တၢ်ကိၢ်ထီၣ်သီတဘျီအံၤခ့ခါဆၢကတီၢ်တၢ်ဆူးတၢ်ဆါအဂ့ၢ်လၢနကဘၣ်သ့ၣ်ညါအီၤသ့ၣ်တဖၣ်

ဖီးခးစ်တၢ်ကလုၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn

တၢ်ကိၢ်ထီၣ်သီအဆၢကတီၢ်န့ၣ် ဟဲစိာ်ဝဲဒၣ် မူခိၣ်ကလံၤသီၣ်ဂီၤ တၢ်အိၣ်သး လၢအကလၢၤဂ့ၤမး, ဖီဖိမံၤဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဖီထီၣ်ဖးဒီး ဘဲးရၢးစ်တၢ်ဆါဖးယံၤသ့ၣ်တဖၣ် ကဲထီၣ်အိၣ်စှၤဝဲန့ၣ်လီၤ.

ဒ်သိးလၢ Dr Michael Wright စံးဝဲအသိး, ကလံၤကသါကျိၤတၢ်ဆူးတၢ်ဆါသ့ၣ်တဖၣ်, လၢအလီၤဂာ်ဒ်သိး တိးကွ့တၢ်ဘၣ်သမုၣ်တၢ်ဆါန့ၣ် ကဲထီၣ်တအါဒ်သိးတဂိၢ်ခါဆၢကတီၢ်အလါသ့ၣ်တဖၣ်အသိးဘၣ်.

“ဒီတနံၣ်ကျၢၤန့ၣ် ပထံၣ်ဘၣ်လၢ ဘဲရၢးစ်သ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ရၤလီၤ ဝးတရံးအသးဖဲပှၤတဝၢအပူၤ. ဖဲမူခိၣ်ကလံၤသီၣ်ဂီၤ လၢအခုၣ်ဒိၣ်—ချံၣ်ဒိၣ်အခါ တၢ်လၢအကဲထီၣ်အသးဒီး ဘဲရၢးစ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ အဝဲသ့ၣ်အကုန့ၣ်အိၣ်ဂၢၢ်ကျၢၤန့ၢ်အါ, ပဝဲသ့ၣ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီး ပအိၣ်ဆိး ဖဲဟံၣ်ပူၤ, တၢ်ကိပူၤအါ, ပအိၣ်ဖဲတၢ်လီၢ်လၢအကးတံာ်လီၤအသးသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤအဃိ, ဘဲရၢးစ်ကအိၣ်ရၤလီၤသးအဂီၢ် တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်အါ, နာ်သက့ တၢ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲးတမံၤ, လၢအမ့ၢ် အလီၤလီၤဆီဆီဒီးတိးကွ့တၢ်ဘၣ်သမုၣ်တကလုာ်အံၤန့ၣ်, ပထံၣ်ဘၣ်လၢအကဲထီၣ်အသးဒီတနံၣ်ကျၢၤန့ၣ်လီၤ.”

Dr Michael Wright လၢအမ့ၢ်စ့ၢ်ကီး Royal Australian College of General Practitioners ကရၢခိၣ်တဂၤစံးဝဲဒၣ်, ဖဲ ၂ဝ၂၅နံၣ် တိးကွ့တၢ်ဘၣ်သမုၣ်ခ့ခါဆၢကတီၢ်အခါန့ၣ်, မ့ၢ်ဝဲနံၣ်တနံၣ်လၢ တၢ်မၤနီၣ်မၤဃါန့ၢ် တၢ်ဆါအံၤကဲထီၣ်ရၤလီၤအသးအနးကတၢၢ်တနံၣ်န့ၣ်လီၤ.

တိးကွ့တၢ်ဘၣ်သမုၣ်တၢ်ဆါ အကလုာ်လၢတၢ်ကိးအမံၤ Super-K န့ၣ်, မ့ၢ်ဝဲဘဲရၢးစ်တကလုာ်လၢအသုးအသးချ့သပှၢ်ပှၢ် ဒီး စးထီၣ်အိၣ်ထီၣ်ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤ ဖဲအပူၤကွံာ်တနံၣ် တၢ်ကိၢ်ထီၣ်သီအခါန့ၣ်လီၤ.

