Karibu mwanaume mmoja kati ya watano wa Australia atagunduliwa ana saratani ya tezi dume katika maisha yake. Kuelewa tezi dume, hatari yako na chaguzi za kupima kunaweza kusaidia katika kugundua na kutibu mapema. Katika makala haya ya Australia Yafafanuliwa, jifunze kuhusu saratani ya tezi dume, upimaji wa PSA, matibabu na usaidizi.
Key Points
- Apart from skin cancer, prostate cancer is the most common cancer in Australia.
- Prostate cancer has no specific symptoms; however benign enlargement of the prostate gland can cause difficulty passing urine.
- The Prostate Specific Antigen (PSA) blood test is the main tool used to detect prostate cancer and is recommended for men from 50 years of age.
Sikiliza makala yetu yaliyo rekodiwa hapa
- Tezi dume ni nini na kwa nini inaweza kuwa tatizo?
- Je, kuna sababu gani za hatari ya tezi dume na, ni vipimo gani vinavyopatikana?
- Je, kuna chaguzi gani za matibabu ya saratani ya tezi dume?
- Je, uzoefu ni upi ukiwa na saratani ya tezi dume?
- Ni msaada gani unao patikana kwa wanaume wenye saratani ya tezi dume?
Tezi dume ni nini na kwa nini inaweza kuwa tatizo?
Tezi ya tezi dume kwa wanaume ina ukubwa wa kama njugu na iko ndani ya eneo la fupanyonga.
"Tezi dume iko chini kidogo ya kibofu cha mkojo na huzunguka mrija ambao sisi wanaume hutumia kukojoa, hutoa umajimaji unaochanganyika na manii ili kutengeneza manii, na umajimaji huu husaidia kulinda na kulisha manii. Kwa hivyo jukumu lake muhimu ni katika kutoa manii," anaelezea Profesa Declan Murphy, mtaalamu wa magonjwa ya mkojo na Mkurugenzi wa Onkoljia ya Urogenital katika Kituo cha Saratani cha Peter MacCallum mjini Melbourne.
Kadri wanaume wanavyozeeka, tezi dume kwa kawaida huwa kubwa. Upanuzi huu usio na madhara unaweza kubana urethra, mrija unaotoa mkojo nje ya mwili, na kusababisha mabadiliko katika mkojo.
Hii inaweza kusababisha wanaume kuamka mara kadhaa usiku ili wafanye haja ndogo, kama muuguzi wa mfumo wa mkojo Helen Crowe kutoka Kituo cha Tezi dume cha Australia anavyoelezea.
"Huo ni upanuzi usio na madhara, ikimaanisha sio saratani, ni mchakato wa kuzeeka tu. Lakini upanuzi huu unaweza kuingilia upanuzi wa kibofu, na hapo ndipo wanaume mara nyingi hugundua kuwa wana tezi dume kwa sababu inaanza kuwasababishia matatizo," Bi. Crowe anasema.
Tezi ya kibofu pia inaweza kuvimba au kuambukizwa, inayoitwa prostatitis, ambayo husababisha usumbufu katika eneo la perineal kati ya uume na kifungu cha nyuma.
"Inaweza kuwa uzoefu usio na furaha, na hii itawapeleka wanaume kwa GP kusema, ninatatizika kulala kwa sababu ya usumbufu au inasumbua sana nikikaa chini au nikifanya mazoezi," Bi Crowe anasema.
Tezi ya kibofu pia inaweza kupata saratani, hali ambayo kwa kawaida haina dalili, lakini ni mojawapo ya saratani zinazowapata wanaume wengi nchini Australia.
"Na ingawa kwa baadhi ya wanaume, hili si jambo kubwa na linaweza kufuatiliwa, kwa wanaume wengine, saratani ya tezi dume inaweza kuwa mbaya sana na kusababisha dalili kubwa na hata kifo," Profesa Murphy anaelezea.
Je, ni sababu gani za hatari za saratani ya tezi dume na ni vipimo gani vinavyopatikana?
Saratani ya tezi dume ni mojawapo ya saratani zinazogunduliwa kwa wingi nchini Australia. Kuongezeka kwa umri, historia ya familia na mabadiliko ya kijenetiki yaliyorithiwa kunaweza kuongeza hatari ya kupata ugonjwa huo.
