ඔස්ට්රේලියාවේ පාලක කම්කරු පක්ෂයේ පස්වන අයවැයෙන් යෝජනා කර ඇති බදු සහ ප්රතිපත්ති වෙනස්කම් මොනවා ද? SBS සිංහල සේවය ඔස්ට්රේලියාවේ ඉදිරි මූල්ය වර්ෂය සඳහා ගෙන ආ අයවැය යෝජනා පිළිබඳ ගෙන එන මේ විග්රහයට සවන් දෙන්න.
SBS සිංහල පොඩ්කාස්ට් එකතුවට පිවිසෙන්න මෙතැනින්. එසේම SBS South Asian YouTube නාලිකාවෙන් ද SBS සිංහල පොඩ්කාස්ට්වලට සවන් දිය හැකියි.
SBS සිංහල සජීවී ගුවන්විදුලිය සඳුදා, අඟහරුවාදා, බ්රහස්පතින්දා සහ සිකුරාදා දිනවල පෙ.ව. 11.00 ට SBS සිංහල වෙබ් අඩවියේ livestream හරහා, SBS South Asian ඩිජිටල් ගුවන් විදුලිය තුළින් සහ, ඔබේ රූපවාහිනියේ නාලිකා 302 හෝ 305 ඔස්සේ සවන්දිය හැකියි. නැතහොත් ඔබේ ප්රදේශයේ SBS ගුවන් විදුලි සංඛ්යාතය සොයා ගැනීමට SBS tune-in පිටුවට පිවිසෙන්න.
අපගේ සජීවී ගුවන් විදුලිය සහ පොඩ්කාස්ට් වෙත පහසුවෙන් ප්රවේශ වීමට SBS Audio App නොමිලේ download කරගන්න. නවතම තොරතුරු දැනගැනීමට SBS Sinhala Facebook වෙත පිවිසෙන්න.
වෙන කවරදාටත් වඩා මෙවර ඔස්ට්රේලියාවේ ෆෙඩරල් අයවැය පිළිබඳ විශාල අවධානයක් යොමු වුණා. පාලක කම්කරු පක්ෂයේ පස්වන අයවැය ලෙස භාණ්ඩාගාරික ආචාර්ය ජිම් චාම්ස් මෙය පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කළේ ප්රතිසංස්කරණ සඳහා ගමන් කරන දුෂ්කර මාවතකට ප්රවේශයක් ලෙසයි.
ප්රධාන කොටගත් කල මෙවර අයවැයෙන් දේපළ සඳහා ආයෝජනය කර ඇති අයට සහ මූල්ය භාර අරමුදල් ප්රතිලාභීන් සඳහා මෙතෙක් තිබූ බදු සහන අඩුකිරීම කැපී පෙනෙන කරුණක් ලෙස දැක්විය හැකියි.
අයවැය යෝජනාවල 2026-27 මූල්ය වර්ෂය සඳහා රජයේ වියදම් ලෙස ඩොලර් බිලියන 833.2 ක වියදම් විස්තර කර ඇති අතර එය පෙර මූල්ය වර්ෂයට සාපේක්ෂව ඩොලර් බිලියන 47.5 ක වැඩිවීමක්.
ඒ අනුව ප්රක්ෂේපිත අයවැය හිඟය ඩොලර් බිලියන 28.3 ක්. අපි දැන් සූදානම් වන්නේ මේ අයවැයෙන් සහන සැලසෙන පාර්ශව සහ යම් විදිහකට අවාසි ලබන පාර්ශව කවුරුන්ද යන්න පිළිබඳ කෙටි විශ්ලේෂණයක් ඔබ වෙත ගෙන ඒමයි.
ඒ අනුව අයවැයෙන් ප්රධාන ලෙස සහන ලබන්නන් මෙසේ යි. අංක එක බදු ගෙවන්නන්.
