Key Points
- O le First Fleet na taunu'u i Botany Bay i le Aso 18 o Ianuari 1788, ae le o le Aso 26 o Ianuari.
- O le Aso 7 o Fepuari 1788 na fa'avae ai le ae le o le Aso 26 o Ianuari.
- O le Aso 26 o Ianuari ua tele tausaga o tete'e iai Tagata Muamua i Ausetalia.
O le tala lenei o loo faavae i se ripoti a le NITV na fa'amaopoopoina ma lipotia e John-Paul Janke, le fa'atonu, National Indigenous Affairs Editor i le SBS ma le polokalame The Point on NITV. O loo fa'amatalaina ai le avea o le Aso 26 o Ianuari ma le Australia Day ma mafua'aga o le 'ese'ese pea o finagalo fa'aalia iai o tagata i le atunu'u.
- O le a le mea na tupu i Ausetalia i le Aso 26 o Ianuari?
- Na taunu'u le First Fleet i le Aso 26o Ianuari?
- O anafea na fa'avae aloa'ia ai Ausetalia?
- O a a'afiaga o Tagata Muamua mai le First Fleet?
- Aisea na avea ai le Aso 26 o Ianuari ma Australia Day?
- E fa'apine i le Australia Day malo taupulega?
- O anafea na amata fa'aaogaina ai le fa'a'upuga Australia Day?
- Aisea e avea ai le Aso 26 o Ianuari ma Aso Fa'avauvau mo Tagata Muamua?
- O anafea na avea ai le Australia Day ma aso malolo?
- Aisea e avea ai le Aso 26 o Ianuari ma Aso Fa'avauvau mo Tagata Muamua?
O le a le mea na tupu i Ausetalia i le Aso 26 o Ianuari?
O le Aso 26 o Ianuari i le 1788, na sisi ai e Captain Arthur Phillip le fu'a a Peretania i Sydney Cove. I le mae'a ai o le 8 masina o le folauga a ni va'a e 11 mai Peretania ma tau i Port Jackson i le taulaga ua fa'aigoaina nei o Sini.
E tele ina va'ai i le aso lea o le amataga o le atunu'u o Ausetalia. Peita'i, e le o le aso tonu lea na taunu'u ai papalagi mai Peretania ma fa'avaeina le malo kolone.

Na taunu'u tonu le First Fleet i le Aso 26 o Ianuari?
Leai. Na amata ona taunu'u mai va'a o le First Fleet i Botany Bay i le Aso 18 o Ianuari 1788. Ina ua faia sa'iliga a Capt Arthur Phillip, na ia manatu ai e le talafeagai le 'ele'ele ona nofoia ma 'uti'uti le suavai e feinu ai.
O le malosi o le matagi na faatuai ai ona toe faaauau le folauga, ae o le Aso 25 o Ianuari, na iloa ai ni va'a na tautaia e le ali'i Farani o Captain Jean-François de La Pérouse, i le gataifale. O le mafua'aga lea o le faia e Arthur Phillip o se sauniga e sisi ai le fu'a Peretania i le Aso 26 o Ianuari i Sydney Cove.
O anafea na fa'avae aloa'ia ai Ausetalia?
O le kolone o New South Wales na fa'avae aloa'ia i le Aso 7 o Fepuari 1788, ina ua aloa'ia le avea o Arthur Phillip ma kovana.
O tua'oi o le kolone na fuaina i fa'ai'uga a papalagi ma feagaiga, e ui o le 'ele'ele ua faitau afe tausaga o nonofo ma aumau ai Tagata Muamua.

O a a'afiaga o Tagata Muamua mai le taunu'u o papalagi?
Na taunu'u le First Fleet i 'ele'ele (Country) e pulea ma nonofo ai nu'u o Tagata Muamua e 29 i le li'o o le taulaga, le Sydney Basin. Sa nofoia e tagata le 'ele'ele.
Mo Tagata Muamua, o le Aso 26 o Ianuari e fa'apine ai le ave'esea fa'amalosi o fanua ma le sauaina, atoa lo latou tete'e iai. O a'afiaga nei o loo faalogoina pea e oo mai i aso nei.
Aisea na avea ai le Aso 26 o Ianuari ma Australia Day?
Na amata fa'amauina le Aso 26 o Ianuari o se aso malolo i New South Wales i le 1818 i se fa'atonuga a le Koavana Lachlan Macquarie. Sa fa'aigoaina o le First Landing Day poo le Foundation Day.
E oo i le tausaga 1888, o le tele o vaega o le atunu'u sa fa'amanatuina le Foundation Day poo le Anniversary Day i le Aso 26 o Ianuari.
I le fa'ai'uga o le senituri 19, na malosi le finauga mai le Asosi le Australian Natives Association mo se aso malolo o le atunu'u atoa i le Aso 26 o Ianuari. O le Asosi lenei sa na o ali'i papalagi na fa'ataga ona auai iai.
E fa'apine i le Australia Day se malo taupulega?
Leai. O le malo taupulega le, Commonwealth of Australia, na fa'ato'a fa'avaeina i le Aso 1 o Ianuari 1901. O le tauaofiaga muamua o le palemene tele, na fa'ato'a faia i le Aso 9 o Me 1901.
O le Aso 26 o Ianuari, e na ona fa'amanatu ai le taunu'u o papalagi i Sydney Cove i le 1788.
O anafea na amata fa'aaogaina ai le Australia Day?
O le manatu mo se aso fa'amanatu o le atunu'u le Australia Day na amata i le taimi o le taua muamua o le lalolagi.
E oo mai i le 1918, ua tele ina faaigoaina e faalapotopotoga i le atunuu le Aso 26 o Ianuari o le Australia Day. I le 1930, na aloa'ia ai ona fa'aaogaina e le Asosi le Australian Natives Association le Aso 26 o Ianuari, ma i le 1935, na aloa'ia ai fo'i e le tele o setete, se'i vagana New South Wales na fa'aauau lava ona faaigoaina le aso o le Anniversary Day mo ni tausaga na soso'o ai.
Aisea e avea ai le Aso 26 o Ianuari o se Aso Fa'avauvau mo Tagata Muamua?
I le 1938, i le fa'amanatuina o le 150 tausaga o le taunu'u mai o tagata papalagi, na fa'amaopoopoina ai e ta'ita'i o tagata muamua le Aso Fa'avauvau, (Day of Mourning). O se amataga lea o le tete'e a tagata Aboriginal i le finauina oa latou aia tatau ma le tulaga na faoa ai lo latou tofi.
Na amata mai ai ona molimauina le tele o tete'e a tagata muamua e faia i le Aso 26 o Ianuari.

Aisea e taua ai le Australia Day i aso nei?
E 'ese'ese mafaufauga o tagata i le taua o le Aso 26 o Ianuari. Mo nisi o se aso e maopoopo ai tagata i le fa'amanatuina o le atunu'u. Mo Tagata Muamua, o le aso na osofa'ia ai ma faoa o latou 'ele'ele ma le tofi.
This Australia Explained story was produced in collaboration with NITV. Audio from John-Paul Janke is extracted from an NITV video explainer.
















