒိတၢ်ဂီၤတဂၤမ့ၢ်ဂ့ၤ, ပှၤဒိတၢ်ဂီၤ အသီတဂၤမ့ၢ်ဂ့ၤန့ၣ်, တၢ်အရ့ဒိၣ်တခါ လၢနကဘၣ်သ့ၣ်ညါပာ်သးအီၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်လီၢ်လၢနဒိတၢ်ဂီၤန့ၢ် တန့ၢ်အလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲအံၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢနကဘၣ်ဆိကမိၣ်ထံအီၤ တချုးဖဲလၢနဒိတၢ်ဂီၤဒ်ဘၣ်အခါ လၢအမ့ၢ် တၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်လၢအဖိးသဲစးတၢ်ဘျၢစ့ၢ်ဧါန့ၣ်လီၤ.
Key Points
- You can take photographs of people in public areas, but you can't use the images for commercial purposes without their consent.
- You must gain permission to photograph private property, including farm paddocks.
- Photography of military facilities is prohibited.
- It’s best to follow any signage or local advice regarding photography of Indigenous areas or public memorials.
ဖီးခးစ်တၢ်ကလုၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
- Can I photograph someone in a public place?
- Can I enter a farmer’s paddock to take photographs?
- Are there any areas where photography is prohibited?
- Can I use a recreational drone for photography?
- What is good photographic etiquette?
ဖဲကမျၢၢ်တၢ်လီၢ်န့ၣ်ယဒိန့ၢ်ပှၤတဂၤဂၤအတၢ်ဂီၤန့ၢ်စ့ၢ်ကီးဧါ?
နမ့မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤဟးဒိတၢ်ဂီၤဖဲကျဲခိၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ, ကရၢၢ်တခါအပူၤမ့ၢ်ဂ့ၤ, ဖဲပီၣ်လဲၣ်ကၢၢ်နံၤမ့ၢ်ဂ့ၤန့ၣ်, Australian Photographic Society—အီစထြ့လယါတၢ်ဒိတၢ်ဂီၤပှၤကရၢကရိ, အကရၢခိၣ် Pia Jessen ရှဲပၠးဝဲလၢ ပှၤကညီတဂၤဂၤ လၢအအိၣ်ဖဲ ကမျၢၢ်တၢ်လီၢ်အပူၤန့ၣ် နဒိန့ၢ်အီၤတၢ်ဂီၤသ့လၢအခါဖဲန့ၣ် အရ့ဒိၣ်လၢနကဘၣ်သ့ၣ်ညါဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
“မ့ၢ်ဘၣ်တဲအီၤဒ်လၢအညီနုၢ်အသိးန့ၣ်, အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ ဖဲကမျၢၢ်တၢ်လီၢ် အကဟီၣ်ကဝီၤအပူၤန့ၣ် တၢ်ဂီၤဒီး တၢ်ဂီၤမူ သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် နဒိန့ၢ်အီၤသ့ဝဲဒၣ်လၢအတလိၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်ဃ့ခွဲး လၢပှၤတဂၤဂၤအအိၣ်ဘၣ်. တၢ်ဂ့ၢ်မိၢ်ပှၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ်, ကမျၢၢ်န့ၣ် တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ် လၢတၢ်ဒိအီၤတၢ်ဂီၤတန့ၢ်ဘၣ်န့ၣ် အတအိၣ်ဘၣ်.”
အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ, ဖဲကမျၢၢ်တၢ်လီၢ်အပူၤ, ကမျၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် နဒိန့ၢ်အီၤတၢ်ဂီၤမ့ၢ်န့ၢ်ဝဲဒၣ်နာ်သက့, တၢ်ဟ့ၣ်ခွဲးမ့ၢ်တအိၣ်ဘၣ်န့ၣ် တၢ်ဂီၤအဝဲန့ၣ် နသူအီၤလၢ တၢ်မၤန့ၢ်ကျိၣ်စ့အဂီၢ် တန့ၢ်ဘၣ်. ဒီးတၢ်ဒိန့ၢ်တၢ်ဂီၤအံၤ အမ့ၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်မၤတံာ်တာ်န့ၣ် ကဲထီၣ်ဝဲတၢ်လၢ အတဖိးဒီးသဲစးတၢ်ဘျၢဘၣ်သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
ပနံာ်ဒီး တၢ်တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ် ဒွဲလၤပီညါ ဂ့ၢ်ဝီ ပီၢ်ရီ Sharon Givoni စံးဝဲဒၣ်, တၢ်ဂ့ၢ်အဂုၤအဂၤလၢ တၢ်ကဘၣ်ဆိကမိၣ်ဃုာ်စ့ၢ်ကီးအီၤဒီး သဲစးဂ့ၢ်ဝီသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.
