Key Points
- O le First Fleet na taunu'u i Botany Bay i le Aso 18 o Ianuari 1788, ae le o le Aso 26 o Ianuari.
- O le Aso 7 o Fepuari 1788 na fa'avae ai le ae le o le Aso 26 o Ianuari.
- O le Aso 26 o Ianuari ua tele tausaga o tete'e iai Tagata Muamua i Ausetalia.
O le tala lenei o loo faavae i se ripoti a le NITV na fa'amaopoopoina ma lipotia e John-Paul Janke, le fa'atonu, National Indigenous Affairs Editor i le SBS ma le polokalame The Point on NITV. O loo fa'amatalaina ai le avea o le Aso 26 o Ianuari ma le Australia Day ma mafua'aga o le 'ese'ese pea o finagalo fa'aalia iai o tagata i le atunu'u. O le a le mea na tupu i Ausetalia i le Aso 26 o Ianuari?
O le Aso 26 o Ianuari i le 1788, na sisi ai e Captain Arthur Phillip le fu'a a Peretania i Sydney Cove. I le mae'a ai o le 8 masina o le folauga a ni va'a e 11 mai Peretania ma tau i Port Jackson i le taulaga ua fa'aigoaina nei o Sini.
E tele ina va'ai i le aso lea o le amataga o le atunu'u o Ausetalia. Peita'i, e le o le aso tonu lea na taunu'u ai papalagi mai Peretania ma fa'avaeina le malo kolone.
Sydney Cove, New South Wales, Australia, 1788, (1886). Sydney Cove is a bay on the southern shore of Sydney Harbour. It was the site chosen in 1788 by Captain Arthur Phillip for the establishment of the first British colony in Australia, which later became the city of Sydney. The date of the colony's founding, 26 January, is today celebrated as Australia Day. Wood engraving from 'Picturesque Atlas of Australasia, Vol I', by Andrew Garran, illustrated under the supervision of Frederic B Schell, (Picturesque Atlas Publishing Co, 1886). (Photo by The Print Collector/Print Collector/Getty Images) Credit: Print Collector/Print Collector/Getty Images
Na taunu'u tonu le First Fleet i le Aso 26 o Ianuari?
Leai. Na amata ona taunu'u mai va'a o le First Fleet i Botany Bay i le Aso 18 o Ianuari 1788. Ina ua faia sa'iliga a Capt Arthur Phillip, na ia manatu ai e le talafeagai le 'ele'ele ona nofoia ma 'uti'uti le suavai e feinu ai.
O le malosi o le matagi na faatuai ai ona toe faaauau le folauga, ae o le Aso 25 o Ianuari, na iloa ai ni va'a na tautaia e le ali'i Farani o Captain Jean-François de La Pérouse, i le gataifale. O le mafua'aga lea o le faia e Arthur Phillip o se sauniga e sisi ai le fu'a Peretania i le Aso 26 o Ianuari i Sydney Cove.
O anafea na fa'avae aloa'ia ai Ausetalia?
O le kolone o New South Wales na fa'avae aloa'ia i le Aso 7 o Fepuari 1788, ina ua aloa'ia le avea o Arthur Phillip ma kovana.
O tua'oi o le kolone na fuaina i fa'ai'uga a papalagi ma feagaiga, e ui o le 'ele'ele ua faitau afe tausaga o nonofo ma aumau ai Tagata Muamua.
UNITED KINGDOM - JUNE 10: Engraving by W Sherwin after a painting by F Wheatly, of Phillip (1738-1814) who, in 1787, commanded the First Fleet carrying convicts to Australia. The day of his landing at Botany Bay, 26 January 1788, was later celebrated as Australia Day. Phillip founded a penal colony at Sydney Cove, Port Jackson, and was made Governor (colonial administrator) of New South Wales. (Photo by SSPL/Getty Images) Credit: Science & Society Picture Librar/SSPL via Getty Images
O a a'afiaga o Tagata Muamua mai le taunu'u o papalagi?
