ဒ်သိးကပာ်နဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိပှဲၤဒီး တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ဒီး တၢ်သူၣ်ဖှံသးညီအဂီၢ် တၢ်လဲၤထံၣ်လိာ်သးဒီး ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိကသံၣ်သရၣ်ထီဘိန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲတၢ်အရ့ဒိၣ်အမံၤန့ၣ်လီၤ. ဃုသ့ၣ်ညါ, အီစထြ့လယါကီၢ် ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိ ကသံၣ်ဒၢး အပူၤန့ၣ် နကဘၣ်မုၢ်လၢ်ပာ် တၢ်မနုၤသ့ၣ်တဖၣ်လဲၣ်, စးထီၣ်လၢ တၢ်မၤဝးတရံး တၢ်သမံသမိးထီဘိ ဒီး တၢ်ဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢသ့ၣ်တဖၣ် တုၤလီၤလၢ တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖး ဘၣ်ဃး တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲ နဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိအတၢ်အိၣ်မုာ်ဆိပၢၤ အဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်.
Key Points
- လၢတၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲနဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိအဂီၢ် တၢ်လဲၤထံၣ်လိာ်သးဒီး ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိကသံၣ်သရၣ်ထီဘိန့ၣ် မၤစၢၤနၤလၢ တၢ်ဒီသဒၢ တၢ်ဆူးတၢ်ဆါဒီး ဖီၣ်န့ၢ်တၢ်ဆူးတၢ်ဆါသ့ၣ်တဖၣ် ဆိဆိသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
- ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိ ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူ ဝဲၤလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဝဲလၢ ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိလၢအလိၣ်ဘၣ် တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲလၢအဆိအချ့သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
- ဒ်သိးဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိအကစၢ်အသိး နဘၣ်ဟံးမူဒါလၢ နဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိအတၢ်လၢာ်ဘူၣ်လၢာ်စ့သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်, လၢအပၣ်ဃုာ် ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိကသံၣ်သရၣ်အဘူးအလဲန့ၣ်လီၤ.
ဖီးခးစ်တၢ်ကလုၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
- Why is it important to regularly take your pet to the vet?
- How should you prepare for your visit to the vet?
- What happens once you’re at the vet clinic?
- What should you do if you have an emergency issue with your pet?
- Who covers the cost of veterinary care?
တၢ်လဲၤစိာ်ဒုးနဲၣ် နဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိဒီးဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိကသံၣ်သရၣ်ထီဘိန့ၣ် ဘၣ်မနုၤလၢအရ့ဒိၣ်လဲၣ်?
ပှၤအီစထြ့လယါဟံၣ်ဒူၣ်လၢအဘုၣ်ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဘူးထီၣ်လၢ လွံၢ်ပူသၢပူဃၣ်ဃၣ်, ဒီးလၢပှၤကညီအါဒံအါဂၤအဂီၢ်န့ၣ်, အဝဲသ့ၣ်ပာ်ဝဲဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤဒ်အမ့ၢ် တၢ်အရ့ဒိၣ်တခါဖဲအဝဲသ့ၣ်အဟံၣ်ဖိဃီဖိအပူၤ, လၢအလီၤဂာ်ဒ်သိး Vera Szito အထွံၣ်, လၢအသးနံၣ်အိၣ် ၁၃နံၣ်, လၤဘြၤဒီ ထွံၣ်အကလုာ်, ဒီးအမံၤမ့ၢ်ဝဲ ခၠီကံၤ န့ၣ်လီၤ.
Ms Szito စံးဝဲဒၣ်, “အဝဲန့ၣ်မ့ၢ်ပဟံၣ်ဖိဃီတဂၤ အမျးကယၤ ၁ဝဝ ပှဲၤပှဲၤ. အဝဲန့ၣ်တမ့ၢ်လၢအလီၤဂာ်ဒ်သိးဟံၣ်ဖိဃီဖိဘၣ်, မ့ၢ်ဝဲဒၣ်ဟံၣ်ဖိဃီဖိတဂၤ.”
