บรรยากาศการเลือกตั้งนอกราชอาณาจักรเป็นไปอย่างคึกคักตั้งแต่วันแรกของการเปิดคูหา เมื่อวันศุกร์ที่ 23 มกราคมที่ผ่านมา ณ หน่วยเลือกตั้งเคลื่อนที่ที่จัดขึ้นที่โรงแรม Metro Hotel Marlow Sydney ย่านไทยทาวน์ ใจกลางนครซิดนีย์
นายอนันต์ สุวรรณรัตน์ ผู้แทนจากคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ได้ลงพื้นที่สังเกตการณ์การเลือกตั้งในออสเตรเลีย เปิดเผยกับเอสบีเอส ไทย ว่าการจัดการเลือกตั้งครั้งนี้เป็นไปด้วยความเรียบร้อย มีผู้มาใช้สิทธิในวันแรกกว่า 1,000 คน และเพิ่มขึ้นเกือบ 1,500 คนในวันถัดมา โดยไม่เกิดปัญหาความแออัดหรือกระบวนการล่าช้า
ด้านนายบัญชา ยืนยงเจริญ รองอธิบดีกรมการกงสุล กระทรวงการต่างประเทศระบุว่า การบริหารจัดการภายในคูหาเคลื่อนที่ ณ นครซิดนีย์มีประสิทธิภาพ โดยมีการแบ่งพื้นที่ออกเป็นหลายจุดบริการ เพื่อกระจายผู้มาใช้สิทธิ ลดระยะเวลาการรอคอย และทำให้กระบวนการตั้งแต่การตรวจรายชื่อไปจนถึงการลงคะแนนเป็นไปอย่างราบรื่น
ขณะเดียวกัน เจ้าหน้าที่ประจำคูหาเลือกตั้งและอาสาสมัครซึ่งผ่านการอบรมล่วงหน้า ได้ทำหน้าที่อำนวยความสะดวกให้กับผู้มาใช้สิทธิในทุกขั้นตอน ทั้งการให้ข้อมูล การจัดคิว และการดูแลความเรียบร้อยภายในสถานที่ ทำให้ผู้มาใช้สิทธิส่วนใหญ่แสดงความพึงพอใจต่อการจัดการเลือกตั้งในครั้งนี้
ผู้แทนจาก กกต. และกรมการกงสุลกล่าวว่างานของสถานกงสุลใหญ่ ณ นครซิดนีย์ ที่นำประสบการณ์จากการเลือกตั้งครั้งก่อนมาปรับใช้ พร้อมบริหารจัดการภายใต้ข้อจำกัดด้านเวลาได้อย่างมีประสิทธิภาพ จนทำให้การเลือกตั้งในคูหาที่ซิดนีย์เป็นไปด้วยความเรียบร้อยและได้รับเสียงตอบรับเชิงบวกจากชุมชนไทย
“ประชาชนคนไทยที่นี่เท่าที่สังเกตนะครับ เค้าเตรียมตัวมาอย่างดีว่าจะเลือกเบอร์อะไรนะ ไม่ต้องมาหาไม่ต้องมาค้นอีกเลยมาปุ๊บ ทุกคนก็จะมีเบอร์ในใจ แล้วก็สามารถที่จะเข้าไปเลือกได้เลยครับ” นายบัญชาเล่าประสบการณ์ขณะสังเกตการณ์
นายบัญชายังอธิบายต่อว่าตัวเลขผู้ลงทะเบียนนอกราชอาณาจักรที่เพิ่มขึ้นนั้นไม่ใช่เรื่องบังเอิญ เนื่องจากกกต.และกระทรวงมหาดไทย ได้เปลี่ยนเงื่อนไขการลงทะเบียนให้คนไทยที่อาศัยอยู่ต่างประเทศได้ลงทะเบียนได้ง่ายขึ้น
“กกต.และกระทรวงมหาดไทยได้พัฒนากฎระเบียบให้คนไทยในต่างประเทศที่บัตรประชาชนและหนังสือเดินทางที่หมดอายุไปแล้ว สามารถใช้สิทธิเลือกตั้งได้ นี่เป็นครั้งแรกเลย”
ภารกิจที่สถานกงสุลใหญ่ต้องดำเนินการภายใต้เวลาที่จำกัด