Na taunu'u le First Fleet i 'ele'ele (Country) e pulea ma nonofo ai nu'u o Tagata Muamua e 29 i le li'o o le taulaga, le Sydney Basin. Sa nofoia e tagata le 'ele'ele.
Mo Tagata Muamua, o le Aso 26 o Ianuari e fa'apine ai le ave'esea fa'amalosi o fanua ma le sauaina, atoa lo latou tete'e iai. O a'afiaga nei o loo faalogoina pea e oo mai i aso nei.
Aisea na avea ai le Aso 26 o Ianuari ma Australia Day?
Na amata fa'amauina le Aso 26 o Ianuari o se aso malolo i New South Wales i le 1818 i se fa'atonuga a le Koavana Lachlan Macquarie. Sa fa'aigoaina o le First Landing Day poo le Foundation Day.
E oo i le tausaga 1888, o le tele o vaega o le atunu'u sa fa'amanatuina le Foundation Day poo le Anniversary Day i le Aso 26 o Ianuari.
I le fa'ai'uga o le senituri 19, na malosi le finauga mai le Asosi le Australian Natives Association mo se aso malolo o le atunu'u atoa i le Aso 26 o Ianuari. O le Asosi lenei sa na o ali'i papalagi na fa'ataga ona auai iai.
E fa'apine i le Australia Day se malo taupulega?
Leai. O le malo taupulega le, Commonwealth of Australia, na fa'ato'a fa'avaeina i le Aso 1 o Ianuari 1901. O le tauaofiaga muamua o le palemene tele, na fa'ato'a faia i le Aso 9 o Me 1901.
O le Aso 26 o Ianuari, e na ona fa'amanatu ai le taunu'u o papalagi i Sydney Cove i le 1788.
O anafea na amata fa'aaogaina ai le Australia Day?
O le manatu mo se aso fa'amanatu o le atunu'u le Australia Day na amata i le taimi o le taua muamua o le lalolagi.
E oo mai i le 1918, ua tele ina faaigoaina e faalapotopotoga i le atunuu le Aso 26 o Ianuari o le Australia Day. I le 1930, na aloa'ia ai ona fa'aaogaina e le Asosi le Australian Natives Association le Aso 26 o Ianuari, ma i le 1935, na aloa'ia ai fo'i e le tele o setete, se'i vagana New South Wales na fa'aauau lava ona faaigoaina le aso o le Anniversary Day mo ni tausaga na soso'o ai.
Aisea e avea ai le Aso 26 o Ianuari o se Aso Fa'avauvau mo Tagata Muamua?
I le 1938, i le fa'amanatuina o le 150 tausaga o le taunu'u mai o tagata papalagi, na fa'amaopoopoina ai e ta'ita'i o tagata muamua le Aso Fa'avauvau, (Day of Mourning). O se amataga lea o le tete'e a tagata Aboriginal i le finauina oa latou aia tatau ma le tulaga na faoa ai lo latou tofi.
Na amata mai ai ona molimauina le tele o tete'e a tagata muamua e faia i le Aso 26 o Ianuari.
SYDNEY, AUSTRALIA - JANUARY 26: A general view is seen during Australia Day Live 2024 at the Sydney Opera House on January 26, 2024 in Sydney, Australia. (Photo by Don Arnold/WireImage) Credit: Don Arnold/WireImage
Aisea e taua ai le Australia Day i aso nei?
E 'ese'ese mafaufauga o tagata i le taua o le Aso 26 o Ianuari. Mo nisi o se aso e maopoopo ai tagata i le fa'amanatuina o le atunu'u. Mo Tagata Muamua, o le aso na osofa'ia ai ma faoa o latou 'ele'ele ma le tofi.
This Australia Explained story was produced in collaboration with NITV. Audio from John-Paul Janke is extracted from an NITV video explainer.