ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਐਕਸਪਲੇਨਡ: ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ 'ਇੰਡੀਜੀਨਸ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟਿਡ ਏਰੀਆਜ਼' ਕੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?

ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਮੈਰੀਨ ਸੈਂਚੁਰੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ (ocean habitats) ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਇੰਡੀਜੀਨਸ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟਿਡ ਏਰੀਆਜ਼ (ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰ) ਜ਼ਮੀਨੀ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਦੋਵਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ (Country) ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ 'ਟ੍ਰੈਡੀਸ਼ਨਲ ਓਨਰਜ਼' (ਮੂਲ ਮਾਲਕਾਂ) ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰ ਉਸੇ ਧਰਤੀ (Country) 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਫਰਸਟ ਨੇਸ਼ਨਜ਼ (ਆਦਿਵਾਸੀ) ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਇੱਕ ਇੰਡੀਜੀਨਸ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟਿਡ ਏਰੀਆ (IPA) ਕੀ ਹੈ?

ਇੱਕ ਇੰਡੀਜੀਨਸ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟਿਡ ਏਰੀਆ (ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰ), ਜਿਸ ਨੂੰ IPA ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਖੇਤਰ (Country) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ (conservation) ਕਰਨ ਲਈ 'ਟ੍ਰੈਡੀਸ਼ਨਲ ਓਨਰਜ਼' (ਮੂਲ ਮਾਲਕ) ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਫਰਸਟ ਨੇਸ਼ਨਜ਼ (ਆਦਿਵਾਸੀ) ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ IPA ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 1997 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਟ੍ਰੈਡੀਸ਼ਨਲ ਓਨਰਜ਼' ਨੂੰ ਜੈਵ-ਵਿਭਿੰਨਤਾ (biodiversity) ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ (Country) ਪ੍ਰਤੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਸਕਣ।

ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

• 96 ਸਮਰਪਿਤ ਇੰਡੀਜੀਨਸ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟਿਡ ਏਰੀਆਜ਼ (IPAs)।
• 113 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਿੱਸਾ ਇੰਡੀਜੀਨਸ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟਿਡ ਏਰੀਆਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।
• 9.3 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਖੇਤਰ (sea Country) ਇੰਡੀਜੀਨਸ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟਿਡ ਏਰੀਆਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਸਾਰੇ IPAs ਇਕੱਠੇ ਮਿਲ ਕੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ 'ਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਜ਼ਰਵ ਸਿਸਟਮ' ਦਾ 55 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੁੱਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ-ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇੰਡੀਜੀਨਸ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟਿਡ ਏਰੀਆਜ਼ (ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰ) ਦੂਜੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ?

ਇੰਡੀਜੀਨਸ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟਿਡ ਏਰੀਆਜ਼ (IPAs) ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਲੱਖਣ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਥੋਂ ਦੇ 'ਟ੍ਰੈਡੀਸ਼ਨਲ ਕਸਟੋਡੀਅਨਜ਼' (ਪੁਰਾਤਨ ਰਖਵਾਲਿਆਂ) ਅਤੇ ਫੈਡਰਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਸਮਝੌਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਿਰਫ਼ 'ਟ੍ਰੈਡੀਸ਼ਨਲ ਕਸਟੋਡੀਅਨਜ਼' ਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ 'ਤੇ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਦੂਜੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕਾਂ, ਕੁਦਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵਾਂ ਅਤੇ ਮੈਰੀਨ ਸੈਂਚੁਰੀਆਂ ਲਈ, ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਰਾਜ ਅਤੇ ਟੈਰੇਟਰੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਕ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕ (graziers), ਆਪਣੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਮਝੌਤੇ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਯੋਗ ਜ਼ਮੀਨ 'ਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਜ਼ਰਵ ਸਿਸਟਮ' (National Reserve System) ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਇੰਡੀਜੀਨਸ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟਿਡ ਏਰੀਆਜ਼ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਅਹਿਮ ਫ਼ਰਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ IPAs ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵਿੱਚ 'ਸੱਭਿਆਚਾਰ' ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨਸਾਨ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਧਰਤੀ (Country) ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ।

ਹੋਰ ਵੇਰਵੇ ਲਈ ਆਡੀਓ ਬਟਨ ਕਲਿਕ ਕਰੋ...

ਐਸ ਬੀ ਐਸ ਪੰਜਾਬੀ ਦੁਨੀਆ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਪੌਡਕਾਸਟ ਇਸ ਲਿੰਕ ਰਾਹੀਂ ਸੁਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। 

ਸਾਡਾ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤੁਸੀਂ ਸੋਮਵਾਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਸ਼ਾਮ 4 ਵਜੇ SBS ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਰੇਡੀਓ ਉੱਤੇ, ਆਪਣੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਚੈਨਲ 305 ਉੱਤੇ, SBS ਆਡੀਓ ਐਪ ਜਾਂ ਸਟ੍ਰੀਮ ਰਾਹੀਂ ਸੁਣ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਵੈਬਸਾਈਟ, ਫੇਸਬੁੱਕ ਅਤੇ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ 'ਤੇ ਫਾਲੋ ਕਰੋ।

Subscribe to or follow the Australia Explained podcast for more valuable information and tips about settling into your new life in Australia.

Do you have any questions or topic ideas? Email australiaexplained@sbs.com.au