“နမ့ၢ်ဒိန့ၢ်ပှၤတဂၤဂၤ အတၢ်ဂီၤလၢကျိၤကျဲလီၤလီၤဆီဆီတခါအဂီၢ်, ဒ်သိးလၢတၢ်မၤမဲာ်ဆှးအီၤ မ့တမ့ၢ် မၤဆါအီၤ မ့တမ့ၢ် လၢကျိၤကျဲ အဂုၤအဂၤအဂီၢ်န့ၣ်, ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် အဝဲသ့ၣ်န့ၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤကအိၣ်လၢ ကဟံးနၤသဲစးဂ့ၢ်ဝီန့ၣ်လီၤ.”
“တၢ်လီၢ်ကိးတီၤဒဲးအပူၤ, ဖဲလၢနမ့ၢ်ဟးထီၣ်ဖဲပပဲတြီခိၣ်ထိးလံဘျီန့ၣ်, တၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. အဒိန့ၣ်, နတၢ်လိာ်ကွဲ ကၠ့မ် အလီၢ်န့ၣ် အကအိၣ်ဒီးတၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢသ့ၣ်တဖၣ်, နလီၢ်ကဝီၤ တၢ်ပှီၢ်ထံအလီၢ်န့ၣ် ကအိၣ်ဝဲဒီး တၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. အဃိတၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးအဂ့ၤကတၢၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ ထီဘိန့ၣ် သမံသမိးထံအီၤမ့ၢ်မူးမ့ၢ်နီၣ်န့ၣ်လီၤ.”
ယနုာ်လီၤဆူပှၤထူစံာ်သ့ၣ်တဖၣ်အပျီကရၢၢ်အပူၤဒီးဒိတၢ်ဂီၤန့ၢ်စ့ၢ်ဧါ?
ကမျၢၢ်တၢ်ဆဲးကျိးတဝၢန့ၣ် အိၣ်ပှဲၤမးဒီး ပျီမုၢ်လါဟ့ တၢ်ဂီၤလၢအဃံၤဒိၣ်မးသ့ၣ်တဖၣ်, လၢအမ့ၢ်ဒ်သိး ခးနိလး ဖီ ဒီး တၢ်မုၢ်တၢ်ဘိအဂုၤအဂၤ ဟဲဘိၣ်ထီၣ်ဖးထီၣ်ပှဲၤပှဲၤအလီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ကမျၢၢ်တၢ်ဆဲးကျိးတဝၢအံၤ ကဲထီၣ်ဝဲတၢ်လီၢ်လၢအအိၣ်ပှဲၤလုာ်ကွံာ်ဒီးအလွဲၢ်အါမး, လၢအကဲထီၣ်ဝဲထူအလွဲၢ်ပျီမုၢ်တခါန့ၣ်လီၤ. ဒီးတၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲတၢ်လၢအသဟီၣ်ဆူၣ်မး ခီဖျိလၢ ပျီဖးလဲၢ်အံၤ ပထံၣ်အီၤသ့ဒီး ပဆိကမိၣ်အီၤသ့လၢ အမ့ၢ်တၢ်ဂ့ၤမးတခါ လၢပကတ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တခါန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့န့ၣ် တၢ်အဝဲအံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤတဂၤဂၤအတၢ်ဖံးတၢ်မၤအလီၢ်, မ့တမ့ၢ် ကမ့ၢ်ဝဲဒၣ် စံာ်ကစၢ်အံၤ ကိးနံၣ်ဒဲး အတၢ်ဟဲနုာ်လီၤအလီၢ်တခါန့ၣ်လီၤ.Sharon Givoni
