Các tổ chức vận động quyền lợi người khuyết tật cảnh báo những thay đổi được đề xuất đối với Chương trình Bảo hiểm Khuyết tật Quốc gia (NDIS) có thể khiến hàng nghìn người mất đi các hỗ trợ thiết yếu, trong khi chính phủ cho rằng cải tổ là cần thiết để ngăn chi phí chương trình tăng quá nhanh và bảo đảm NDIS có thể tồn tại lâu dài.
Chính phủ liên bang đang thúc đẩy việc thông qua các cải cách đối với NDIS trong thời gian tới, trong bối cảnh Quốc hội chuẩn bị xem xét và bỏ phiếu về dự luật.
Theo kế hoạch, những thay đổi này dự kiến giúp chính phủ tiết kiệm khoảng 37,8 tỷ đô-la trong bốn năm, đồng thời số người tham gia NDIS sẽ giảm khoảng 160.000 người.
Chính phủ cho rằng đây là bước cần thiết để đưa chương trình trở lại mức tăng trưởng bền vững, đồng thời mạnh tay hơn với tình trạng gian lận và sử dụng ngân sách không đúng mục đích.
Chính phủ: NDIS phải được đưa trở lại đúng hướng
Bộ trưởng phụ trách NDIS Mark Butler cho rằng chính phủ không thể tiếp tục để chi phí của chương trình tăng với tốc độ hiện nay.
Ông nói việc trì hoãn cải cách đồng nghĩa với việc thêm nhiều tiền có nguy cơ không đến được những người thực sự cần hỗ trợ.
“Mỗi tuần chúng ta chờ đợi, hoặc mỗi tuần mà các đảng khác trì hoãn việc xem xét dự luật này tại Thượng viện, là thêm một tuần chúng ta chứng kiến nhiều tiền hơn không đến được với những người tham gia NDIS, mà thay vào đó lại bị thất thoát do gian lận hoặc những hành vi sai trái khác.”
Theo ông Butler, dự luật cần được thông qua để làm rõ các quy định về điều kiện tham gia NDIS, chống gian lận và giải quyết những vấn đề liên quan đến tính minh bạch, liêm chính của chương trình.
“Chúng ta phải thông qua dự luật này để đưa NDIS trở lại đúng hướng, làm rõ một số quy định về điều kiện tham gia, chống gian lận và giải quyết những vấn đề về tính minh bạch, liêm chính mà chúng ta biết đang tồn tại trong chương trình.”
Chính phủ đã công bố kế hoạch cải tổ NDIS từ tháng Tư, với mục tiêu giảm mức tăng chi phí của chương trình trong những năm tới. Theo kế hoạch, thay vì chi phí có thể vượt quá 70 tỷ đô-la vào năm 2030, chính phủ dự kiến đưa con số này xuống khoảng 55 tỷ đô-la.
Một trong những thay đổi lớn nhất là điều chỉnh cách xác định ai đủ điều kiện tham gia NDIS. Chính phủ cho biết những người có nhu cầu hỗ trợ thấp hơn hoặc khả năng thực hiện chức năng cao hơn có thể được chuyển sang các hình thức hỗ trợ khác bên ngoài NDIS.
Kêu gọi thành lập Tổng thanh tra độc lập
Trong khi chính phủ nhấn mạnh vấn đề chi phí và gian lận, những người làm việc trong lĩnh vực hỗ trợ người khuyết tật cho rằng chương trình cũng cần một cơ chế giám sát độc lập mạnh hơn.
Martin Laverty, Giám đốc điều hành tổ chức cung cấp dịch vụ hỗ trợ người khuyết tật Aruma và một trong những người tham gia xây dựng NDIS, kêu gọi thành lập một Tổng thanh tra quốc gia về NDIS, tương tự cơ chế giám sát trong lĩnh vực chăm sóc người cao tuổi.
Phát biểu tại Câu lạc bộ Báo chí Quốc gia, ông cho rằng cơ quan này có thể xác định những điểm yếu của hệ thống và đưa ra khuyến nghị cho chính phủ.
“Để có thể chỉ ra những khiếm khuyết trong hệ thống, đưa ra khuyến nghị cho chính phủ về những nơi cần cải thiện, và trong quá trình chúng ta thực hiện chương trình cải cách này, có thể giám sát một hệ thống vốn đã rất cần được quan tâm từ sớm.”
Ông Laverty cho rằng nếu chính phủ sửa đổi dự luật trước khi Quốc hội thông qua, đây sẽ là cơ hội để giải quyết tình trạng chi phí NDIS tăng mạnh.
“Nếu chính phủ sẵn sàng sửa đổi dự luật trước khi được Quốc hội thông qua... thì chúng ta có cơ hội cuối cùng để giải quyết tình trạng chi phí NDIS tăng vọt.”
Tuy nhiên, ông Butler cho biết ông chưa bị thuyết phục rằng việc thành lập thêm một cơ quan giám sát sẽ giải quyết được vấn đề.