တၢ်ကဲဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိအကစၢ်လၢအအိၣ်ဒီးတၢ်ဟံးမူဒါန့ၣ် အခီပညီမ့ၢ်ဝဲ တၢ်လဲၤစိာ်ဒုးနဲၣ်နဟံၣ်ဖိဃီဖိအံၤဆူ နလီၢ်ကဝီၤ ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိကသံၣ်သရၣ်အအိၣ်, လၢတၢ်သမံသမိးမၤကွၢ် အတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ အဂီၢ် ထီဘိန့ၣ်လီၤ.
ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိကသံၣ်သရၣ် Dr Diana Barker စံးဝဲဒၣ် တၢ်လၢဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိလၢတၢ်ဘုၣ်အီၤဖဲဟံၣ်ပူၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ပာ်ခူသူၣ်အဝဲသ့ၣ် တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ အတၢ်ကီတၢ်ခဲသ့ၣ်တဖၣ်သ့မးန့ၣ်လီၤ.
“အဃိတၢ်လဲၤသမံသမိးကွၢ်အီၤထီဘိန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်ဒုးသ့ၣ်ညါနၤလၢ တၢ်ဆီတလဲအသး လၢနတထံၣ်အီၤဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါ ဟ့ၣ်လီၤစ့ၢ်ကီးနၤ တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢ နကတၢၣ်ပီၣ်တဲသကိး တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲ တၢ်ဒီသဒၢလၢနဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.”
တၢ်ဒီသဒၢ အတၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ပၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်ဆဲးန့ၢ်ကသံၣ်ဒီသဒၢသ့ၣ်တဖၣ်, တၢ်ဒီသဒၢအီၤလၢ ထိးကလဲးဃၢ် ဒီး တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲန့ၢ်အဝဲသ့ၣ်အမဲ တချုးဖဲလၢ အမဲဃၢ်အီၣ် ကဲထီၣ်အသးဒ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ကွၢ်ဃုဆိတၢ်ဆူးတၢ်ဆါန့ၣ် မ့ၢ်စ့ၢ်ကီး တၢ်မၤစၢၤ ဖီၣ်န့ၢ် တၢ်ဆူးတၢ်ဆါပနီၣ် လၢအဆိအချ့န့ၣ်လီၤ.
Dr Barker စံးဝဲဒၣ်, “တၢ်လဲၤသမံသမိးကွၢ်အီၤထီဘိန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်ဒုးသ့ၣ်ညါနၤလၢ တၢ်ဆီတလဲအသး လၢနတထံၣ်အီၤဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါ ဟ့ၣ်လီၤစ့ၢ်ကီးနၤ တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢ နကတၢၣ်ပီၣ်တဲသကိး တၢ်ဒီသဒၢ တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲ လၢနဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိအဂီၢ်. တၢ်အိၣ်ဒီးတၢ်ရ့လိာ်ဒ်အံၤန့ၣ် မၤစၢၤစ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ် တၢ်မၤစှၤလီၤ နဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိ အတၢ်တၢ်သူၣ်ကိၢ်သးဂီၤ မ့တမ့ၢ် တၢ်သူၣ်ကတုၤသးကတုၤလၢ အကလဲၤထံၣ်လိာ်သးဒီး ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိကသံၣ်သရၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. နမၤအီၤဒ်အံၤအဃိန့ၣ်, အဝဲသ့ၣ် အကလီၤဒုးထီၣ်ဒီး ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိကသံၣ်သရၣ် အါဒိၣ်န့ၢ်လၢ နလဲၤစိာ်အီၤတဘျီဃီဖဲအဝဲသ့ၣ်အိၣ်တဆူၣ်ဘၣ်အခါန့ၣ်လီၤ.”
လၢနကလဲၤထံၣ်လိာ်သးဒီး ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိကသံၣ်သရၣ်အဂီၢ် နကြၢးကတဲာ်ကတီၤပာ်တၢ်မနုၤသ့ၣ်တဖၣ်လဲၣ်?
ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိကသံၣ်သရၣ် Dr Ryan Ong စံးဝဲဒၣ် တၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီလၢအအိၣ်ဒီးနၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် နသးပ့ၤနီၣ်အီၤသ့ဝဲဒၣ်ညီညီန့ၣ်လီၤ.