"Kimataifa, saratani ya tezi dume ni tatizo kubwa, karatasi ya hivi karibuni ilitabiri kwamba kati ya 2020 na 2040, matukio ya saratani ya tezi dume duniani yataongezeka mara mbili," Profesa Murphy anaelezea.
Mbali na saratani ya ngozi, hii ndiyo saratani inayogunduliwa mara nyingi zaidi kwa wanaume nchini Australia. Uwezekano wa mwanaume mmoja kati ya watano nchini Australia kugunduliwa na saratani ya tezi dume kufikia umri wa miaka 80 ni takriban mmoja kati ya watano.Professor Declan Murphy
Sababu za saratani ya tezi dume hazieleweki kikamilifu, Bi. Crowe anasema.
Kipimo cha damu cha PSA, au antijeni maalum ya tezi dume, kinaweza kusaidia kugundua dalili za saratani ya tezi dume kabla ya dalili kutokea. Australia kwa sasa haina mpango wa kitaifa wa uchunguzi wa saratani ya tezi dume, kwa hivyo wanaume wanahimizwa kufanya uamuzi sahihi kuhusu upimaji wa PSA baada ya kujadili faida na hatari zinazowezekana na daktari wao.
Kuanzia umri wa takriban miaka 50, wanaume wanaweza kuzungumza na daktari wao kuhusu kama upimaji wa kawaida wa PSA unafaa kwao. Wanaume walio katika hatari kubwa wanaweza kushauriwa kufanya mazungumzo hayo mapema.
"Usingoje dalili ikiwa una wasiwasi kuhusu saratani ya tezi dume," Profesa Murphy anasema.
"Kuna wagonjwa maalum ambao wako katika hatari kubwa ya kukutwa na saratani ya tezi dume, kama vile wagonjwa wenye historia kubwa ya familia, wagonjwa wenye mabadiliko ya kijenetiki... Katika hali hizo, tunapendekeza kwamba wanapaswa kuwa na mazungumzo kuhusu kuchunguzwa kuanzia umri wa miaka 45 na kuendelea."
Je, kuna chaguzi gani za matibabu ya saratani ya tezi dume?
Usimamizi wa saratani ya tezi dume hutegemea hatua na ukali wa saratani hiyo inapogunduliwa.
"Wagonjwa wanapaswa kuhakikishiwa kwamba utambuzi wa saratani ya tezi dume haumaanishi tena kwamba matibabu ya saratani ya tezi dume hayawezi kuepukika," Profesa Murphy anaelezea.
"Hakika, siku hizi, katika nchi kama Australia, ambapo zaidi ya asilimia 90 ya wagonjwa wana saratani iliyo kwenye tezi dume wakati wa utambuzi, ni kawaida sana kwetu kupendekeza kwamba uchunguzi au ufuatiliaji unaweza kuwa njia sahihi ya kudhibiti saratani hiyo."
Wakati wa uchunguzi wa kina, wagonjwa hupimwa na kufanyiwa uchunguzi wa mara kwa mara ili kufuatilia saratani. Matibabu yanaweza kupendekezwa ikiwa kuna dalili kwamba saratani inaendelea.
Kwa wagonjwa walio na aina kali zaidi za saratani ya tezi dume, upasuaji, tiba ya mionzi, na tiba ya homoni ni baadhi ya chaguzi za matibabu ambazo zinaweza kuzingatiwa.
"Kuna zana nyingi tofauti ambazo sasa tunatumia kudhibiti saratani hii. Na ni sawa kusema kwamba katika kipindi cha miaka 10 hivi iliyopita, tumeona maboresho makubwa katika chaguzi zinazopatikana kwa wagonjwa, hata kama saratani tayari imeenea hadi sehemu zingine za mwili," Profesa Murphy anafafanua.
Matokeo hutofautiana kulingana na mambo ikiwa ni pamoja na aina na hatua ya saratani, lakini saratani ya tezi dume inayogunduliwa katika hatua za mwanzo kwa ujumla ina kiwango cha juu sana cha kuishi.
Je, uzoefu ni upi ukiwa na saratani ya tezi dume?