“ယဆိကမိၣ် ဖဲအပူၤကွံာ်တနံၣ် တၢ်လၢပထံၣ်ဘၣ်အီၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်ဆါအကလုာ်သီဟဲအိၣ်ထီၣ်တခါ, လၢတၢ်ကိးအမံၤလၢအဖုၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ Super-K, ဒီး ကသံၣ်ဆဲးဒီသဒၢလၢအပူၤကွံာ်တနံၣ်န့ၣ် တအိၣ်ကတဲၤကတီၤအသးလၢ ဘဲရၢးစ်ကလုာ်အံၤအဂီၢ်ဒ်ဘၣ်. နာ်သက့ တၢ်ကစီၣ်လၢအဂ့ၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တနံၣ်ညါအံၤ ကသံၣ်ဆဲးဒီသဒၢသ့ၣ်တဖၣ် ကူစါဝဲဒၣ် ဘဲရၢးစ် အကလုာ်အံၤန့ၣ်လီၤ.”

ဖဲအပူၤကွံာ်တနံၣ်န့ၣ် ပှၤကညီယဲၢ်ကလီၢ်ဃၣ်ဃၣ် မၤကွၢ်အသးန့ၣ် အဆၢအိၣ်ဖျါလၢအအိၣ်ဒီး တိးကွ့တၢ်ဘၣ်သမုၣ်တၢ်ဆါ, ဒီး အီစထြ့ကီၢ်အံၤ မၤနီၣ်မၤဃါန့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤသံခီဖျိလၢ ဘဲရၢးစ်အံၤအဃိန့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ် ဘူးထီၣ်လၢ ၁,၈ဝဝ ဂၤဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်တၢ်ဃုထၢပာ်ဖှိၣ်နီၣ်ဂံၢ်စရီဝဲၤလီၢ်ခိၣ်သ့ၣ်အတၢ်ပာ်ဖျါအပူၤန့ၣ်စံးဝဲဒၣ်, တၢ်အံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်သံတၢ်ပှၢ်နီၣ်ဂံၢ်တၢ်မၤနီၣ်မၤဃါ လၢအအါန့ၢ် ၂ဝ၂၃နံၣ် အခါ သၢဆးဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်လီၤ.

Dr Wright စံးဝဲဒၣ်တနံၣ်အံၤ လါစဲးပထ့ဘၢၣ်ဒီး လါအီးကထိဘၢၣ်အတီၢ်ပူၤ မ့ၢ်ဘဲရၢးစ်ကလုာ်အသီ ကဟဲအိၣ်ထီၣ်တခါခါဒ်ဧါန့ၣ် ကတဲဆိပာ်စၢၤအီၤအဂီၢ် ကီဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

“ယဆိကမိၣ် ပတၢ်ဘူၣ်တဂ့ၤဘၣ်တမံၤ ဖဲအပူၤကွံာ်တနံၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်ဆါအံၤဘၣ်ကူရၤလီၤအါအါဂီၢ်ဂီၢ်ကဲထီၣ် ဘူးကအိၣ်ဝဲဒၣ် ခံဘျီဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘဲရၢးစ်အကလုာ်တၢတခါန့ၣ် ဟဲနုာ်လီၤဖဲ တိးကွ့တၢ်ဘၣ်သမုၣ်ကဲထီၣ်ညီနုၢ်အဆၢကတီၢ်, လၢအမ့ၢ်အဖးဒိၣ်တကလုာ်, ဒီး ဖဲန့ၣ်အလီၢ်ခံန့ၣ် Super-K ဘဲရၢးစ်အကလုာ် ဟဲပၢၢ်ထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. မ့မ့ၢ်တနံၣ်ညါအံၤန့ၣ် ဖဲတၢ်ဆါကဲထီၣ်ညီနုၢ်အါအါအဆၢကတီၢ် တၢတဘျီန့ၣ်, တၢ်ဆါတကဲထီၣ်အါအါဘၣ်. အဃိ ပအိၣ်ဒီး တၢ်ထံၣ်လၢအဂ့ၤ, လၢအမ့ၢ်တၢ်ဆါကဲထီၣ်ရၤလီၤအါအါဂီၢ်ဂီၢ် အသီတဘျီန့ၣ် အတကဲထီၣ်လၢၤဘၣ်, နာ်သက့ ပတဲအီၤ လီၤတံၢ်လီၤဆဲးဒုတသ့ဘၣ်.”

