Trong một góc nhỏ tại khu Brunswick của Melbourne, những cuốn sách song ngữ Việt Anh hoặc sách do tác giả gốc Việt tại hải ngoại sáng tác được xếp ngay ngắn trên kệ. Có sách thiếu nhi, hồi ký, tiểu thuyết, zine nghệ thuật tự xuất bản, và cả những cuốn sách đoạt giải thưởng quốc tế.
Nhưng đây không phải là một thư viện truyền thống.
Nó bắt đầu từ một mong muốn rất giản dị của những người Việt trẻ sinh ra hoặc lớn lên tại Úc: được đọc, được hiểu và được kết nối lại với ngôn ngữ cũng như câu chuyện của chính cộng đồng mình.
Dự án ấy mang tên Đất Nước Library.
Một thư viện cộng đồng nhỏ, do người Việt trẻ tự xây dựng, nhưng đang mở ra một không gian mới cho văn hóa đọc và bản sắc Việt trong cộng đồng người Việt tại Úc.
Khi người Việt trẻ tìm lại ngôn ngữ của mình
Ý tưởng về Đất Nước Library xuất phát từ một trải nghiệm quen thuộc của nhiều người Việt sinh ra ở hải ngoại: lớn lên giữa hai thế giới ngôn ngữ.
Ở trường học và trong đời sống xã hội, tiếng Anh là ngôn ngữ chính. Nhưng ở nhà, tiếng Việt vẫn hiện diện – đôi khi rõ ràng, đôi khi mờ nhạt dần theo thời gian.
Một trong những người sáng lập Đất nước Library, Kylie Hà Trần chia sẻ rằng chính trải nghiệm này đã thúc đẩy họ bắt đầu dự án.
“Chúng tôi sinh ra và lớn lên ở Úc nhưng vẫn là người Việt. Vì vậy chúng tôi muốn tìm cách đến gần hơn với ngôn ngữ của mình, và đọc sách là một cách rất tự nhiên để làm điều đó,” cô nói.
Theo cô, thư viện không chỉ dành cho những người nói tiếng Việt thành thạo.
Chúng tôi muốn tạo ra một không gian để những người Việt trẻ, kể cả những người không tự tin với tiếng Việt có thể kết nối với ngôn ngữ và văn hóa của mình thông qua việc đọc sách.Kylie Tran
Một thư viện được xây dựng từ cộng đồng
Không giống các thư viện công cộng lớn, Đất Nước Library bắt đầu từ những nỗ lực rất nhỏ.
Những người sáng lập tự bỏ tiền túi để mua sách, đồng thời kêu gọi sự đóng góp từ bạn bè và cộng đồng.
“Chúng tôi nhận được một số hỗ trợ tài chính, nhưng phần lớn sách là do chúng tôi tự mua hoặc được mọi người tặng,” một thành viên của nhóm là Như Trương cho SBS biết.
Những cuốn sách đầu tiên được lưu trữ ngay trong nhà của các thành viên. Sau đó, bộ sưu tập dần mở rộng và được đưa đến các sự kiện cộng đồng để mọi người có thể đọc hoặc mượn.
Hiện nay, thư viện có khoảng hơn 120 đầu sách, con số tuy nhỏ nhưng ngày càng tăng.
Một phần bộ sưu tập của thư viện hiện được đặt tại một địa điểm khá đặc biệt: một nhà hàng kiêm không gian sinh hoạt cộng đồng ở Brunswick. Đó là Shop Bao Ngoc.
Ở đây, khách không chỉ đến để ăn mà còn có thể mượn sách, đọc sách, hoặc tham gia các buổi sinh hoạt văn hóa.
“Chúng tôi muốn gặp mọi người ngoài đời thật,” Kylie Trần nói với SBS. “Vì vậy thư viện không chỉ là nơi cất sách mà còn là nơi để mọi người gặp nhau.”
Nhóm cũng thường xuyên tổ chức các buổi book club, nơi độc giả có thể cùng đọc và thảo luận về sách.
Từ Melbourne đến khắp thế giới
Mặc dù bắt đầu tại Melbourne, bộ sưu tập của Đất Nước Library không chỉ giới hạn trong văn học Việt Nam tại Úc.
Thư viện tập trung vào ba nhóm chính: sách của tác giả Việt Nam tại Úc, sách của tác giả người Việt ở hải ngoại, sách từ Việt Nam và các nước khác
“Chúng tôi muốn hỗ trợ các tác giả người Việt ở Úc, đồng thời cũng muốn kết nối với văn học Việt Nam toàn cầu,” một thành viên của nhóm cho biết.