2027 ජූලි 01 වැනි දින සිට ක්රියාත්මක වන පරිදි වැඩ කරන ඕස්ට්රේලියානුවන්ට ඩොලර් 250 ක නව බදු සහනයක් ලැබෙනවා. නමුත් Working Australians Tax Offset නැත්නම් WATO ලෙස හැදින්වෙන මෙම සහනය බලාත්මක වන්නේ 2028 ජූලි මාසයෙන් පසුවට බලපාන වාර්ෂික බදු සමාලෝචන කාල සීමාවේදී. කෙසේ වෙතත් සමාජ සේවා අංශ පවසන්නේ වැඩ කිරීමට නොහැකි හෝ ආදායමක් උපයා ගැනීමට නොහැකි අය වැනි සමාජයේ වඩාත්ම අවශ්යතා ඇති අයට මින් වාසියක් නොලැබෙන බවයි. මෙම WATO ස්ථිර බදු සහනය නිසා දෙදහස් විසි හතේ සිට දෙදහස් විසිනවය දක්වා කාලසීමාවේදී ඕස්ට්රේලියානුවන්ට ලැබෙන සමස්ත සහන මුදල වන්නේ ඩොලර් බිලියන 6.4 ක්. එමෙන්ම මෙම වසරේ බදු සමාලෝචන කාලසීමාවේදී බලාත්මක වන රිසිට් පත් ඉදිරිපත් නොකර හිමිකම් පෑමට හැකි ඩොලර් දහසක ක්ෂණික බදු අඩුකිරීම්වලට අමතරවයි මෙම නව යෝජිත ඩොලර් දෙසිය පනහක සහනය දෙදහස් විසි අටේ සිට ඕස්ට්රේලියානුවන්ට හිමිකම් ලැබෙනු ඇත්තේ.
රජය විසින් Medicare බදු සීමාවද වැඩි කිරීමට අයවැයෙන් යෝජනා කර තිබෙනවා.
එමගින් බදු කාලය තුළ ගෙවීමෙන් නිදහස් වන ඕස්ට්රේලියානුවන්ගේ සංඛ්යාව ඉහළ නැංවෙනු ඇති. ඒ අනුව තනි පුද්ගලයෙක් ඩොලර් 27,222 සිට ඩොලර් 28,011 දක්වාත්, විශ්රාමිකයන් ඩොලර් 43,020 සිට ඩොලර් 44,268 දක්වාත් පවුල් ඩොලර් 45,907 සිට ඩොලර් 47,238 දක්වාත් මෙඩිකෙයාර් බදු සීමාවෙන් නිදහස් වනවා.
අංක දෙක කුඩා ව්යාපාර.
අයවැය මගින් පාඩු පියවා ගැනීමේ ක්රමයක් නැවත හඳුන්වා දී තිබෙනවා. එමගින් පෙර ආදායම් වසර දෙක තුළ පාඩු ලැබූ කුඩා ව්යාපාරවලට ඔවුන්ගේ මෙහෙයුම්වලට සිදුකරන ආයෝජන සඳහා බදු ආපසු ගෙවීමක් ලබා ගැනීමට ඉඩ සලසා තිබෙනවා.
උදාහරණයක් ලෙස ඩොලර් මිලියනයක පිරිවැටුමක් ඇති අවන්හලක් දෙදහස් විසි පහ විසිහය මූල්ය වර්ෂයේදී ඩොලර් දොළොස් දහස් පන්සියක බදු මුදලක් ගෙවා තිබිය හැකියි. එම අවන්හල නව උපකරණ සඳහා ඩොලර් හැටපන් දහසක් ආයෝජනය කර ඇතැයි උපකල්පනය කළහොත් එම අයිතමයට අනුව ඩොලර් පහළොස් දහසක පමණ බදු අලාභයක් ගිණුම් ගත කළ හැකියි. ඒ අනුව අදාළ මූල්ය වර්ෂය සඳහා කිසිදු බද්දක් නොගෙවීමට අමතරව එය පෙර වසරේදී ගෙවන ලද උපකල්පිත ඩොලර් දොළොස් දහස් පන්සියේ බද්දට තමන් ලැබූ අලාභය හිලව් කර ඉතිරි මුදල බදු ආපසු ගෙවීමක් ලෙස ලබාගෙන යළි ව්යාපාරයටම යෙදවීමේ අවස්ථාව උදාකර දෙනවා.
අංක තුන වැඩිහිටි ඔස්ට්රේලියානුවන්.