ဖဲအီစထြ့လယါတၢ်ဖီၣ်ဂၢၢ်တၢ်ဆူးတၢ်ဆါဝဲၤလီၢ်— Australian Centre for Disease Control, တၢ်ခိးကွၢ်ဃုသ့ၣ်ညါဘၣ်ဃးကလံၤကသါကျိၤတၢ်ဆါ— Respiratory Surveillance တၢ်ပာ်ဖျါန့ၣ်ထံၣ်ဘၣ်ဝဲလၢ — မ့ၢ်ထိၣ်သတြီၤဒီးအပူၤကွံာ်တနံၣ်န့ၣ်, ဖဲအပူၤကွံာ်ခံနွံအတီၢ်ပူၤန့ၣ် ပှၤလၢအဘၣ် ကလံၤကသါကျိၤဘဲရၢးစ်တၢ်ဆါဃၢ်—RSV (respiratory syncytial virus) အနီၣ်ဂံၢ်စှၤလီၤန့ၣ်လီၤ.

မ့မ့ၢ်ပှၤဘၣ် ခိဘံး—၁၉ (COVID-19) အနီၣ်ဂံၢ်န့ၣ် အါန့ၢ်ဒံးလၢ အညီနုၢ်ကဲထီၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့, အီစထြ့လယါကီၢ်အံၤ ကတဲၤကတီၤထီၣ်အသးလၢ ကမၤန့ၢ်က့ၤဝဲဒၣ် တၢ်ဆဲးကလီဘၣ် ကသံၣ်ဆဲးဒီသဒၢ ခိဘံး—၁၉ အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ, ခီဖျိလၢ တၢ်ဆိကမိၣ်ထီၣ်လၢ တၢ်ကဆဲးကလီန့ၢ်ဝဲဒၣ် ကသံၣ်ဆဲးဒီဒၢအံၤ ထဲဒၣ်ပှၤလၢအအိၣ်ဒီး တၢ်ဆူးတၢ်ဆါအံၤ အတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်နးနးကလဲာ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်အဃိန့ၣ်လီၤ.

တၢ်မူဂ့ၢ်ဝီနီၣ်ဂံၢ်စရီဒီး တၢ်ဆါသံသတြိာ်ဂ့ၢ်ဝီ ပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤ ဖဲ University of Adelaide သရၣ်ဒိၣ်စိ Adrian Esterman စံးဝဲဒၣ်, တၢ်ဒိးန့ၢ်ဆဲးဘၣ် ကသံၣ်ဆဲးဒီသဒၢအံၤ အတၢ်ဘျၢအသီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ကကဲထီၣ်ဝဲ တၢ်ကီတၢ်ခဲလၢ ပှၤတနီၤနီၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

“ခဲကနံၣ်အံၤအခီပညီတၢ်ပာ်ဖျါန့ၣ်စံးဝဲဒၣ်, နမ့ၢ်အိၣ်ဒီး နီၣ်ခိဂံၢ်တြီဆၢတၢ်ဂံၢ်စၢ်တၢ်ဆါန့ၣ်, နကဆဲးကလီဘၣ်ဝဲကသံၣ်ဒဲးဒီသဒၢအံၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ မ့ၢ်တၢ်ပာ်ဖျါအခီပညီတခါလၢ အတကွီၣ်အံၣ်ဒိၣ်မး. ပှၤကညီလၢအအိၣ်ဒီးဆံၣ်ဆၢတၢ်ဆါဒီး တၢ်ဆူးဆၢ်ဆါယံၤထၢ အဂုၤအဂၤ, လၢအမ့ၢ်ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်လၢအအိၣ်ဒီးတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်ဒိၣ်မးသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်အါအါဂီၢ်ဂီၢ်. နာ်သက့ အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် အတၢ်အိၣ်သးတနုာ်လီၤဖဲ ပှၤ ၇၅ ဒီးဆူအဖီခိၣ်ကရူၢ်အပူၤဘၣ်; အဒိန့ၣ်, အဝဲသ့ၣ်မ့ၢ်ပှၤလၢအသးနံၣ်စၢ်လၢအအိၣ် ၆၅နံၣ်ဆူအဖီလာ်သ့ၣ်တဖၣ်. မ့ၢ်လၢတၢ်ဆဲးပာ် ကသံၣ်ဆဲးဒီသဒၢ ခိဘံးတၢ်ဆါအဃိန့ၣ် တၢ်ဘျုးတၢ်ဖှိၣ် ကအိၣ်လၢအဝဲသ့ၣ်ဂီၢ်သပှၢ်ပှၢ်, နာ်သက့ အဝဲသ့ၣ် တန့ၢ်ဆဲးကလီဘၣ်ဝဲလၢၤဘၣ်.”