ကမျၢၢ်တၢ်ဆဲးကျိးတဝၢန့ၣ် အကဒုးနဲၣ်ဖျါဝဲဒၣ် တၢ်ဂီၤလၢအဃံလၤဂ့ၤဒိၣ်မးသ့ၣ်တဖၣ် နာ်သက့ အတမ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဃံတၢ်လၤလၢ တၢ်ဂ့ၢ်လၢအပိာ်ထွဲထီၣ်အသးလၢတၢ်အံၤသ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်. တၢ်လဲၤနုာ်လီၤဆူ ပှၤနီၣ်တဂၤပၢ အဟီၣ်ခိၣ်တၢ်လီၢ် လၢအတအိၣ်ဒီး တၢ်ဟ့ၣ်ခွဲးဘၣ်န့ၣ်, ကဲထီၣ်ဒ်သိး တၢ်လဲၤနုာ်လီၤ လၢအကမၣ် ရှဲရှဲပျီပျီတခါ ဒီး ခီၣ်ယီၣ်လီၢ်လၢ နပာ်တ့ၢ်အီၤဖဲ တၢ်မုၢ်တၢ်ဘိသ့ၣ်တဖၣ်အဖီခိၣ်န့ၣ် ကမ့ၢ်ဝဲဒၣ် ကျိၣ်စ့အတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး လၢပှၤသူၣ်လီၤတၢ်တဂၤန့ၣ်အဂီၢ်သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
Justin Hobson အစံာ်ပျီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်ဖဲ ဟီၣ်ကဝီၤတၢ်ပျီလၢတၢ်ကွၢ်ကီအီၤမုာ်အလီၢ် လၢအဘူးဒီး Ballarat ဖဲဝံးထိရံယါ ခိခိၣ်ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.
အဝဲစံးဝဲဒၣ်, “ဖဲပအိၣ်တၢ်လီၢ်အံၤ, တၢ်ဒိတၢ်ဂီၤအဂီၢ် တၢ်လီၢ်ခံတၢ်ပျီန့ၣ်ဖျါဃံလၤဂ့ၤမး. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ဖဲလၢ ခးနိးလး ဟဲထီၣ်အခါန့ၣ်, ပှၤကညီအါမး အဲၣ်ဒိးလဲၤနုာ်လီၤ ဒိတၢ်ဂီၤ — နာ်သက့ တၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်လၢ တၢ်မူတၢ်မါအတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်လၢတၢ်မူတၢ်မါအတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢ တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဟဲန့ၢ်လၢ ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်စဲစိာ်နုာ်လီၤဟီၣ်ခိၣ်, တၢ်ချံတၢ်ဖီ မ့တမ့ၢ် ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိလၢအဝဲသ့ၣ်ဘုၣ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ် ဖဲပျီကရၢၢ်အံၤအပူၤ, လၢအသလၣ်လီၤ ရၤလီၤ တၢ်ဆူးတၢ်ဆါဃၢ် မ့တမ့ၢ် ဒုးလီၤတဲာ် နီၣ်ဖိမံၤဖိအချံအသၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲပှၤတဂၤဂၤ မ့ၢ်လဲၤနုာ်လီၤဖဲ နစံာ်ပျီပူၤအခါ, ဒီးပှၤတဂၤဂၤ မ့ၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးန့ၣ်, မတဂၤ ကဟံးမူဒါလဲၣ်? ပာ်တ့ၢ်ဝဲတၢ်ကမှံၤသ့ၣ်တဖၣ် တကးဒ်ဘၣ် အတကးတံာ်စ့ၢ်ကီးတြဲၤဘၣ်. ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် တၢ်အံၤကမ့ၢ် ပျီမုၢ်လၢအလဲၢ်အထီအိၣ် အ့ကး ၅ဝဝ န့ၣ်လီၤ.