ඩොලර් බිලියන 3.7 ක වයස්ගත සත්කාර පැකේජයක කොටසක් ලෙස වැඩිහිටි සත්කාර ඇඳන් පන්දහසක් නිර්මාණය කිරීමට අයවැය යෝජනා කරනවා. නව සහනාධාර මගින් වැඩිහිටි සත්කාර සපයන්නන් අමතර නවාතැන් පහසුකම් මෙන්ම අමතර විශේෂඥ ඩිමෙන්ෂියා සත්කාර ඒකක ඉදිකිරීම දිරිමත් කර තිබෙනවා. නේවාසික වයස්ගත සත්කාර සේවාවන්හි ගුණාත්මක භාවය වැඩිදියුණු කිරීම කෙරෙහිද අවධානය යොමුකර ඇති අතර. නියාමන අධීක්ෂණය ඇතුළු එවැනි පියවර සඳහා ඩොලර් මිලියන 565 ක් වෙන්වනවා. කෙසේ වෙතත් මෙම අරමුදල්වලින් වැඩි ප්රමාණයක් ලැබෙන්නේ පුද්ගලික සෞඛ්ය රක්ෂණ වට්ටමේ පාදක වයස් සීමා ඉහළ නැංවීම ඉවත් කිරීමෙන් වසර හතරක් පුරා ලබාගත් ඉතුරුම් වලිනුයි. එම මුදල් ප්රතිපාදන 2027 අප්රේල් පළමුවැනි දිනෙන් පසුව ලැබෙන බවයි සඳහන් වන්නේ.
අංක හතර සංක්රමණික ට්රේඩි සේවා සපයන්නන්.
ට්රේඩි සේවා ක්ෂේත්රය සඳහා රජය සංක්රමණික කුසලතා තක්සේරු කිරීම් සහ වෘත්තීය බලපත්ර ලබාදීම් වේගවත් කිරීමට සැරසෙනවා. ඒ අනුව සෑම වසරකම අමතර ට්රේඩි සේවා සපයන්නන් හාර දහසකට ශ්රම බලකායට ඇතුළු වීමට හැකිවනවා. එමගින් ශ්රම බලකායට ඇතුළත් වීමට ගතවන කාලය අවම වශයෙන් මාස හයකින් අඩු කිරීමට අපේක්ෂා කරනවා.
අපි දැන් සලකා බලන්නේ අයවැයෙන් ප්රධාන ලෙස අවාසි ලබන කාණ්ඩයන් පිළිබඳවයි. අංක එක ආර්ථිකය.
ඉදිරි වසර තුන සඳහා රජයේ යාවත්කාලීන කරන ලද දළ දේශීය නිෂ්පාදිත අගයන් පහත වැටී තිබෙනවා. ඒ අනුව ආර්ථිකයේ මන්දගාමී වර්ධනයක් අපේක්ෂා කරනවා. මැද පෙරදිග යුද්ධයේ ප්රතිඵලයක් ලෙස ඇතිවූ මිල පීඩනයන් මීට අර්ධ වශයෙන් හේතු වූ බවයි භාණ්ඩාගාරික ජිම් චාම්ස් පවසන්නේ. ඒ අනුව ලබන මූල්ය වර්ෂයේදී සියයට 0.5 කින් ආර්ථික වර්ධන වේගයේ මන්දගාමී වනු ඇති බව පුරකථනය කරනවා. වසර මැද භාගයේදී උද්ධමනයේ සියයට පහක පමණ උපරිමයකට ළඟා වනු ඇතැයිද භාණ්ඩාගාරිකවරයා අස්තමේන්තු කරනවා.
අංක දෙක සංචාරකයන්.
ඕස්ට්රේලියාවෙන් පිටවන ඕනෑම අයෙකුට ඔවුන්ගේ ගුවන් ගමන් හෝ නැව් ටිකට් පත සඳහා ඉහළ බද්දකට මුහුණ දීමට සිදුවනවා. මගී ප්රවාහන ගාස්තුව ඩොලර් දහයකින් වැඩිකර ඇති අතර එක් මගියෙකුට ඒ ඩොලර් හැත්තෑවේ සිට අසූව දක්වා වැඩිකර තිබෙනවා. එය දෙදහස් විසි හත අලුත් අවුරුදු දිනයේ සිට සංචාරකයන් සඳහා ක්රියාත්මක වන අතර පෙර ඇස්තමේන්තුවලට වඩා මින් ඩොලර් මිලියන හත් සිය පනස් පහක ආදායමක් රජය ලබා ගැනීමට අපේක්ෂා කරනවා.
spk_1
අංක තුන විදේශීය ආයෝජකයන්.
විදේශීය ආයෝජකයන්ට ඕස්ට්රේලියානු නිවාස මිලදී ගැනීම සඳහා පනවා ඇති තාවකාලික තහනම දීර්ඝ කර තිබෙනවා. ඕස්ට්රේලියානු පදිංචිකරුවන්ට නිවාස සැපයීමට සහාය වීම සඳහායි මෙම තීරණය තවදුරටත් ක්රියාත්මක කිරීමට රජය පියවර ගෙන ඇත්තේ. 2025 අප්රේල් පළමුවැනි දින සිට ක්රියාත්මක වූ මෙම තහනම ඒ අනුව 2029 ජුනි තිහ දක්වා දීර්ඝ වනවා. 2025-26 අයවැය තුළින් අපේක්ෂා කරන ලද ඩොලර් මිලියනක 185 ක ආදායම මෙමගින් අහිමි වනු ඇතැයි රජය පවසනවා.