“အဃိညီနုၢ်န့ၣ် တသ့ဖဲအသ့ ကျဲးစၢး ကွဲးနီၣ်လီၤဆိပာ်အီၤ, ဒ်သိးလၢနတၢ်ဘၣ်ယိၣ်အိၣ်ဒီး အဝဲသ့ၣ် တၢ်သကဲးပဝး ဆီတလဲသးမ့ၢ်ဂ့ၤ, အီၣ်တၢ်, အီတၢ်အလုၢ်အလၢ်သ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ, လၢအပၣ်ဃုာ် ဖဲတယံၤဒ်ဘၣ် ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် နဒုးအီၣ်ဘၣ် နဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ် အကသံၣ်ကသီ အဂ့ၢ်မ့ၢ်ဂ့ၤန့ၣ်လီၤ.”
ဖဲနမၤ တၢ်သ့ၣ်ဖး မုၢ်နံၤ ဆၢကတီၢ်တခါ အခါန့ၣ်, Ms Szito စံးဝဲဒၣ်, ရှဲပၠးအီၤ တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢနကလဲၤထံၣ်လိာ်အီၤ, ဒီး နဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိအံၤ အတၢ်လိၣ်ဘၣ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲးအဂ့ၢ်န့ၣ် တဲပၠးဘၣ် ကသံၣ်ဒၢးအံၤ.
“ဒ်သိးဒီးတၢ်မၤစၢၤလၢ တၢ်ပၢနုာ်လီၤ မ့တမ့ၢ် တၢ်ထုးထီၣ် နဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိအံၤဖဲသိလ့ၣ်အပူၤမ့ၢ်ဂ့ၤ, တၢ်မၤလီၤတံၢ်လၢ အဝဲသ့ၣ်ဒိးန့ၢ်ဘၣ် တၢ်လီၢ်လၢလၢပှဲၤပှဲၤ ဖဲတၢ်အိၣ်ခိးတၢ်အလီၢ်မ့ၢ်ဂ့ၤ, ဒ်သိးဒီး ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိကသံၣ်ဒၢးအသိး ဒ်သိးပဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိကန့ၢ်ဘၣ်တၢ်လဲၤခီဖျိမုာ်မုာ်အဂီၢ် အဝဲသ့ၣ် မၤစၢၤပှၤသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.”
Dr Barker စံးဝဲဒၣ် တၢ်ဖိလံၤဖိဃၢ် အကလုာ်လီၤဆီလိာ်အသးသ့ၣ်တဖၣ် ကလီၤဒုးထီၣ်ဒီး ခိၣ်ဃၢၤအဂီၢ် ကျိၤကျဲသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဝဲအါမးန့ၣ်လီၤ.
“လၢသၣ်မံယီၤ သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်, တၢ်ကျဲးစၢး သ့ၣ်ဖးန့ၢ်တၢ်ဆၢကတီၢ်လၢမုၢ်ဆါခီ တၢ်ဘှ့ၣ်တၢ်ဘှီၣ်အဆၢကတီၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်လၢအဂ့ၤတမံၤ, မ့ၢ်လၢ သၣ်မံယီၤသ့ၣ်တဖၣ် အမ့ၢ်အိၣ်ဘူးလိာ်အသးဒီးထွံၣ်န့ၣ် တၢ်ကိၢ်တၢ်ဂီၤ တၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီအိၣ်ဒီးအဝဲသ့ၣ်သ့ဝဲအဃိန့ၣ်လီၤ.”
နမ့ၢ်လဲၤတုၤဖဲကသံၣ်ဒၢးလံတဘျီ တၢ်မနုၤကမၤအသးလဲၣ်?
နမ့ၢ်လဲၤတုၤအခါ, လဲၤတဲဘၣ်ပှၤအိၣ်ခိးတၢ်ဖဲတၢ်တူၢ်လိာ်ပှၤဆါအလီၢ်န့ၣ်လၢ နဟဲတုၤလံအဂ့ၢ်.
Dr Barker စံးဝဲဒၣ်, “တၢ်လၢကဘၣ်သ့ၣ်နီၣ်အီၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ ပှၤလၢအအိၣ်ဖဲ ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိကသံၣ်ဒၢးအပူၤကိးဂၤ မ့ၢ်ပှၤအဲၣ်ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်, အဃိ အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် အသးခုဒိၣ်မးလၢ အကဖိးဟုဝဲဒၣ် နဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိ မ့တမ့ၢ် ဒိကနၣ် တၢ်နဲၣ်လီၤလၢ နဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိအဂီၢ် လၢအဘၣ်ဃးဒီး တၢ်လၢနဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိအဲၣ်အီၤအဒိၣ်ကတၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်မ့ၢ်မနုၤလဲၣ်.”
“ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ကသံကွၢ်ဝဲ နဆၣ်ဖိကီၣ်ဖိ အတယၢၢ် အဒိၣ်အသွါ, ဒီး ညီနုၢ် သၣ်မံယီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်စိာ်ကွၢ်အတယၢၢ်ဖဲ တၢ်တၢၣ်ပီၣ်တဲသကိးတၢ် ကသံၣ်ဒၢးအပူၤန့ၣ်လီၤ.”
နမ့ၢ်နုာ်လီၤဖဲ တၢ်တၢၣ်ပီၣ်တဲသကိးတၢ် ကသံၣ်ဒၢးအပူၤလံတဘျီ, Dr Barker စံးဝဲဒၣ် ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိကသံၣ်သရၣ်န့ၣ် ကသံကွၢ်ဝဲနၤတၢ်သံကွၢ်သ့ၣ်တဖၣ်, တကတီၢ်ဃီဖဲလၢ အမၤတၢ်သမံသမိးကွၢ် နဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိအခါန့ၣ်လီၤ.
“တၢ်အဝဲန့ၣ် ပၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်သမံသမိးကွၢ် နဆၣ်ဖိကီၣ်ဖိအမဲာ်ချံသ့ၣ်တဖၣ်, နၢ်ကုသ့ၣ်တဖၣ်, မဲဒီး အဆူၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, ဒိကနၣ်ဝဲ အသးစံၣ်သးဖုဒီး အပသိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် လၢအသူဝဲ စတဲးသိၣ်စကိး (stethoscope), ကဖီၣ်ကွၢ် ဆီၣ်ကွၢ်ဝဲ အဝဲသ့ၣ် အဟၢဖၢ ဒ်သိးကသ့ၣ်ညါဘၣ်ဝဲ မ့ၢ်တၢ်အိၣ်ဖဲအဟၢဖၢပူၤတမံၤမံၤစ့ၢ်ဧါ, ဒီးသမံသမိးကွၢ်စ့ၢ်ကီးဝဲ အဃံသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒီးအါတက့ၢ်အလီၢ်ခံကတၢၢ်န့ၣ် ထိၣ်ကွၢ်ဝဲ အတၢ်ကိၢ်သဟီၣ်န့ၣ်လီၤ.”
ဖဲနတၢ်သ့ၣ်ဖးမုၢ်နံၤအဆၢကတီၢ်န့ၣ် မ့ၢ်စ့ၢ်ကီး တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်တခါလၢနကသံကွၢ် တၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီလၢအအိၣ်ဒီး နဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိ အတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့န့ၣ်လီၤ. ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိကသံၣ်သရၣ်န့ၣ် တၢၣ်ပီၣ်တဲသကိးဝဲ တၢ်ဃုထၢ တၢ်ယါဘျါအကျိၤအကျဲလၢနဂီၢ်သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
“ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိကသံၣ်သရၣ်န့ၣ် ဒုးနဲၣ်နၤတၢ်ဂီၤ လၢအဘၣ်ဃး တၢ်လၢနဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိကဘၣ်လဲၤခီဖျိအီၤအဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်. ဖဲအပတီၢ်အဝဲန့ၣ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ဟ့ၣ်လီၤနၤကသ့ထဲလၢ ကျိၤကျဲသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်အကလုာ်ကလုာ်, ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် လၢအကပၣ်ဃုာ် ခါဆူညါ တၢ်ကဘၣ်မၤကွၢ်အီၤ မ့တမ့ၢ် ကသံၣ်ကသီ တၢ်မၤကွၢ်တနီၤန့ၣ်လီၤ.”
တၢ်ထံၣ်လိာ်တၢၣ်သကိးဝံၤအလီၢ်ခံ, အလီၢ်မ့ၢ်အိၣ်န့ၣ် ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိကသံၣ်သရၣ် ကဟ့ၣ်လီၤနၤ ကသံၣ်ကသီ လၢနလဲၤဟံးန့ၢ်အီၤဖဲ—reception—တၢ်တူၢ်လိာ်ပှၤဆါဟဲနုာ်လီၤတၢ်လီၢ်, လၢနဟ့ၣ်လီၤတၢ်လၢာ်ဘူၣ်လၢာ်စ့ဖဲန့ၣ်သ့ဝဲစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.
နဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိအတၢ်အိၣ်သးမ့မ့ၢ်ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူန့ၣ် နကြၢးမၤတၢ်မနုၤသ့ၣ်တဖၣ်လဲၣ်?
ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိလၢနဘုၣ်အီၤန့ၣ်, လၢတၢ်တမုၢ်လၢ်ပာ်အပူၤ အမ့ၢ်အိၣ်တဆူၣ်ဘၣ် မ့တမ့ၢ် မ့ၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးန့ၣ်, ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိဂ့ၢ်ဂီၢ်အူဝဲၤလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဒီး တၢ်ပီးတၢ်လီ လီၤဆီ လၢဟီၣ်ကဝီၤအါတီၤ, ဒီး Dr Ong ရှဲပၠးဝဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ.
“ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူတၢ်အိၣ်သးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် အကပၣ်ဃုာ်ဒ်သိး တၢ်ကဲထီၣ်ဖုးအသး မ့တမ့ၢ် ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး မ့တမ့ၢ် ဘှီးဒီး ဟၢဖုလူ — လီၤဆီဒၣ်တၢ်ဖဲလၢအလီၤဒီးအသွံၣ် — တၢ်ကီတၢ်ခဲအိၣ်လၢက ကသါအဂီၢ်, ထီၣ်, လီၤဃံၢ် မ့တမ့ၢ် နဆိကမိၣ်လၢ နဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိအံၤ ဘၣ်ဝဲတၢ်စုၣ်တၢ်ပျၢ်တမံၤမံၤ တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ.”
ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ, ဂုၢ်အ့ၣ် ဂုၢ်ဖျးဘၣ်ပှၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်တမံၤလၢ တၢ်ကူဆါယါဘျါအီၤလၢအဆိအချ့တခါန့ၣ်လီၤ.Dr Ryan Ong
အဃိ ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူ တၢ်ဆါဟံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ပာ်လီၤပာ်ဝဲဒီး ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိကသံၣ်သရၣ်ဒီး နၢးစ် သ့ၣ်တဖၣ်, လၢအမ့ၢ်ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်လၢ တၢ်ဟ့ၣ်လီၤပာ်တၢ်သိၣ်လိ လီၤလီၤဆီဆီ လၢဂ့ၢ်ဂီၢ်အူဒီး တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲ ဘူးဘူးတံၢ်တံၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.”
နတၢ်ဘၣ်ယိၣ် အဆိအချ့မ့ၢ်အိၣ်တမံၤလၢ်လၢ်ဒီးနဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိန့ၣ်, Dr Ong ဟ့ၣ်ကူၣ်ဝဲလၢ နကကိး ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိဂ့ၢ်ဂီၢ်အူတၢ်လီၢ် လၢတၢ်မၤန့ၣ်တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
“တချုးနလဲၤဆူအဝဲသ့ၣ်အအိၣ်ဒ်ဘၣ်န့ၣ် ကိးဆိအဝဲသ့ၣ်လီတဲစိ, ခီဖျိလၢတၢ်မၤအီၤဒ်အံၤအဃိန့ၣ် အဝဲသ့ၣ် အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤပာ်သး လၢနဂီၢ်သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ. ဒီးဖဲလၢနတဲသကိးတၢ်ဒီးအဝဲသ့ၣ်ဖဲလီတဲစိအပူၤအခါ, ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ကဟ့ၣ်လီၤနၤတၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးတနီၤ, လၢအမ့ၢ်ဒ်သိး ကဘၣ်ဟဲစိာ် နဆၣ်ဖိကီၣ်ဖိ ပှဲၤဒီးတၢ်ပူၤဖျဲးဒ်လဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ညီနုၢ်န့ၣ် သၣ်မံၤယီၤ ဒီး ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိ လၢအဆံးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ကြၢးစိာ်အီၤဖဲ အဝဲသ့ၣ်အဒၢပူၤ အဃးပူၤထီဘိန့ၣ်လီၤ. ဖဲအဝဲသ့ၣ်အဒၢအဖီခိၣ် နကးဘၢလီၤဃာ်အီၤဒီး တၢ်ကံညာ်ဘူဘူဖိသ့ဝဲဒၣ်. မ့ၢ်တၢ်ပာ်အဝဲသ့ၣ်ဒ်သိးကအိၣ်ဘှ့ၣ်အိၣ်ဘှီၣ်. မ့မ့ၢ်ထွံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်, အဝဲသ့ၣ်ဟးမ့ၢ်တသ့ဘၣ် မ့တမ့ၢ် ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဖဲတၢ်ကဲထီၣ်ဖုးအသးအပူၤဒီး အဃံမ့ၢ်ကၢ်န့ၣ်, လၢတၢ်စိာ်အီၤဒ်သိးစုာ်အဂီၢ် နသူယၣ်လုာ်သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.”