Danny Moyle alikuwa na umri wa miaka 65, daktari wake alipomtuma kwa daktari wa mkojo kwa sababu viwango vyake vya PSA vilikuwa vikiongezeka polepole.
"Tulifanya vipimo zaidi na pendekezo lake lilikuwa la upasuaji kamili wa kibofu," Bw. Moyle anasema.
Kuambiwa kwamba alihitaji upasuaji ili kuondoa kibofu chake kulimshtua Bw. Moyle.
"Ilinigusa sana kwa sababu unafikiri, 'Ninapoteza sehemu kubwa ya viungo vyangu vya uzazi ambayo itakuwa na athari kubwa katika maisha yangu ya ngono' na kadhalika," anaelezea.
Baada ya upasuaji, PSA ya Bw. Moyle ilianza kuongezeka tena, na kusababisha wasiwasi.
“Ambayo ina maana kwamba saratani bado ipo mahali fulani. Ni wazi haipo kwenye tezi dume, imetoweka. Jambo la kushangaza kuhusu seli za saratani ya tezi dume, ni kwamba haijalishi ziko wapi mwilini, zitaendelea kutoa PSA, kwa hivyo inaweza kuwa popote,” Bw. Moyle anasema.
Katika kipindi cha miaka mitano iliyofuata, madaktari wa Bw. Moyle waliendelea kufuatilia viwango vyake vya PSA. Daktari wake wa saratani ya mionzi hatimaye alipendekeza kozi ya wiki saba ya tiba ya mionzi na miezi sita ya tiba ya homoni.
"Hiyo haikuwa miezi mizuri ya maisha yangu mwaka jana. Na baada ya hapo, nilirudi kwa ajili ya uchunguzi wa kawaida wa PSA. Kipimo changu cha mwisho mwishoni mwa mwaka jana kilirudi kama kisichoonekana, kwa hivyo mambo yanaonekana kuwa mazuri," Bw. Myle anakumbuka.
Bi. Crowe anasema wanaume wanaweza kupata hisia mbalimbali baada ya kugunduliwa na saratani ya tezi dume, ikiwa ni pamoja na mshtuko na kutokuwa na uhakika.
"Mshtuko ni jambo la kawaida sana. Kwa hivyo tunaelezea kwamba jinsi wanavyohisi hivi sasa ni jambo la kawaida kabisa, ni jambo la kawaida sana, lakini itakuwa rahisi zaidi mara tu watakapopata taarifa, mara tu watakapojua mpango wa matibabu ni upi," anaelezea.
Ni msaada gani unaopatikana kwa wanaume wenye saratani ya tezi dume?
Msaada unapatikana kwa wale waliogunduliwa na saratani ya tezi dume. Wakiwemo wauguzi wataalamu ambao wanaweza kujibu maswali, kutoa huduma maalum na kuwasaidia wagonjwa kupitia matibabu na ufuatiliaji unaoendelea.
Kwa Bw. Molye, kupata msaada kutoka kwa familia yake ilikuwa muhimu.
"Kwa kiasi kikubwa, msaada wangu bora na mkubwa ulikuwa mke wangu... Na madaktari wangu na wataalamu niliopitia, wote walikuwa msaada sana na wasaidizi katika sehemu yao ya safari," anasema.
Kisha akaendelea kuanzisha kikundi cha usaidizi cha wenyeji katika mji wake wa Bargara huko Queensland.
"Hilo limeleta tofauti kubwa. Kuwa na watu wengine wa kuzungumza nao ambao wanapitia safari hiyo hiyo, tunazungumzia masuala yetu binafsi na kutoa msaada kwa kila mmoja na hilo ni jambo la kushangaza. Na wazungumzaji wageni ambao tumekuwa nao pia wamekuwa wa ajabu," Bw. Moyle anaeleza.
Unaweza kupata taarifa zaidi kuhusu saratani ya tezi dume na vikundi vya usaidizi vilivyo karibu nawe, kwa kutembelea mashirika haya: Australian Prostate Centre na Prostate Cancer Foundation of Australia.
Jisajili au fuata podikasti ya Australia Yafafanuliwa kwa taarifa na vidokezo muhimu zaidi kuhusu kuanza maisha yako mapya nchini Australia.
Je unaswali au pendekezo la mada?
Tuma barua pepe australiaexplained@sbs.com.au