අංක හතර දේපළ ආයෝජකයන්.
බොහෝ පිරිසක් අපේක්ෂා කළ ආකාරයටම මෙතෙක් පැවති ප්රාග්ධක ඉපැයීම් බදු (capital gains tax CGT) සහ සෘණ දැරීම් බදු (negative gearing tax NGT) සහන වෙනස් කිරීම මෙවර අයවැය මගින් තහවුරු කර තිබෙනවා. ඒ අනුව වත්කම් විකිණීමෙන් ලැබෙන ලාභ සඳහා ගෙවන capital gains බද්ද 50% කින් අඩුකර ගෙවීමට මෙතෙක් ලබාදී තිබූ වට්ටම වෙනුවට උද්ධමනය මත පදනම් වූ වටිනාකම් පිරිහීම දේපළ විකිණීමෙන් ලැබූ මුළු ලාභයෙන් අඩුකිරීමෙන් හඳුනා ගන්නා සැබෑ ලාභය මත පදනම් වන බද්දක් දක්වා වෙනස් කිරීමට යෝජිතයි.
ඒ අනුව නව ක්රමය යටතේ ආයෝජකයන්ට දෙදහස් විසි හතේ ජූලි පළමුවැනි දින සිට ලැබෙන ඕනෑම අමතර ලාභයක් සඳහා අවම වශයෙන් සියයට තිහක් ගෙවීමට සිදුවනවා. නමුත් නව දේපලක් ඉදිකරන ඕනෑම අයෙකුට පැරැණි සියයට පනහක CGT බදු සහනය හෝ නව විධිවිධාන සහනය තෝරා ගැනීමට අවස්ථාව ලබාදී තිබෙනවා.
මේ අතර ආයෝජකයන්ට තම ආදායමට සාපේක්ෂව දේපලක් පවත්වාගෙන යාමෙන් සිදුවන පාඩු පියවා ගැනීමට ඉඩ සැලසෙන නෙගටිව් ගියරින් බදු සහනය නව ඉදිකිරීම් සඳහා පමණක් සීමා කිරීමට යෝජිතයි. එමෙන්ම මින් ඉදිරියට අතිරේක දේපලක් පවත්වා ගැනීමෙන් ආයෝජකයන්ට සිදුවන පාඩු පියවා ගත හැකි වන්නේ තමන් ලබන වැටුප් සීමා අනුව නොව අදාළ දේපලින් ලැබෙන සැබෑ ආදායමට හා වියදමට පමණක් සීමා කිරීමටත් තීරණය කර තිබෙනවා.
අංක පහ මූල්ය භාර ප්රතිලාභ ලබන්නන්.
දෙදහස් විසි අටේ ජූලි පළමුවැනි දින සිට භාර අරමුදල්වලින් ප්රාග්ධන ලාභ ප්රතිලාභ ලබන්නන් අවම වශයෙන් සියයට තිහක බදු ගෙවීමකට යටත් කර තිබෙනවා. බදු ප්රතිලාභීන් අතර විවිධ මූල්ය භාර ලැබීම් පැතිරී ඇති විට පැන නගින බදු අනුපාත වෙනස්කම් විසඳීමටයි මෙම වෙනස්කම් යෝජනා කර ඇත්තේ. කෙසේ වෙතත් ගොවීන් මෙන් භාර අරමුදල් තම ප්රාථමික නිෂ්පාදන ආදායම ලෙස භාවිතා කරන අය ඇතුළු ඇතැම් බදු ගෙවන්නන් මෙම යෝජනාවලින් වෙන්කර තිබෙනවා.
අංක හය ඇතැම් සංක්රමණික ශ්රමිකයන්.
ස්ථිර සංක්රමණ ලකුණු පරීක්ෂණය වෙනස්කම් ගෙන ඒමට රජය යෝජනා කරනවා. ඒ අනුව තරුණ හා වඩා ඉහළ කුසලතා සහිත සංක්රමණිකයින්ට ප්රමුඛත්වය දීමට නියමිතයි. මෙම නව වෙනස්කම සමස්ත සංක්රමණිකයින්ගෙන් තුනෙන් දෙකකට ඍජු බලපෑම් එල්ල වනු ඇති බවයි වාර්තා වන්නේ.