နမ့ၢ်ဟဲတုၤဖဲ ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိ ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူဝဲၤလီၢ်အခါ, ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ ကသမံသမိးကွၢ်ဝဲ နဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိအံၤ ဒ်သိးကသ့ၣ်ညါဘၣ်ဝဲ မ့ၢ်အနး မ့တမ့ၢ် အဆါထဲလဲၣ်န့ၣ်လီၤ.
“ညီနုၢ်န့ၣ် ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိလၢ အဆိးက့နး အဆါနးသ့ၣ်တဖၣ်တၢ်ကွၢ်ဆိအီၤ, တလိၣ်လၢ တၢ်ကဘၣ်ကွၢ်အီၤဒ်သိး အဟဲတုၤစရီအသိးဘၣ်. အဝဲသ့ၣ် မ့ၢ်အိၣ်ဒီးတၢ်ဘၣ်ယိၣ်တမံၤလၢ်လၢ်န့ၣ် အဃ့နၤအခွဲးလၢ အကလဲၤစိာ်ဝဲ နဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိအံၤဆူ တၢ်ကူစါယါဘျါအဟီၣ်ကဝီၤန့ၣ်လီၤ.”
“တၢ်ထုးဖးနၤဒီး နဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိန့ၣ် တဘျီတခီၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအလီၤပျံၤတခါန့ၣ် ယသ့ၣ်ညါအီၤ ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ တၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်ကျဲးစၢးမၤအီၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်မၤလီၤတံၢ် အဝဲသ့ၣ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲ နဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိအံၤမူးမူးနီၣ်နီၣ်ဒီး အလီၢ်မ့ၢ်အိၣ်န့ၣ် ကမၤဂၢၢ်ထီၣ်က့ၤဝဲအတၢ်အိၣ်ဒီး မၤစၢ်လီၤ မၤကိၣ်ညၣ်လီၤက့ၤအတၢ်ဆါန့ၣ်လီၤ.”
လၢတၢ်မၤကွၢ်တၢ်ဆူးတၢ်ဆါအဂီၢ်ဒီး တၢ်ကူဆါယါဘျါအဂီၢ် ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိကသံၣ်သရၣ်အံၤ ကရှဲပၠးဝဲတၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးအဂ့ၢ်ဒီး တၢ်လၢာ်ဘူၣ်လၢာ်စ့ ကလီၤလၢထဲလဲၣ်အဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိအတၢ်လၢာ်ဘူၣ်လၢာ်စ့သ့ၣ်တဖၣ်မတဂၤဘၣ်ဟံးမူဒါလဲၣ်?
