Festivál Garma maka hanesan enkontru kulturál Indíjena nian ida ne'ebe boot liu iha Austrália, iha ne'ebé ema rihun ba rihun halo viajen ba sidade remota ida iha Nhulunbuy iha Northern Arnhem Land iha Northern Territory. Tuir mai saida maka akontese iha Garma no sé maka bele tuir.
Pontu importante sira:
- Festival Garma hanesan festival ida ne'ebe halibur kulturál Indíjena nian ne'ebé boot liu iha Austrália.
- Festivál ne'e hala'o tinan-tinan iha fulan Agostu no organiza hosi Fundasaun Yothu Yindi.
- Festivál ne'e halibur líder polítiku sira, ezekutivu sira, defensór sira no artista sira Austrália nian tanba festivál ne'e liga serimónia tradisionál no advokasia polítika.
- Saida maka Festival Garma?
- Oinsa Festival Garma hahu?
- Festival Garma halao iha ne'ebe?
- Tanba saida maka Festival Garma Importante?
- Se maka atende Festival Garma?
- Saida maka akontese iha Festival Garma?
Liafuan indíjena sira iha artigu ida-ne'e no nia signifikadu:
- Yolŋu: Signifika ‘ema’ iha Yolŋu Matha, refere ba grupu klan sira ne'ebé hela iha sidade sira no área sira ne'ebé hale'u iha Northern Arnhem Land nian.
- Yolŋu Matha: Refere ba lian sira ne'ebé ko'alia hosi Yolŋu.
- Garma: Signifika prosesu aprendizajen dalan rua iha Yolŋu Matha.
- Arnhem Land: Lokaliza iha parte leten hosi Northern Territory maizumenus kilómetru 500 hosi parte leste Darwin nian.
- Nhulunbuy: Sidade boot liu iha East Arnhem Land, Territóriu Norte, maizumenus 1,000km ba leste Darwin nian.
- Gulkula: Fatin enkontru tradisionál ida.
- Ganbulapula: An ancestor who is believed to have brought the Yidaki to the Yolŋu.
- Yidaki (ne'ebé mós koñesidu hanesan didgeridoo): instrumentu anin Aboríjene nian.
- Miny’tji: Pintura sagradu sira.
- Manikay: Knananuk bei'ala sira nian.
- Bunggul: Dansa serimónia tradisionál sira.
- Bilma: Clapsticks.
Alerta: Fo hatene ba Ema Aboríjene no Ilha Torres Estraitu sira atu hetan akonsellamentu tanba artigu tuirmai ne'e inkluido naran sira hosi ema Indíjena balun ne'ebé maka mate ona.
Saida maka Festival Garma?
Festivál Garma maka enkontru kulturál Indíjena boot liu iha Austrália, iha ne'ebé ema rihun ba rihun halo viajen ba sidade remota ida iha Nhulunbuy iha Northern Arnhem Land iha Territóriu Norte.
Ida-ne'e akontese tinan-tinan iha fulan-Agostu no hanesan selebrasaun loron haat nian ba kultura Yolŋu.
Yolŋu maka povu aboríjene sira hosi Northern Arnhem Land no iha Yolŋu Matha, Garma maka termu ida ne'ebé signifika "prosesu aprendizajen rua".
Ida ne'e maka konseitu ida ne'ebé rekoñese ema hotu atu iha koñesimentu hodi fahe. Duké grupu ida hanorin grupu seluk, ema aprende hamutuk hodi rona, husu pergunta no respeita dalan moris oioin.
Festivál ne'e hatudu miny'tji (arte) tradisionál, manikay (knananuk), no bunggul (dansa) ne'ebé famozu.
Importante liu maka Garma maka hanesan fórum ida ba diskursu sosiál, polítiku no ambientál oioin ne'ebé relasiona ho komunidade Nasaun dahuluk sira nian.
Oinsa Festival Garma hahu?
Hari'i iha tinan 1999 hosi maun-alin matebian, Dr. Yunupingu AC no frontman Yothu Yindi, Dr. M Yunupingu, ideia ba festivál Garma mai hosi hakarak atu prezerva, proteje no promove kultura Yolŋu.
Iha tempu ne'ebá, Katuas barak iha komunidade preokupa katak koñesimentu kulturál importante lakon daudaun ona. Garma estabelese hanesan fatin ida-ne'ebé forsa kulturál no diskusaun polítika bele halibur hamutuk.
John-Paul Janke hatete, hanesan Editór Nasionál ba Asuntu Indíjena sira iha SBS no ko-anfitrião ba The Point iha NITV hatete katak "Objetivu hosi festival ne'e maka atu taka divizaun kulturál sira no fó kbiit ba komunidade indíjena sira liuhosi diálogu no selebrasaun ida kona-ba kultura Yolŋu nian".
Festival Garma halao iha ne'ebe?
Festivál ne'e hala'o iha Gulkula, fatin enkontru tradisionál ba klan rejionál lima iha Northern Arnhem Land: Gumatj, Rirratjingu, Djapu, Galpu no Wangurri.
Ba klan Gumatj, Gulkula maka hanesan fatin serimónia sagradu ida.
