Thỏa thuận AUKUS về tàu ngầm hạt nhân của Úc đang đối mặt với làn sóng tranh cãi mới, khi một nghị sĩ thuộc Đảng Lao động công khai kêu gọi xem xét lại toàn bộ cam kết. Động thái này làm dấy lên câu hỏi về tính ổn định của liên minh an ninh với Hoa Kỳ và Anh, trong bối cảnh có thông tin Úc sẽ chỉ nhận tàu ngầm đã qua sử dụng.
Bộ trưởng Quốc phòng đang bị kêu gọi “chấn chỉnh” nghị sĩ Ed Husic sau khi vị dân biểu của Đảng Lao động này phá vỡ lập trường chung để kêu gọi xem xét lại thỏa thuận tàu ngầm hạt nhân AUKUS.
Ông Husic đã công khai bày tỏ sự dè dặt về thỏa thuận này sau khi xuất hiện thông tin rằng Úc sẽ chỉ nhận tàu ngầm đã qua sử dụng từ Hoa Kỳ.
Các phát biểu của ông được đưa ra sau khi ca sĩ chính của Midnight Oil và cựu bộ trưởng Lao động Peter Garrett công bố kế hoạch tiến hành một “cuộc điều tra của nhân dân” độc lập về các tác động an ninh quốc gia của AUKUS.
Ông Husic, người cũng đã đặt câu hỏi về thỏa thuận này trong một cuộc họp kín của nội các đảng (caucus) vào hôm thứ Ba, nói rằng Úc cần xem xét lại cam kết với Mỹ và Anh vì Washington đang trở thành một đồng minh ngày càng khó tin cậy.
“Bạn không khỏi tự hỏi liệu chúng ta có thực sự nhận được thỏa thuận hay không, kể cả phiên bản đã được điều chỉnh mà chúng ta đang có,” nghị sĩ đại diện khu vực tây Sydney nói với báo giới tại Quốc hội.
Úc từng dự kiến nhận một loạt tàu ngầm lớp Virginia mới và đã qua sử dụng trước khi tự đóng tàu tại Adelaide, nhưng hiện nay lực lượng quốc phòng sẽ chỉ nhận tàu ngầm đã qua sử dụng.
Bộ trưởng Quốc phòng Richard Marles bảo vệ quyết định này, nói rằng nó sẽ giúp AUKUS đơn giản hơn và rẻ hơn để triển khai, nhưng ông Husic tỏ ra hoài nghi.
“Trong hoàn cảnh mà ông ấy đang ở, ông ấy buộc phải nói như vậy,” ông Husic nói.
Nghị sĩ Lao động này, người từng là Bộ trưởng Khoa học và Công nghiệp trước khi bị loại khỏi nội các vào năm 2025 trong một cuộc đấu đá phe phái, cho rằng Úc cần minh bạch về tình trạng thiếu hụt lao động, thách thức chuỗi cung ứng và các vấn đề chất lượng đang ảnh hưởng đến AUKUS.
Ông Husic trước đây cũng từng đi ngược lại quan điểm đồng nghiệp về việc công nhận nhà nước Palestine, chiến tranh ở Gaza và thuế khí đốt.
Phát ngôn viên quốc phòng của phe đối lập James Paterson nói rằng Bộ trưởng Quốc phòng cần “chấn chỉnh” ông Husic và cho rằng các phát biểu này có thể làm suy yếu quan hệ của Úcvới Mỹ và Anh.
“Việc đặt câu hỏi về cách chính phủ thực hiện AUKUS là hoàn toàn chính đáng… nhưng câu trả lời cho những lo ngại đó là phải tăng cường thực hiện,” ông nói với báo giới tại Canberra.
“Câu trả lời không phải là hủy bỏ hoàn toàn như Ed Husic đang đề xuất.”
Ông Garrett hôm thứ Ba cũng công bố kế hoạch dẫn dắt một cuộc điều tra dựa vào cộng đồng về AUKUS, xem xét các tác động của hiệp ước đối với an ninh quốc gia.
Cuộc điều tra được gây quỹ cộng đồng và hoạt động độc lập với chính phủ, sẽ xem xét liệu các tàu ngầm có giúp Úc an toàn hơn hay không, vấn đề lưu trữ chất thải hạt nhân và các hệ quả chiến lược dài hạn, cựu bộ trưởng môi trường cho biết.
“Đây không phải là một ủy ban hoàng gia, đây là một cuộc điều tra của nhân dân,” ông Garrett nói tại Canberra.
Ông cho biết ông hy vọng chính phủ cũng sẽ là một trong những bên tham gia trình bày trước cuộc điều tra, đồng thời hoan nghênh các ý kiến đóng góp từ người dân thuộc nhiều quan điểm chính trị khác nhau.
Quyết định AUKUS là quyết định mang tính bước ngoặt và tốn kém nhất từng được bất kỳ chính phủ Úc nào đưa ra trong kỷ nguyên hiện đại.Cựu bộ trưởng Lao động Peter Garrett
Cựu ngôi sao nhạc rock sau này trở thành chính trị gia cũng đã chỉ định cựu đô đốc Chris Barrie, cựu thủ hiến Tây Úc Carmen Lawrence, phụ nữ Yankunytjatjara Karina Lester và đồng CEO của Australia Institute Leanne Minshull làm “ủy viên” cho cuộc điều tra.
Ông Barrie, người từng là Tổng tư lệnh Lực lượng Quốc phòng từ 1998 đến 2002, nói rằng cần xem xét kỹ lưỡng các cam kết quốc phòng của Úc và liên minh với Mỹ và Anh.
“Mối lo của tôi… là các khoản chi tiêu, lực lượng lao động cần thiết, và cách chúng ta hỗ trợ một dự án như AUKUS, có thể sẽ làm hao hụt các phần khác của lực lượng quốc phòng,” ông nói.
Khi được hỏi về phát biểu của ông Husic trong cuộc họp caucus của Lao động, Bộ trưởng Tài chính Jim Chalmers từ chối bình luận chi tiết.
“Chúng tôi ủng hộ các thỏa thuận AUKUS và tôi không đi vào chi tiết các thảo luận trong nội bộ đảng,” ông nói.
Nghị sĩ Lao động bang Tây Úc Josh Wilson cũng từng đặt câu hỏi về thỏa thuận tàu ngầm hạt nhân này.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