မုၢ်နံၤခံကတၢၢ်န့ၣ်, အတမ့ၢ်တၢ်လီၤဆီလိာ်အသးဒီး ယလဲၤနုာ်လီၤဆူနဟံၣ်လီၢ်ခံကရၢၢ်အပူၤ, ဒီး ကွၢ်ဃုတၢ်ဒိးတၢ်လၣ်, ဒီးနၤခီဒုန့ၣ် နကတဲအီၤလၢ, မ့ၢ်နမၤတၢ်မနုၤလဲၣ်? န့ၣ်လီၤ. အမ့မ့ၢ်တၢ်လီၢ်ဖးလဲၢ်ဖးကွာ်နာ်က့န့ၣ် အလီၤဂာ်လိာ်အသးန့ၣ်လီၤ. အကဲဒ်သိး နနုာ်လီၤဆူပှၤတဂၤဂၤ စံာ်ပျီကရၢၢ်အပူၤ လၢတအိၣ်ဒီးတၢ်ဃ့ခွဲးဘၣ်.Justin Hobson
အဃိ တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ် အဂ့ၤကတၢၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ်, မ့ၢ်ဒိတၢ်ဂီၤန့ၣ် အိၣ်ဘၣ်ဖဲတၢ်ဒူၣ်တီၤအချၢဒီး ဒိအီၤ, တချုးလဲၤနုာ်လီၤဆူ ပျီဖးလဲၢ်အံၤအပူၤ ဒ်ဘၣ်အခါန့ၣ် ဃ့ဆိအခွဲးမူးမူးနီၣ်နီၣ်. ဟီၣ်ခိၣ်ကစၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အါတက့ၢ် သးခုလၢ အကပျဲနုာ်ဒီးဟးဆှၢဝဲဒၣ် ပှၤဟးဆှၣ်လိာ်ကွဲလၢအအိၣ်ဒီး တၢ်ပာ်ကဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဟီၣ်ကဝီၤလၢတၢ်တပျဲဒိတၢ်ဂီၤဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အိၣ်စ့ၢ်ဧါ?
ခီဖျိလၢတၢ်ဆဲးတၢ်လၤ အတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်အဃိ, တၢ်လီၢ်တနီၤနီၤန့ၣ် တၢ်တပျဲဒိတၢ်ဂီၤဘၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ်, လၢအမ့ၢ်ဒ်သိး ပှၤထူလံၤဖိ တၢ်မၤဆါအီၤ အလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ဟီၣ်ကဝီၤလၢ တၢ်ဒီသဒၢဃာ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်, လၢ Ms Givoni ရှဲပၠးအီၤဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ.
“ဟီၣ်ကဝီၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်တီခိၣ်ရိၤမဲရဲၣ်ကျဲၤအီၤလၢ ပှၤထူလံၤဖိ ဟီၣ်ခိၣ်တၢ်လီၢ် အကစၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဒီး အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် တၢ်တပျဲ ကမျၢၢ် လဲၤနုာ်လီၤကလီအီၤခဲလၢာ်ဘၣ်. နဒိတၢ်ဂီၤ န့ၢ်တန့ၢ်န့ၣ် ဒိးသန့ၤထီၣ်အသးလၢ ဟီၣ်ကဝီၤလီၤတံၢ်လီၤဆဲးတခါခါ အဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ.”
“တၢ်လီၢ်တနီၤနီၤန့ၣ် နကဒိတၢ်ဂီၤအဂီၢ် လိၣ်ဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်လီၤအခွဲး နာ်သက့ မ့မ့ၢ်တၢ်လီၢ်တနီၤနီၤန့ၣ် လ့ၤတက့ၤ တၢ်တပျဲဒိတၢ်ဂီၤဘၣ်. ဒီးအတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်လီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ်န့ၣ် ကမ့ၢ်ဝဲ တၢ်ဆဲးတၢ်လၤ မ့တမ့ၢ် တၢ်စူၢ်တၢ်နာ် တၢ်အကါဒိၣ်အလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်. ဖဲအံၤန့ၣ် အိၣ်ဃုာ်စ့ၢ်ကီးဒီး သဲစးတၢ်ဘျၢသ့ၣ်တဖၣ်, တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်အဂ့ၤကတၢၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ မ့ၢ်မတဂၤပၢဝဲဒၣ်ဟီၣ်ခိၣ်တၢ်လီၢ်အံၤန့ၣ် သမံသမိးကွၢ်ဆိပာ်အီၤ, ဒီး အလီၢ်မ့ၢ်အိၣ်တခီ ဃ့ဆိပာ် တၢ်ဟ့ၣ်လီၤအခွဲး, နမ့ၢ်အိၣ်ဒီးတၢ်သးဒ့ဒီတခီ အဂ့ၤကတၢၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ထီဘိန့ၣ် သံကွၢ်သံဒိးအီၤ.”
တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအတၢ်လီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီး တၢ်ပာ်တၢ်သ့ၣ်နီၣ်အလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ်ကအိၣ်ဒီး တၢ်ဒိတၢ်ဂီၤ အတၢ်တြီတံာ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ခီဖျိလၢ တၢ်ပူၤဖျဲးဒီး တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢ အဂီၢ်အဃိ, လၢတၢ်ကဒိန့ၢ်တၢ်ဂီၤဖဲ ပှၤနီၣ်တဂၤပၢ စၢၢ်ပူၤထးပူၤ အတၢ်လီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် မ့တမ့ၢ် ပဒိၣ်သုးတၢ်ဒီသဒၢ အတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် လိၣ်ဘၣ်ဝဲတၢ်ဟ့ၣ်လီၤအခွဲးန့ၣ်လီၤ.
သုးတၢ်ဒီသဒၢဝဲၤကျိၤအတၢ်လီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အိၣ်ဒီးအပတီၢ်လီၤဆီလိာ်အသးအါမး. လၢတၢ်အိၣ်သးတနီၤနီၤအဖီခိၣ်, နမ့ၢ်အိၣ်လၢ တၢ်ဒူၣ်ဃာ်တီၤအချၢဒၣ်လဲာ်န့ၣ်, တၢ်လီၢ်လၢ လ့ၤတက့ၤ တၢ်တပျဲနုာ်လီၤ ပှၤဂုၤပှၤဂၤဘၣ်အိၣ်ဝဲ, တၢ်သူၣ်ထီၣ်ပီးလီ တၢ်လီၢ်လၢအရ့ဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ဂီၤန့ၣ် ဒုးအိၣ်ထီၣ်ဝဲ တၢ်ဂ့ၢ်ကီဒီးထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ် တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢ သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.Sharon Givoni
မ့မ့ၢ်တၢ်လီၢ်လၢအလီၤဂာ်ဒ်သိး တၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤကျးသ့ၣ်တဖၣ်အလီၢ် ဒီး တၢ်မဲတၢ်မါကရၢၢ် လၢတၢ်အိးထီၣ်အီၤလၢကမျၢၢ်အဂီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤန့ၣ်, လၢပှၤဒိတၢ်ဂီၤစဲၤနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် လိၣ်ဘၣ်ဝဲတၢ်ဟ့ၣ်ခွဲးန့ၣ်လီၤ.
လၢတၢ်အိၣ်ဘှံးအိၣ်သါအဂီၢ်န့ၣ် ယသူ ဒြိ လၢတၢ်ဒိတၢ်ဂီၤအဂီၢ်သ့စ့ၢ်ဧါ?
မုၢ်မဆါတနံၤအံၤ ပှၤဒိတၢ်ဂီၤလၢအသူဝဲဒၣ် ဒြိ သ့ၣ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီး ဟဲအါထီၣ်ဝဲကွ့ၢ်ကွ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.
နမ့ၢ်ပာ်လီၤနသးလၢ နကသူ ဒြိ ဒီး ဒိတၢ်ဂီၤလၢ တၢ်န့ၢ်ဘၣ်ကျိၣ်စ့အဂီၢ်န့ၣ်, နကဘၣ် သွီနုာ်လီၤစရီဒီး မၤန့ၢ်ဝဲဒၣ် လဲးစ့ၣ်—လံာ်ပျဲ လၢ ကမျၢၢ်ကလံၤကျိၤတၢ်ပူၤဖျဲးဂ့ၢ်ဝီအပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ—Civil Aviation Safety Authority အအိၣ်န့ၣ်လီၤ.