Có rất nhiều ủy ban và cơ quan khác nhau đang giám sát NDIS. Vì vậy, tôi cần lý lẽ thuyết phục rằng việc thành lập thêm một cơ quan nữa, thêm một tầng bộ máy hành chính nữa, thực sự sẽ mang lại hiệu quả.Bộ trưởng Mark Butler
Phụ nữ khuyết tật lo mất hỗ trợ khi gặp bạo lực
Một trong những mối quan ngại lớn nhất từ các tổ chức vận động là tác động của cải cách đối với phụ nữ khuyết tật, đặc biệt những người đang trải qua bạo hành gia đình hoặc bạo lực tình dục.
Sophie Cusworth, người đứng đầu tổ chức Women With Disabilities Australia, cảnh báo các thay đổi có thể khiến một số phụ nữ mất hỗ trợ vào đúng thời điểm họ dễ bị tổn thương nhất.
Bà đặc biệt quan ngại về đề xuất cho phép cơ quan quản lý đình chỉ hỗ trợ nếu không thể liên lạc với một người tham gia.
“Một phụ nữ đang trải qua bạo lực có thể không thể liên lạc được vì cô ấy đã đổi điện thoại, bỏ trốn khỏi nhà hoặc chuyển đến một nơi ở an toàn theo kế hoạch bảo vệ bản thân.”
Theo bà Cusworth, trong những trường hợp như vậy, việc cắt hỗ trợ có thể khiến người phụ nữ mất đi những nguồn lực cần thiết để bảo đảm an toàn cho bản thân.
Bà cũng phản đối đề xuất có thể cắt giảm 50% hỗ trợ cho việc tham gia các hoạt động xã hội và cộng đồng đối với một số người.
“Chính phủ nói điều này sẽ không ảnh hưởng đến sức khỏe và sự an toàn của người tham gia, nhưng đối với phụ nữ khuyết tật, điều đó đơn giản là không đúng.”
Bà Cusworth cho biết hơn một nửa phụ nữ khuyết tật đã từng trải qua bạo lực thể chất hoặc tình dục kể từ năm 15 tuổi.
Tác động đến lao động nữ và công việc chăm sóc không lương
Women With Disabilities Australia cũng cảnh báo cải cách NDIS có thể làm gia tăng khối lượng công việc chăm sóc không được trả lương trong các gia đình.
Bà Cusworth cho rằng phần lớn công việc chăm sóc không lương tại Úc hiện vẫn do phụ nữ đảm nhận.
“Chúng tôi cũng biết rằng dự luật này sẽ làm gia tăng khối lượng chăm sóc không được trả lương và đẩy thêm nhiều phụ nữ ra khỏi thị trường lao động.”Bà cho rằng khi một người không còn được NDIS hỗ trợ đầy đủ, gánh nặng chăm sóc có thể chuyển sang các thành viên trong gia đình.
Điều này, theo bà, có thể khiến những người chăm sóc phải giảm giờ làm hoặc rời khỏi thị trường lao động.
“Chúng ta nói rất nhiều về chi phí của NDIS, nhưng lại không nói về những gì khoản chi phí đó tạo điều kiện thực hiện, những khoản chi phí nào được bù đắp nhờ NDIS, và chi phí của công việc chăm sóc không được trả lương, vốn thường xuyên phải lấp đầy những khoảng trống còn thiếu.”
Liên đảng ủng hộ cải cách nhưng muốn NDIS bền vững
Lãnh đạo phe đối lập Angus Taylor cho biết Liên đảng sẵn sàng hợp tác với chính phủ để cải tổ NDIS.
Ông đồng ý rằng chương trình cần được bảo đảm về mặt tài chính trong dài hạn.
“Chúng tôi muốn hợp tác với Lao động để bảo đảm NDIS có thể hoạt động bền vững, và hiện tại chương trình này chưa bền vững.”
Tuy nhiên, ông Taylor nhấn mạnh NDIS vẫn là một chương trình rất quan trọng đối với người Úc khuyết tật.
Theo ông, vấn đề là làm thế nào để chương trình vừa tiếp tục hỗ trợ những người cần nhất, vừa không tạo thêm áp lực lên ngân sách, lạm phát và lãi suất.
Martin Laverty cho rằng những đề xuất hiện nay không phải là lần đầu một chính phủ tìm cách giải quyết những vấn đề của NDIS.
Ông gọi đây là “nỗ lực lần thứ ba” và cho rằng dự luật vẫn còn nhiều điểm cần được sửa đổi.
“Cuộc điều tra của Thượng viện sẽ công bố báo cáo vào thứ Sáu. Cuộc điều tra sẽ, và nên, đề xuất những sửa đổi để làm cho dự luật tốt hơn, bởi vì có rất nhiều điểm trong dự luật này đáng bị phản đối.”
Ông Laverty nói vẫn còn thời gian để chính phủ cải thiện dự luật trước khi các thay đổi được thông qua.
Tuy nhiên, ông cũng cho rằng việc cải tổ NDIS là cần thiết nếu muốn chương trình tiếp tục tồn tại trong tương lai.
“Nếu muốn NDIS tiếp tục tồn tại trong tương lai, thì tốt hơn nhiều nếu một chính phủ biết cảm thông sửa đổi chương trình ngay hôm nay, thay vì để một chính phủ rất khó đoán phải xử lý vấn đề này trong những năm tới.”
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