စးထီၣ်ဖဲလါအီးကထိဘၢၣ် ၁သီန့ၣ်, ကသံၣ်ဆဲးဒီသဒၢ ခိဘံး —၁၉ န့ၣ် တၢ်ကဆဲးကလီန့ၢ် ထဲဒၣ်ပှၤလၢအသးနံၣ်အိၣ် ၇၅ နံၣ်ဒီးဆူအဖီခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, ဒီးကဆဲးန့ၢ်ဝဲအီၤ ဃုလါတဘျီန့ၣ်လီၤ.

မ့မ့ၢ်ပှၤလၢအသးနံၣ်အိၣ် ၆၅ တုၤ ၇၄ နံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ကဆဲးကလီန့ၢ်အီၤ ၁၂လါတဘျီန့ၣ်လီၤ.

မ့မ့ၢ်ပှၤထူလံၤဖိ, အဘီးရကၠံၤနၢၤဒီး ထီရ့ၣ်စထြ့ၣ်အးလဲးဒၢၤ လၢအသးနံၣ်အိၣ် ၅ဝ တုၤ ၇၄နံၣ် ဒီး ပှၤနီၣ်ဒိၣ်တုၤ လၢအအိၣ်ဒီး နီၣ်ခိဂံၢ်တြီဆၢတၢ်ဂံၢ်စၢ်တၢ်ဆါသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ကန့ၢ်ဆဲးဘၣ်ဝဲဒၣ်အီၤ ဒ်အညီနုၢ်န့ၢ်ဘၣ်ဝဲအသိးန့ၣ်လီၤ.

“ပှၤလၢအလိၣ်ဆဲး ကသံၣ်ဆဲးဒီသဒၢအံၤ သပှၢ်ကတၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်ဒုတၢ်ဆီတလဲတအိၣ်ထဲန့ၣ်ဘၣ်. အဒိ, ဖဲအပူၤကွံာ်ဃုလါန့ၣ် ပှၤသးနံၣ် ၇၅နံၣ်ဒီးဆူအဖီခိၣ် လၢအဆဲးကသံၣ်အံၤ အိၣ်ဒၣ်ထဲ ၂၅ မျးကယၤ, ဒီး မ့မ့ၢ်လၢအပူၤကွံာ် ၁၂လါအတီၢ်ပူၤ ပှၤဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢအံၤန့ၣ် အိၣ်ဒၣ်ထဲ အမျးကယၤ ၃ဝ န့ၣ်လီၤ. ဒီးမ့မ့ၢ်လၢ အပူၤကွံာ် ၁၂လါအတီၢ်ပူၤ ပှၤသးနံၣ် ၆၅ တုၤ ၇၄ နံၣ်လၢအဆဲးကသံၣ်ဒီသဒၢအံၤန့ၣ် အိၣ်ဒၣ်ထဲ ၁၉ မျးကယၤန့ၣ်လီၤ. အဃိ, တၢ်ဂ့ၢ်ကီဖဲအံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ, ပှၤကညီလၢ အအိၣ်ဒီးတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်ဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် တမၤန့ၢ်ဝဲဒၣ်ကသံၣ်ဆဲးဒီသဒၢဘၣ်; အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် အတလဲၤဆဲးကသံၣ်ဘၣ်. အဃိ တၢ်မ့ၢ်ဆီတလဲ တၢ်သိၣ်တၢ်သီအံၤနာ်သက့န့ၣ် တၢ်ဆီတလဲတအိၣ်ထီၣ်ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်ထဲန့ၣ်ညါဘၣ်.”