မ့မ့ၢ်လၢ ပှၤသူ ဒြိ ဒီးဒိတၢ်ဂီၤ လၢအိၣ်ဘှံးအိၣ်သါအဂီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်အတလိၣ်ဘၣ် လံာ်ပျဲဘၣ်, နာ်သက့လၢတၢ်ပူၤဖျဲးအဂီၢ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ကဘၣ်မၤပိာ်ထွဲဝဲဒၣ် တၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢသ့ၣ်တဖၣ် န့ၣ်လီၤ.
Ms Jessen စံးဝဲဒၣ်, “တၢ်အဂ့ၤကတၢၢ်တခါဒီး အရ့ဒိၣ်ကတၢၢ်တခါန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ်, လဲၤဒီးသမံမသိးလီၤတံၢ်လီၤဆဲးအီၤ, မၤသ့ၣ်ညါနသးဒီး တၢ်လိၣ်ဘၣ်မၤထွဲသ့ၣ်တဖၣ်ခဲလၢာ်မူးမူးနီၣ်နီၣ်, မ့ၢ်ဒ်သိး တၢ်မၤလီၤတံၢ် တၢ်ပူၤဖျဲးလၢ ပှၤကညီဒီး ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိ ခံကပၤလၢၤအဂီၢ် ဖဲနသူ ဒြိအခါန့ၣ်လီၤ.”
ဒြိ တၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢ လၢအရ့ဒိၣ်တနီၤန့ၣ်ပၣ်ဃုာ်ဒီး အတဘၣ်ယူၤထီန့ၣ် အမံထၢၣ် ၁၂ဝ ဘၣ်, ကဘၣ်အိၣ်ယံၤဒီးပှၤကညီအဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ် အစှၤကတၢၢ် အမံထၢၣ် ၃ဝ, ဒီး လ့ၤတက့ၤ တဘၣ်သူအီၤလၢ ကျိၤကျဲလၢအဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ် လၢပှၤကညီ, တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲ မ့တမ့ၢ် ကဘီယူၤ အဂီၢ်တဂ့ၤ.
ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ပျၢ်ယူၤထီၣ် ဒြိ န့ၣ် တၢ်ဖီၣ်ဃံးသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ် လၢအမ့ၢ်, တဘၣ်ဒုးဘူးအီၤဒီး မ့ၣ်အူအီၣ်ပှၢ်မ့ၣ်အူအလီၢ်ဘၣ်, မ့တမ့ၢ် တဘၣ်မၤဘူးအီၤဒီး တၢ်မံၤလၤဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိ လီၤတံၢ်လီၤဆဲးအကလုာ်တခါခါ လၢအမ့ၢ်ဒ်သိး ညၣ်လူၤခိၣ်—ဝ့လ် သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဃးတၢ်ဒိတၢ်ဂီၤလၢအဂ့ၤအတၢ်မၤပိာ်ထွဲတၢ်ဘျၢသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်မ့ၢ်မနုၤလဲၣ်?
အဃိ ဖဲနမ့ၢ်ဟးကွၢ်ဃု တၢ်ဒိတၢ်ဂီၤအလီၢ်လၢ အဂ့ၤမူးမူးနီၣ်အခါ, တၢ်အရ့ဒိၣ်တခါန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်လူၤပိာ်ထွဲ တၢ်သိၣ်တၢ်သီ ပှၤတဝၢအလုၢ်အလၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ထီဘိ — လၢအပၣ်ဃုာ်လီၢ်ကဝီၤ တၢ်သိၣ်တၢ်သီသ့ၣ်တဖၣ်, ဒီး Ms Jessen ရှဲပၠးဝဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ.