Phần lớn những cuốn sách chúng tôi tiếp cận khi lớn lên đều phản ánh một thế giới quan phương Tây. Điều đó đôi khi khiến câu chuyện của cộng đồng chúng ta bị mờ nhạt.Đất nước Library
Trong số những tác giả được độc giả tìm đọc nhiều có nhà văn đoạt giải Pulitzer Viet Thanh Nguyen. Một trong những cuốn sách mới của ông – A Man of Two Faces – hiện cũng có trong bộ sưu tập của thư viện.
Ngoài những tác phẩm văn học nổi tiếng, thư viện còn có nhiều loại sách khác. Một zine nổi bật trong bộ sưu tập là của nghệ sĩ địa phương, trong đó có các minh họa hài hước về những lời khuyên mua rau của mẹ – kèm theo cả công thức nấu ăn gia đình.
“Đó là những câu chuyện rất đời thường, nhưng lại phản ánh trải nghiệm của người Việt trong cuộc sống hàng ngày.”
Vì sao tên là “Đất Nước”?
Tên của thư viện mang nhiều ý nghĩa. Trong tiếng Việt, “đất” là đất đai, còn “nước” là nước, hai yếu tố tạo nên khái niệm quốc gia.
Nhưng đối với những người sáng lập, “đất nước” còn có nghĩa rộng hơn. “Đó là sự kết nối giữa nhiều vùng đất mà chúng ta sống,” họ giải thích.
Nhiều người Việt sinh ra ở hải ngoại có thể chưa từng sống lâu ở Việt Nam, nhưng vẫn mang trong mình một phần ký ức văn hóa từ gia đình và cộng đồng. Đối với họ, 'đất nước' không chỉ là một nơi chốn cố định.
Đó là một bản sắc luôn thay đổi và được hình thành qua nhiều thế hệ.
Văn học và ký ức cộng đồng
Những người sáng lập thư viện cũng nhấn mạnh rằng văn học đóng vai trò quan trọng trong việc lưu giữ ký ức cộng đồng.
Họ cho rằng trong nhiều năm, câu chuyện về người Việt thường được kể từ góc nhìn phương Tây.
“Phần lớn những cuốn sách chúng tôi tiếp cận khi lớn lên đều phản ánh một thế giới quan phương Tây,” Kylie Trần chia sẻ.
“Điều đó đôi khi khiến câu chuyện của cộng đồng chúng ta bị mờ nhạt.”
Đất Nước Library ra đời một phần để thay đổi điều đó.
Thư viện mong muốn tạo ra một kho lưu trữ chung cho những câu chuyện đa dạng của người Việt trên khắp thế giới.
Trong thời đại mạng xã hội và sách điện tử, việc xây dựng một thư viện vật lý có thể nghe có vẻ lỗi thời. Nhưng với Đất Nước Library, chính việc gặp gỡ trực tiếp mới là điều quan trọng.
“Chúng tôi muốn mọi người gặp nhau ngoài đời,” Như Dương nói.
Những buổi đọc sách, thảo luận văn học hay triển lãm zine không chỉ là hoạt động văn hóa. Chúng còn là dịp để những người Việt trẻ tìm thấy cộng đồng của mình.
Một không gian cho thế hệ mới
Cộng đồng người Việt tại Australia hiện đã bước sang thế hệ thứ hai, thậm chí thứ ba. Nhiều người trẻ lớn lên với bản sắc đa văn hóa, vừa là người Úc, vừa là người Việt.
Đối với họ, việc tìm hiểu lại nguồn gốc văn hóa đôi khi không dễ dàng.
Đất Nước Library cố gắng tạo ra một không gian để quá trình đó diễn ra một cách tự nhiên.
“Chúng tôi không muốn tạo ra áp lực, chúng tôi chỉ muốn mọi người đến, đọc sách, và nếu họ cảm thấy kết nối với câu chuyện nào đó, thì đó đã là điều rất ý nghĩa.”
Khi thư viện trở thành nơi gặp gỡ
Tại các sự kiện của Đất Nước Library, người ta có thể thấy nhiều thế hệ khác nhau của cộng đồng người Việt.
Có những người lớn tuổi tìm thấy sách tiếng Việt quen thuộc.
Có những bạn trẻ lần đầu đọc một tác giả Việt Nam.
Và cũng có những người không phải gốc Việt nhưng muốn tìm hiểu văn hóa Việt Nam.
Thư viện vì thế trở thành một không gian mở – nơi câu chuyện của người Việt được chia sẻ với cả cộng đồng rộng lớn hơn.
Một kệ sách nhỏ, vài chục cuốn sách, những buổi đọc sách giản dị. Tất cả những điều đó đang tạo nên một chiếc cầu.
Chiếc cầu nối giữa các thế hệ người Việt, giữa quá khứ và hiện tại, giữa Việt Nam và thế giới. Và với những người sáng lập Đất Nước Library, hành trình ấy chỉ mới bắt đầu.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