Deakin ဖၠၣ်စိမိၤ တၢ်ဆါသံသတြိာ်ဂ့ၢ်ဝီပီညါပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤ Catherine Bennett စံးဝဲဒၣ်, ခိဘံး—၁၉ တၢ်ဆါအဂ့ၢ်န့ၣ် တကြၢးဘၣ်လၢ အလီၤမၢ်ကွံာ်ဖဲကမျၢၢ်ဆူၣ်ချ့အဂ့ၢ်အကျိၤတၢ်တၢၣ်ပီၣ်တဲသကိးအပူၤဘၣ်. နာ်သက့ အဝဲနာ်လၢ တၢ်ကဘၣ်ပာ်တၢ်ပညိၣ်လၢ တၢ်ကြၢးမၤအီၤအခဲအံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်ဆဲးကျိးဆဲးကျၢလၢအအိၣ်ဒီးတၢ်တုၤထီၣ်ထီၣ်ဘးဂ့ၤဂ့ၤန့ၣ်လီၤ.

“လၢကနၢ်ပၢၢ်တၢ်အိၣ်သးအဂီၢ် ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် လိၣ်ဘၣ်ဝဲ တၢ်ဆဲးကျိးလၢအဂ့ၤ, လၢအမ့ၢ်ဒ်သိး— အခဲအံၤ ခိဘံးဒီး တိးကွ့တၢ်ဆါခံကလုာ်အံၤ တဂၤဒီးတဂၤ ထီဒါလိာ်အသးဒ်လဲၣ် ဒီး ဖဲပှၤတဝၢအပူၤန့ၣ် တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဒ်လဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂ့ၢ်အါမးအကျါတခါလၢ ပတအိၣ်ဒီးတၢ်ဂ့ၢ်ထၢဖှိၣ်မူးမူးနီၣ်နီၣ်ဘၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ, ပှၤလၢအဘၣ် ခိဘံး အကလုာ် အသီအံၤ အိၣ်ပှဲၤဂၤလဲၣ်, လီၤဆီဒၣ်တၢ်န့ၣ် ပှၤလၢအတဘၣ်တၢ်ဆူးတၢ်ဆါအံၤဘၣ်ဖးယံၤလံ နာ်သက့ အကအိၣ်ဒံးဝဲဒီး ခိဘံးယံၤထၢသ့ဝဲဒၣ်, မ့တမ့ၢ် ဆူၣ်ချ့တၢ်အိၣ်သးအဂုၤအဂၤလၢအပိာ်ထွဲထီၣ်က့ၤအသးသ့ၣ်တဖၣ်ကအိၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.”

ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်အိၣ်သးလၢခံကတၢၢ်အံၤ ကန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ထံၣ်အဂီၢ် SBS တၢ်ကစီၣ်သန့ ဆဲးကျိးဒီး ဆူၣ်ချ့ဝဲၤကျိၤနာ်သက့ တန့ၢ်ဘၣ်တၢ်စံးဆၢဘၣ်, နာ်သက့ ဖဲအပူၤကွံာ်န့ၣ် အီစထြ့လယါ ကသံၣ်သရၣ်ထီရီၤလၢတၢ်ယါဘျါတၢ်ဆူးတၢ်ဆါအကလုာ်ကလုာ်ခီလ့း—RACGP (Royal Australian College of General Practitioners) စံးဝဲဒၣ်, ခိဘံး—၁၉ တၢ်ဆါန့ၣ် ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤန့ၣ် ကဲထီၣ်ဝဲ လီၢ်ကဝီၤတၢ်ဆါလံဒီး ကသံၣ်ဆဲးဒီသဒၢ တၢ်ဆါအံၤ အသနူန့ၣ် ကြၢးဘၣ် ပာ်လီၤဝဲတၢ်ပညိၣ်ဖဲ တၢ်ကၢၤဃာ်ဒီးသူအီၤထဲဒၣ်လၢ တၢ်ကဒီသဒၢ ပှၤလၢအတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်အိၣ်ဒိၣ်လၢတၢ်ဆါအံၤအတၢ်ဘၣ်ကူဘၣ်ဂာ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

နာ်သက့ တၢ်အဝဲအံၤန့ၣ် တမ့ၢ်ထဲလၢအဘၣ်ဃးဒီး ကလံၤကသါကျိၤ တၢ်ဆူးတၢ်ဆါဃၢ်အတၢ်ဘၣ်ကူဘၣ်ဂာ်ဘၣ်.