“အမ့ၢ်အိၣ်ဒီး တၢ်ပနီၣ်န့ၣ်, လူၤပိာ်ထွဲအီၤ မူးမူးနီၣ်နီၣ် ဒ်တၢ်ပာ်လီၤအီၤအသိး. တၢ်ပာ်လီၤပာ် တၢ်ပနီၣ်မ့ၢ်တအိၣ်ဘၣ်တခီ, အိၣ်ဒီး တၢ်ပာ်သူၣ်ပာ်သးလၢအမ့ၢ် တၢ်ယူၤယီၣ်ပာ်ကဲပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး န့ဆၢၣ်သ့ၣ်တဖၣ်. နလဲၤဟးယီၣ်လီၤတၢ်လီၢ်ဖဲလဲၣ်န့ၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်ပာ်သူၣ်ပာ်သးမူးမူးနီၣ်နီၣ်. တဘၣ်ဟးယီၣ်တံၣ်ဝ့ၤဝီၤတၢ်ဖဲဟီၣ်ကဝီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်အပူၤတဂ့ၤ. ဆိကမိၣ်န့ၢ်တၢ်လၢ န့ဆၢၣ်ခိၣ်ဃၢၤအဂီၢ်ဒီး ပှၤဂုၤပှၤအဂၤ အတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲန့ၣ် မၤအီၤ ပာ်အီၤဒ်သိး နအဲၣ်ဒိးပာ်ဝဲဒၣ် နနီၣ်ကစၢ်အတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲအသိး. နီၣ်ဝံာ်ခိၣ်သ့ၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်ပာ်သူၣ်ပာ်သးဒီး တၢ်ယူၤယီၣ်ပာ်ကဲန့ၣ်လီၤ.”
ဒီး Ms Givoni စံးဝဲဒၣ်, ခီဖျိလၢ နထံၣ်တၢ်မံၤမံၤအဃိ, မ့တမ့ၢ် နလဲၤတုၤဖဲန့ၣ်အဃိ, အခီပညီတမ့ၢ်လၢ နဒိတၢ်ဂီၤန့ၢ်ဘၣ်.
“နထံၣ်အီၤအဃိန့ၣ် အတမ့ၢ်တၢ်အၢၣ်လီၤဘၣ်, နထံၣ်အီၤအဃိန့ၣ် အတမ့ၢ်တၢ်ဟ့ၣ်လီၤနၤအခွဲးဘၣ်ဒီး မ့ၢ်လၢနထံၣ်အီၤအဃိန့ၣ် အတမ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ပူၤဖျဲးဘၣ်. အဃိ ခီဖျိလၢ နလဲၤတုၤဖဲဟီၣ်ခိၣ်လီၢ် မ့တမ့ၢ် နထံၣ်ဘၣ်ဟီၣ်ခိၣ်တၢ်လီၢ်တခါ, မ့တမ့ၢ် နလဲၤတုၤဖဲ တၢ်လီၢ်တတီၤအဃိ, အခီပညီတမ့ၢ် နန့ၢ်ဘၣ်တၢ်အၢၣ်လီၤဘၣ်. ထူလွဲၢ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢနီၣ်ကီၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် နီၣ်ဂံၢ်တၢန့ၣ် သံကွၢ်ဆိတၢ် ဒီး တၢ်ဒိတၢ်ဂီၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် နီၣ်ဂံၢ်ခံန့ၣ်လီၤ.”
ဒ်သိးကသ့ၣ်ညါအါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢအကါဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် ဒီး တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးလၢ နတၢ်အိၣ်မူအသီဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအဂီၢ် Subscribe မ့တမ့ၢ် follow အီစထြ့လယါကီၢ်အဂ့ၢ်အကျိၤ Australia Explained တၢ်ကလုၢ်တက့ၢ်.
နတၢ်သံကွၢ်အိၣ်တမံၤမံၤဧါ? မ့တမ့ၢ် နတၢ်ဆိကမိၣ်အိၣ်လၢ တၢ်ဂ့ၢ်ခိၣ်တီ တခါခါဂီၢ်ဧါ? နဆှၢန့ၢ်ပှၤလီပရီ အံမ့လ် ဖဲ australiaexplained@sbs.com.au အပူၤသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