นายนฤชัย นินนาท กงสุลใหญ่ ณ นครซิดนีย์ ระบุว่า สำนักงานมีข้าราชการจากประเทศไทยเพียงห้าคน และเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นจำนวนจำกัด จึงต้องอาศัยความร่วมมือจากอาสาสมัครในชุมชนไทยเข้ามาช่วยงานตั้งแต่การจัดเตรียมเอกสารเพื่อส่งไปรษณีย์ การจัดคูหาเลือกตั้ง ไปจนถึงการอำนวยความสะดวกแก่ผู้มาใช้สิทธิ เพื่อให้กระบวนการเป็นไปอย่างราบรื่น
ขณะเดียวกัน การจัดการเลือกตั้งทางไปรษณีย์ถือเป็นอีกภารกิจสำคัญ โดยเจ้าหน้าที่ต้องจัดเตรียมและตรวจสอบเอกสารจำนวนหลายหมื่นแผ่น รวมถึงติดตามแก้ไขปัญหาเป็นรายกรณี เพื่อให้เอกสารถึงมือผู้มีสิทธิอย่างครบถ้วน ซึ่งสะท้อนถึงภาระงานเบื้องหลังที่มากกว่าภาพที่เห็นในวันเลือกตั้ง
“ไปรษณีย์เป็นงานหนักมากนะครับ ลงทะเบียน 15,000 กว่าคนใช่มั้ยครับ ในรัฐนิวเซาท์เวลส์ลงทะเบียนไปรษณีย์ 7,000 กว่าคน ครึ่งต่อครึ่ง การดําเนินการทางไปรษณีย์มีขั้นตอนมากมาย เอกสารในในออฟฟิศเรามีประมาณ 80,000-90,000 แผ่น ต้องมานั่งดําเนินการให้เป็นระบบ” นายนฤชัยเปิดเผย
กงสุลใหญ่ ณ นครซิดนีย์ ย้ำว่า การเลือกตั้งนอกราชอาณาจักรเป็นกระบวนการที่พัฒนาอย่างต่อเนื่อง และความเห็นจากผู้มาใช้สิทธิถือเป็นข้อมูลสำคัญที่จะช่วยสะท้อนปัญหาและข้อจำกัดที่เกิดขึ้นจริง โดยสถานกงสุลพร้อมรับฟังข้อเสนอแนะ เพื่อนำไปประสานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และปรับปรุงการจัดการเลือกตั้งในครั้งต่อไปให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น
“ต้องขอขอบคุณพี่น้องชุมชนไทย ในซิดนีย์และในรัฐนิวเซาท์เวลส์ ที่มาใช้สิทธิลงทะเบียนเลือกตั้งแล้วก็ออกเสียงประชามติ ถ้าไม่ใช่เพราะชุมชนไทยเรามีความสนใจ แล้วก็ตระหนักถึงสิทธิของตัวเอง ตัวเลขก็คงไม่ขึ้นสูงขนาดนี้ แม้ว่าสถานกงสุลใหญ่จะประชาสัมพันธ์มากแค่ไหน แต่ถ้าคนไทยไม่มีความสนใจ ตัวเลขก็จะไม่ขึ้น เพราะฉะนั้นต้องขอบคุณครับ”
กกต. ยอมรับระยะเวลาลงทะเบียนเป็นอุปสรรค
นายอนันต์ชี้แจงว่า ระยะเวลาการลงทะเบียนเลือกตั้งนอกราชอาณาจักรในครั้งนี้มีความกระชั้นชิด เนื่องจากเป็นการเลือกตั้งที่เกิดจากการยุบสภา ไม่ใช่การเลือกตั้งตามวาระปกติ ส่งผลให้กรอบเวลาการดำเนินงานทั้งหมดสั้นลงอย่างมาก และต้องดำเนินการควบคู่กับการออกเสียงประชามติในช่วงเวลาเดียวกัน
ผู้แทน กกต. อธิบายว่า ตามกฎหมายว่าด้วยการออกเสียงประชามติ กำหนดให้ต้องมีระยะเวลาเตรียมการไม่น้อยกว่า 90 วัน หรืออย่างน้อย 60 วันหากจัดพร้อมการเลือกตั้งทั่วไป
แต่ในกรณีนี้ การประกาศจัดประชามติเกิดขึ้นในช่วงเวลาที่จำกัด ทำให้ช่วงเวลาการเปิดรับลงทะเบียนสำหรับผู้มีสิทธิในต่างประเทศเหลือเพียงไม่กี่วัน และไม่สามารถขยายเวลาได้ตามดุลยพินิจของ กกต.