အီစထြ့လယါကီၢ်တၢ်သးဘံးကရၢ— Asthma Australia ကရၢခိၣ် Kate Miranda စံးဝဲဒၣ်, တၢ်ကိၢ်ထီၣ်သီအဆၢကတီၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဖီကမူၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ဒံဝ့ၤဒံဝီၤ ရၤလီၤအသးအါအါဂီၢ်ဂီၢ်အဆၢကတီၢ်, လၢအဒုးကထၢထီၣ်ဝဲဒၣ်တၢ်သးဘံးဒီး hay fever—တၢ်လၢအတဖိးလိာ်သးဒီးသွံၣ်ထံသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

“ပှၤလၢအအိၣ်ဒီးတၢ်တဖိးဒီးသွံၣ်ထံဘၣ်အတၢ်ဂ့ၢ်ကီသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဆၢကတီၢ်တခါ လၢအအိၣ်ဒီး တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. အဃိ, ဖဲဖီကမူၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ဒံဝ့ၤဒံဝီၤအကတီၢ်အံၤ မၤကထၢထီၣ်ဝဲ တၢ်သးဘံးန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်လၢအညီနုၢ်မၤအသးတခါန့ၣ်လီၤ. တၢ်တမံၤလၢ ပဟ့ၣ်သဆၣ်ထီၣ် ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ— ကဟးစိာ်ဃုာ်ဒီးအဝဲသ့ၣ်ကသံၣ်ကသီထီဘိဒီး သူဘၣ်အဝဲသ့ၣ် တၢ်သးဘံးကသံၣ်သဝံးမီၤကျိဖိသ့ၣ်တဖၣ်ထီဘိန့ၣ်လီၤ.

အီစထြ့လယါထံဖိကီၢ်ဖိခဲလၢာ် လၢအအိၣ်ဒီး တၢ်သးဘံး—တၢ်သးအံးန့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ် ၁၁မျးကယၤ ဒီး မ့ၢ်ကွၢ်လၢအနီၣ်ဂံၢ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်ဘူးထီၣ် ၂.၈ ကကွဲၢ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲဒၣ် ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဖျၢၣ်အပူၤ နီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွး အအါကတၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ကျါတခါန့ၣ်လီၤ.

Ms Miranda စံးဝဲဒၣ် ဒိးသန့ၤထီၣ်သးလၢ သးနံၣ်ဒီး မုၣ်ခွါ တၢ်လီၤဆီအဖီခိၣ် ပသိၣ်တၢ်ဆါယံၤထၢအတၢ်အိၣ်သးသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဝဲအကလုာ်ကလုာ်န့ၣ်လီၤ.

“တၢ်သးဘံးန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲပိာ်မုၣ်ဆူၣ်ချ့တၢ်အိၣ်သးတကလုာ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤပိာ်မုၣ်န့ၣ်အတၢ်သးဘံးအိၣ်အါ. အီစထြ့လယါပိာ်မုၣ်ဒိၣ်တုၤယဲၢ်ဂၤအကျါတဂၤန့ၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်သးဘံး. လၢပိာ်မုၣ်ဖိ တနံၣ်တုၤ ၁၄နံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ် တၢ်ဆါအံၤမ့ၢ်ဝဲတၢ်ဝံတၢ်ယိးအဒိၣ်ကတၢၢ်တခါ ဒီးမ့ၢ်ကွၢ်လၢပိာ်မုၣ်ခဲလၢာ်အဂီၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်ဝံတၢ်ယိး အဃၢကတၢၢ်ဃိးခါတခါန့ၣ်လီၤ. ကိးနံၣ်ဒဲးန့ၣ် တၢ်ဆါအံၤအဃိ ပှၤဘၣ်ထီၣ်တၢ်ဆါဟံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အါတက့ၢ်မ့ၢ်ပှၤပိာ်မုၣ်, ဒီး ပိာ်မုၣ်လၢအသံခီဖျိတၢ်သးဘံးတၢ်ဆါန့ၣ် အိၣ်အါဝဲဒၣ်ခံဆးန့ၣ်လီၤ.”

