Watch FIFA World Cup 2026™ LIVE, FREE and EXCLUSIVE

Illa sira iha liña oin hosi tempu estremu no mudansa klimátika

Climate Change Threatens Pacific Island Nation Of Vanuatu

Nasaun sira iha illa Pasífiku nian hale'u hosi tasi boot liu iha mundu, ne'ebé maka lori tempu la'ós de'it ba rejiaun maibé ba mundu tomak. Credit: Mario Tama/Getty Images

Eskola ida iha Vanuatu estraga iha tinan barak nia laran hafoin akontese siklone ida. Istória ne'e la'ós buat ne'ebé raru ba illa Pasífiku sira, ne'ebé maka hetan todan hosi eventu meteorolójiku sira ne'ebé maka'as.


Iha 2020, siklone Harold hale'u Illa Salomão, Fiji, Tonga no Vanuatu.

Iha illa Espiritu Santo, eskola Tasmalum hetan destruisaun.

CEO husi PASIFIKAID, organizasaun ida ne'ebé serbisu atu harii fali eskola, Peter Jamieson hatete katak eskola ne'e sei iha ruin bainhira nia vizita tinan haat liutiha.

Nia hatete "Labarik sira halimar iha tempu han-meiudia no sa'e iha lata ne'ebé ferrujen no ai-tahan boot sira ne'ebé namkari iha rai no iha leten, hakru'uk ba uma-kakuluk".

Laiha buat ida maka halo atu restaura eskola. La'ós katak governu lakohi. Governu seidauk hetan osan tanba iha dezastre barak."

Roof caved in, leaving timber and wood hanging from above, while the ground is flooded
Siklon/Anin-boot "Harold" iha tinan 2020 estraga Eskola Tasmalum iha Vanuatu. Credit: Supplied: Peter Jamieson

Xefe Delegasaun Nasaun nian ba Papua Nova Guiné iha Federasaun Internasionál Sosiedade sira Cruz Vermelha no Crescente Vermelha nian Maki Igarashi hatete katak remota no eskala nasaun nian, no mós kapasidade hosi organizasaun sira tulun nian, afeta resposta sira rekuperasaun nian.

"Dalaruma ami tenke uza ró ki'ik ida, hanesan ró peska nian, ne'ebé lori oras barak," nia hatete.

"Loron seluk ha'u ko'alia ho Cook Islands. Presiza semana ida atu to'o iha illa. Nune'e ita bele haree eskala, distánsia, ka dezafiu asesu nian iha Pasífiku."

Jerente Jerál Dezenvolvimentu Internasionál iha Gabinete Meteorolojia Andrew Jones hatete katak impaktu hosi mudansa klimátika la ajuda.

"Efeitu kompostu sira hosi aumentu nível tasi nian no eventu sira meteorolójiku estremu nian maka risku boot ida ne'ebé maka Pasífiku hasoru agora no iha tinan hirak tuirmai," nia hatete.

"Impaktu ne'ebé nia iha iha Pasífiku maka buat ne'ebé laiha presedente, no tuir loloos, la to'o iha palku mundiál."

Tuir ka subskreve atu hamutuk ho SBS Examines bainhira ami esplora Our Pacific.


Share

Follow SBS Tetum

Download our apps

Listen to our podcasts

Get the latest with our exclusive in-language podcasts on your favourite podcast apps.

Watch on SBS

SBS World News

Take a global view with Australia's most comprehensive world news service

Watch now