กกต. ยอมรับว่า ข้อจำกัดดังกล่าวส่งผลให้ผู้มีสิทธิบางส่วนไม่สามารถลงทะเบียนได้ทันเวลา โดยเฉพาะผู้ที่เข้าใจว่าการลงทะเบียนเสร็จสมบูรณ์แล้ว แต่ไม่ได้ตรวจสอบสถานะยืนยันสิทธิในขั้นตอนสุดท้าย
อย่างไรก็ตาม นายอนันต์ระบุว่า กระบวนการทั้งหมดต้องเป็นไปตามกรอบกฎหมายที่กำหนด และไม่สามารถดำเนินการนอกเหนือจากนั้นได้
ประเด็นเรื่องระยะเวลาการลงทะเบียนเป็นข้อกังวลที่เกิดขึ้นทั้งในและนอกประเทศ และมีการหยิบยกขึ้นมาหารือในหลายระดับ แต่ในทางปฏิบัติ กกต. ไม่มีอำนาจในการเลื่อนหรือขยายระยะเวลา หากกฎหมายไม่ได้เปิดช่องไว้ให้ดำเนินการได้
ทั้งนี้นายอนันต์ทิ้งท้ายว่าจะนำข้อคิดเห็นและข้อเสนอแนะจากผู้มีสิทธิเลือกตั้งในต่างประเทศ รวมถึงบทเรียนจากการเลือกตั้งครั้งนี้ ไปพิจารณาเพื่อปรับปรุงกระบวนการในอนาคต โดยเฉพาะในด้านการสื่อสารและการแจ้งเตือน เพื่อให้ผู้มีสิทธิเข้าใจขั้นตอนการลงทะเบียนอย่างครบถ้วนและลดปัญหาที่อาจเกิดขึ้นในครั้งต่อไป
เสียงสะท้อนจากชุมชนคนไทย
มีคนไทยในออสเตรเลียจำนวนหนึ่งที่เล่าประสบการณ์และปัญหาที่พบขณะลงทะเบียนและลงคะแนนเสียงผ่านชุมชนคนไทยบนเฟซบุ๊ก ตัวอย่างเช่น มีผู้ประสบปัญหาเรื่องได้รับซองใส่บัตรประชามติสองใบแต่ไม่ได้รับซองใส่บัตรเลือกตั้ง หรือ ได้รับเอกสารการเลือกตั้งในวันที่ 30 มกราคม ซึ่งเป็นวันสุดท้ายของการกำหนดส่งเอกสารกลับ เป็นต้น
มีคนไทยหลายคนระบุว่าเว็บไซต์ลงทะเบียนเลือกตั้งของกกต.นั้นไม่เป็นมิตรกับผู้ใช้งาน และมีผู้ที่ไม่ทราบว่าตนลงทะเบียนสำเร็จจำนวนไม่น้อย นำไปสู่ข้อเรียกร้องว่ากกต.ควรปรับปรุงเว็บไซต์ให้ง่ายต่อการลงทะเบียน ไม่ว่าจะเป็นตัวเลือกต่างๆ ที่ต้องไม่สร้างความสับสน และระบบยืนยันการลงทะเบียนที่ชัดเจน เช่น ส่งอีเมลกลับไปยังผู้ลงทะเบียนใช้สิทธิ์เพื่อยืนยัน เป็นต้น
นอกจากนี้ยังมีคนไทยที่มีข้อกังวลเกี่ยวกับการลงคะแนนเสียงเลือกตั้งผ่านทางไปรษณีย์ เนื่องจากออสเตรเลียเป็นประเทศที่กินอาณาเขตเทียบเท่าทวีป การใช้บริการไปรษณีย์ท้องถิ่น (Australia Post) แบบด่วนพิเศษ ก็อาจไม่การันตีว่าเอกสารจะกลับไปถึงมือหน่วยงานข้าราชการที่นครซิดนีย์และกรุงแคนเบอร์ราได้ทันเวลา