ဖဲလၢဖိသၣ်ပိာ်မုၣ်သ့ၣ်တဖၣ်လိၣ်ဘိထီၣ်သီအခါမ့ၢ်ဂ့ၤ, ပိာ်မုၣ်သ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ထီၣ်ဒီးဟုးသးအခါမ့ၢ်ဂ့ၤ, ပိာ်မုၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အသွံၣ်အသွံၣ်ဘူးကကတၢၢ် စးထီၣ်သီအခါမ့ၢ်ဂ့ၤ, ဖဲလၢ ပိာ်မုၣ်သ့ၣ်တဖၣ်သွံၣ်ကတၢၢ်ကွံာ်အခါမ့ၢ်ဂ့ၤ နီၣ်ခိပူၤဟီးမိတၢ်ဆီတလဲအိၣ်ထီၣ်အဖီခိၣ် ဒုးနးဒိၣ်ထီၣ် ကလံၤကသါကျိၤတၢ်ဆါဒီး တၢ်သးဘံးတၢ်ဆါသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.

ပိာ်မုၣ်လၢအဘၣ်ဝံဘၣ်ယိးဃုာ်ဒီး တၢ်ဆူးတၢ်ဆါအံၤန့ၣ် အိၣ်အါန့ၢ်ပိာ်ခွါသ့ၣ်တဖၣ်, လၢအမ့ၢ် — ဖဲ ၂ဝ၂၄နံၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ် ခီဖျိလၢ အဘၣ်ထွဲဒီး တၢ်သးဘံးအဃိ ပိာ်မုၣ်လၢအသံန့ၣ်အိၣ်ဝဲ ၃၂၂ဂၤဒီး ပိာ်ခွါလၢအသံန့ၣ်အိၣ်ဝဲ ၁၅၆ဂၤန့ၣ်လီၤ.

Asthma Australia ဃ့ထီၣ်ဝဲလၢ တၢ်ကမၤအါထီၣ် တၢ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ဒီး တၢ်ပသ့ၣ်ညါပာ်သူၣ်ပာ်သး လၢအဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဆါအံၤအတၢ်အိၣ်သးအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.

“တၢ်လၢပဃ့ထီၣ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်အကျါတမံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ ပအဲၣ်ဒိးလၢ ပဒိၣ်ကဒုးပၣ်ဃုာ်ဝဲ တၢ်သးဘံးတၢ်ဆါအဂ့ၢ်ဖဲ ပိာ်မုၣ်ဆူၣ်ချ့သနူတၢ်ရဲၣ်လီၤကျဲၤလီၤအပူၤ. ဒီးအဂၤတမံၤန့ၣ်, ပိာ်မုၣ်သ့ၣ်တဖၣ် လဲၤထံၣ်လိာ်အသးဒီး အဝဲသ့ၣ်ကသံၣ်သရၣ်ထီရီၤ လၢတၢ်ဆါတခါခါအဂီၢ် နာ်သက့ ဖဲအဝဲသ့ၣ်ထံၣ်ဒီးကသံၣ်သရၣ်အခါန့ၣ် တတဲဖျါထီၣ်ဝဲ အတၢ်သးဘံးအဂ့ၢ်ဘၣ်. အါတက့ၢ်န့ၣ် ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် တဲဝဲလၢအဝဲသ့ၣ်လဲၤထံၣ်ဒီးကသံၣ်သရၣ်, ဒီး အဝဲသ့ၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်သးဘံးန့ၣ် တဲဖျါဝဲလၢခံကတၢၢ်, ဒ်သိးလၢအမ့ၢ်— 'အိ... တတီၤညါအံၤ ယတၢ်သးဘံးဟဲထီၣ်ကဒါက့ၤ' ဒ်အံသ့ၣ်တဖၣ်, အဃိတၢ်အဝဲအံၤန့ၣ်ကဘၣ်အိၣ်ဒီး တၢ်ပာ်သူၣ်ပသးမူးမူးနီၣ်နီၣ်န့ၣ်လီၤ. ပဝဲဒၣ်န့ၣ် ပအဲၣ်ဒိးလၢ ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် ကပာ်ဖျါဆိဝဲ အဝဲသ့ၣ် တၢ်သးဘံးအဂ့ၢ် လၢညါန့ၣ်လီၤ.”

ခ့ခါဆၢကတီၢ် တၢ်အိၣ်သးဖဲလဲၣ်တခါဂ့ၤတခါဂ့ၤန့ၣ်, တၢ်အဝဲအံၤမ့ၢ်တၢ်ကစီၣ်တခါလၢ Ms Miranda အဲၣ်ဒိးလၢပှၤကစိာ်ဃုာ်အီၤခါဆူညါထီဘိန့ၣ်လီၤ.