Iha kultura Yolŋu, Gulkula mos hanesan fatin ne'ebé bei'ala ida, Ganbulapula, fiar katak lori Yidaki (koñesidu mós hanesan didgeridoo), instrumentu anin Aboríjene nian, ba Yolŋu.
Ohin loron, Gulkula kontinua sai hanesan fatin enkontru anuál festivál nian.
Tanba saida maka Festival Garma Importante?
Tanya Denning-Orman, hanesan Diretora SBS nian ba ema Primeira Nasaun sira, hatete katak Garma la hanesan ho festival sira seluk iha mundu.
"Garma iha pozisaun úniku... jeografikamente, maibé mós sé maka tuir fatin enkontru ida-ne'e. Entaun, durante tinan atus barak, ida-ne'e haburas konversa kolaborativa no konversa no diskursu polítiku ida-ne'e."
Festivál Garma kria atu proteje koñesimentu kulturál Yolŋu nian, enkuantu selebra forsa no reziliénsia Nasaun dahuluk sira nian.
Halo Garma ihaYolŋuCountry esensiál ba festivál tanba vizitante sira aprende iha fatin ne'ebé koñesimentu kulturál pasa ona ba tinan rihun ba rihun.
Ida-ne'e fornese ambiente ida ne'ebé seguru kulturalmente ba ema sira hosi orijen oioin atu aprende hosi malu.
Ba ema barak, festival ne'e maka sira nia oportunidade dahuluk atu pasa tempu iha Nasaun no aprende diretamente hosi Kustodiante Tradisionál sira.
Iha programa kulturál nia sorin iha diskusaun sira kona-ba polítika públika ne'ebé envolve povu Aboríjene no Torres Strait Islander sira. Ida-ne'e permite líder indíjena sira atu orienta konversa ho autoridade kulturál, ne'ebé maka parte importante ida hosi autodeterminasaun.
Autodeterminasaun hanesan prosesu ne'ebé la'o hela atu asegura katak ema indíjena sira envolve diretamente hodi foti desizaun kona-ba asuntu sira ne'ebé afeta sira nia moris.
Se maka atende Festival Garma?
Konseitu sala ida ne'ebé komún maka katak tuir festival Garma ba ema sira ne'ebe maka hetan konvite de'it.
CEO husi Yothu Yindi, Denise Bowden, hatete katak festival Garma ba ema hotu tanba ne'e ema hotu bele sosa billete hodi tuir liuhosi website Yothu Yindi Foundation nian.
"Fundasaun Yothu Yindi hala'o eventu ne'e la'ós de'it hosi patrosíniu, maibé barak hosi ami nia fa'an billete sira ne'e fila fali ba rejiaun. Iha ne'ebá ami nia artista sira bele hetan osan tanba halo parte hosi eventu ne'e."
Fundasaun Yothu Yindi konvida polítiku sira hosi parte hotu-hotu, iha tinan hirak liubá, primeiru-ministru Austrália nian partisipa mos.
Investigadór sira, edukadór sira, defensór sira, artista sira no organizasaun komunitária sira mós tuir hotu, hodi halo Garma sai fatin ida ne'ebé ema sira hosi orijen oioin bele fahe sira nia ideia, harii parseria no diskute polítika sira.
Saida maka akontese iha Festival Garma?
Garma oferese oportunidade ida atu komprende di'ak liután kultura moris ida ne'ebé tuan liu iha mundu.
Durante loron, workshop kulturál sira sei halao, hodi permite bainaka sira atu aprende hosi líder seniór sira Yolŋu nian kona-ba Yolŋu Matha, sistema parentesku sira, arte, knananuk no seluk tan.
Iha loro-matan monu, bunggul hala'o no akompaña ho yidaki (didgeridoo), bilma (baku-liman) no lian sira hosi ema sira ne'ebé kanta Yolŋu. Klan oioin troka malu hodi hala'o sira nia istória.
Maibé importante atu hanoin katak Garma la'ós de'it festivál kulturál ida.
Ida-ne'e fornese oportunidade úniku ida atu diskute no debate asuntu importante sira ne'ebé fó impaktu ba Yolŋu no ema indíjena sira seluk iha nasaun tomak.
Durante festival, iha konferénsia rua ne'ebé maka akontese, sira-ne'e maka:
* Fórum Xave: Konferénsia polítika ida ba líder Indíjena no la'ós Indíjena sira hodi diskute tópiku sira ne'ebé reflete tema Garma ba tinan ida-ne'e.
*Fórum Juventude: Ba labarik sira ho idade ualu to'o 18, iha ne'ebé eskola sira hosi nasaun tomak halibur hamutuk ba atividade no workshop oioin ne'ebé ho objetivu atu fahe koñesimentu.
Atividade no diskusaun kulturál sira-ne'e halo Garma sai hanesan fatin halibur úniku ida iha ne'ebé kultura, aprendizajen no lideransa halibur hamutuk.
Subskreve ka akompaña the Australia Explained podcast ba informasaun no dixernimentu sira ne'ebé iha valór kona-ba oinsa atu estabelese ita-boot nia moris foun iha Austrália.
Do you have any questions or topic ideas? Email australiaexplained@sbs.com.au