จึงมีข้อเสนอแนะจากหลายท่านที่เห็นว่ากกต.ควรพิจารณาให้คนไทยที่เลือกตั้งนอกราชอาณาจักรมีสิทธิ์ลงคะแนนเสียงผ่านช่องทางออนไลน์ ที่เรียกว่า e-voting หรือ internet voting
หรือถ้าหากการลงคะแนนเสียงผ่านระบบออนไลน์ยังมีช่องโหว่ด้านความปลอดภัยทางไซเบอร์ หรือเปิดโอกาสให้มีการลงคะแนนเสียงโดยมิชอบ ก็ยังมีคนไทยในออสเตรเลียที่เสนอผ่านกลุ่มเฟซบุ๊กคนไทยในซิดนีย์ว่า บัตรเลือกตั้งที่ลงคะแนนเสียงที่ต่างประเทศ ควรได้รับอนุญาตให้เปิดและนับคะแนน ณ สถานกงสุลใหญ่ หรือสถานเอกอัครราชทูต ในประเทศนั้นๆ โดยมีประชาชนที่สนใจมาสังเกตการณ์หรือไม่
เนื่องจากก็ยังมีความกังวลจากชุมชนคนไทยในต่างแดนไม่น้อยที่เห็นว่าการส่งบัตรเลือกตั้งกลับไปยังสำนักงานเขตและอำเภอในประเทศไทยนั้นมีโอกาสเกิดข้อผิดพลาด บัตรหล่นหาย หรือสุดท้ายไม่ได้นับคะแนนตามความประสงค์ของผู้ใช้สิทธิเลือกตั้งที่อยู่ต่างประเทศ
บัตรเลือกตั้งกำลังเดินทางกลับประเทศไทย
เมื่อวันที่ 29 มกราคม เพจเฟซบุ๊กสถานกงสุลใหญ่ ณ นครซิดนีย์ เปิดเผยภาพพร้อมข้อความระบุว่านายนฤชัยได้ส่งมอบถุงเมล์การทูต หรือ Diplomatic Pouch จำนวนแรกของผู้ใช้สิทธิในรัฐนิวเซาท์เวลส์ให้แก่สายการบินเพื่อส่งกลับไปยังประเทศไทยเป็นที่เรียบร้อยแล้ว
ในขณะเดียวกัน สถานเอกอัครราชทูต ณ กรุงแคนเบอร์รา เปิดเผยเมื่อวันที่ 28 มกราคม ผ่านเพจเฟซบุ๊กว่าได้รับบัตรเลือกตั้งและบัตรประชามติที่ลงคะแนนแล้ว จากผู้มีสิทธิเลือกตั้งที่ลงทะเบียนกับสถานเอกอัครราชทูตฯ เป็นจำนวนแปดพันคน จากทั้งหมดที่ลงทะเบียนไว้ 11,583 คน คิดเป็นประมาณร้อยละ 70
สถานกงสุลใหญ่ ณ นครซิดนีย์ กำหนดรับบัตรเลือกตั้งและบัตรประชามติที่ลงคะแนนแล้วเป็นวันสุดท้าย เมื่อวันที่ 28 มกราคม ส่วนสถานเอกอัครราชทูต ณ กรุงแคนเบอร์รา กำหนดวันสุดท้าย 30 มกราคม
ติดตามข่าวสารล่าสุดจากออสเตรเลียและทั่วโลกเป็นภาษาไทยจากเอสบีเอส ไทย ได้ที่ เว็บไซต์ หรือ Facebook และ Instagram