Dr Barker စံးဝဲဒၣ် ဒ်သိးဒီး ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိအကစၢ်တဂၤအသိး, တၢ်လၢာ်ဘူၣ်လၢာ်စ့လၢအဘၣ်ဃးဒီး နဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိန့ၣ် နဘၣ်ဟံးအီၤမူဒါခဲလၢာ်, လၢအပၣ်ဃုာ် တၢ်ဟ့ၣ်လီၤ ဆၣ်ဖိကီၣ်ဖိကသံၣ်သရၣ် အဘူးအလဲ ဖဲနလဲၤထံၣ်လိာ်သးအခါ န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဘုၣ်ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိန့ၣ် တဘျီတခီၣ် ဖဲနတမုၢ်လၢ်ပာ်အီၤဘၣ်အခါ တၢ်လဲၤကမၣ်အသးသ့အိၣ်ဝဲဒၣ်. ဘၣ်ဃးဒီး နဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိအဂီၢ် ကျိၣ်စ့တၢ်ဟံးမူဒါအဂီၢ်န့ၣ်, ထီဘိမ့ၢ်ဝဲတၢ်လၢအကၢကီၣ်လိာ်အသးတခါ လၢနကတဲသကိးဆိပာ်စၢၤတၢ်ဒီးနဟံၣ်ဖိဃီဖိ လၢအမ့ၢ် တၢ်လၢာ်ဘူၣ်လၢာ်စ့သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် နကဟ့ၣ်လီၤအီၤဒ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ.Dr Diana Barker
လၢတၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲနဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိအဂီၢ် နမ့ၢ်အိၣ်ဒီး ကျိၣ်စ့ အနီၣ်ထိၣ် မ့တမ့ၢ် ကျိၣ်စ့တၢ်ကီတၢ်ခဲန့ၣ်, မ့ၢ်တၢ်အရ့ဒိၣ်တခါလၢ နဘၣ်တဲပၠးဆိပာ်စၢၤ ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိကသံၣ်ဒၢးပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ လၢအပှဲၤဒီးတၢ်ယူၤယီၣ်ပာ်ကဲ အကျိၤအကျဲန့ၣ်လီၤ.
Dr Barker စံးဝဲဒၣ်, ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိကသံၣ်ကသီပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါကရူၢ်သ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်ကဟုကယာ်ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်ဂ့ၤမး. တၢ်သူၣ်ဂ့ၤသးဝါဒီး တၢ်ကတိၤတၢ်ပှဲၤဒီးတၢ်ယူၤယီၣ်ပာ်ကဲန့ၣ် ပျဲအဝဲသ့ၣ်လၢ အကပာ်တၢ်ညိၣ်လီၤဂ့ၤဂ့ၤဖဲ တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲနဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိအလိၤ, မၤသကိးတၢ်ဒီးနၤဒီး မၤဝဲ တၢ်ဆၢတဲာ်အဂ့ၤကတၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်လၢ နဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိအံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.”
တၢ်လၢ ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိ တၢ်အုၣ်ကီၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ, ဖဲတၢ်ကူစါဘျါအကတီၢ် နဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤဝဲ ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိကသံၣ်သရၣ်အံၤအဘူးအလဲ, ဒီးဖဲန့ၣ်အလီၢ်ခံ ပဒုးစံၣ်လီၤအဝဲသ့ၣ်လၢတၢ်ဆါဟံၣ်ပူၤ, နတီၣ်ထီၣ် တၢ်က့ၤဃ့ထီၣ်ကဒါကျိၣ်စ့တၢ်လၢာ်ဘူၣ်လၢာ်စ့အံၤဖဲနတၢ်အုၣ်ကီၤအံၤအအိၣ် ဒီး နကက့ၤန့ၢ်ဘၣ်ကဒါက့ၤဝဲ စ့လၢနသူတ့ၢ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အိၣ်ဒီးတၢ်အုၣ်ကီၤ အတၢ်ဘျုးတၢ်ဖှိၣ်တမံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ, အထုးကွံာ်ဝဲဒၣ် တၢ်သူၣ်ကိၢ်သးဂီၤ တၢ်ဆီၣ်သနံး ဖဲနဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး ကသံၣ်ကသီ တၢ်ဆၢတဲာ် လၢတၢ်တမုၢ်လၢ်ပာ်အီၤဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဒ်သိးကသ့ၣ်ညါအါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢအကါဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် ဒီး တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးလၢ နတၢ်အိၣ်မူအသီဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအဂီၢ် Subscribe မ့တမ့ၢ် follow အီစထြ့လယါကီၢ်အဂ့ၢ်အကျိၤ Australia Explained တၢ်ကလုၢ်တက့ၢ်.
နတၢ်သံကွၢ်အိၣ်တမံၤမံၤဧါ? မ့တမ့ၢ် နတၢ်ဆိကမိၣ်အိၣ်လၢ တၢ်ဂ့ၢ်ခိၣ်တီ တခါခါဂီၢ်ဧါ? နဆှၢန့ၢ်ပှၤလီပရီ အံမ့လ် ဖဲ australiaexplained@sbs.com.au အပူၤသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
