Trong bối cảnh địa chính trị Tây Bán Cầu đang rung chuyển bởi những biến động tại Venezuela, "lửa" đã bắt đầu bén tới La Habana. Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump vừa đưa ra một tối hậu thư trực diện, đánh dấu một nấc thang mới trong chiến dịch gây áp lực tối đa lên Cuba. Đáp lại, giới lãnh đạo đảo quốc này không hề nao núng, tạo nên một cuộc đối đầu trực diện đầy kịch tính giữa một siêu cường và một "cựu thù" bền bỉ ngay tại cửa ngõ nước Mỹ.
Siết chặt gọng kìm năng lượng
Trọng tâm của chiến lược mà ông Trump đang triển khai chính là triệt hạ nguồn sống của nền kinh tế Cuba: dầu mỏ Venezuela. Từ nhiều thập kỷ qua, mối quan hệ đồng minh chiến lược giữa Caracas và La Habana đã giúp Cuba duy trì mạng lưới điện và hoạt động sản xuất thông qua các thỏa thuận đổi "dịch vụ lấy dầu". Tuy nhiên, sau khi lực lượng Mỹ bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro vào đầu tháng 1 — một hành động gây tranh cãi dữ dội về mặt pháp lý quốc tế — dòng chảy này đã bị chặn đứng.
Dữ liệu vận tải biển cho thấy không còn một giọt dầu nào rời cảng Venezuela để hướng về phía hòn đảo vùng Caribbean. Thay vào đó, chính quyền Trump đang xoay trục, thúc đẩy thỏa thuận trị giá 2 tỷ đô la với chính phủ lâm thời của bà Delcy Rodriguez để đưa dầu Venezuela thẳng tới các cảng của Mỹ. Bằng cách này, ông Trump không chỉ đảm bảo nguồn cung cho nội địa mà còn cô lập hoàn toàn Cuba khỏi đồng minh lớn nhất của mình.
Trên nền tảng Truth Social, ông Trump đã dùng những dòng chữ viết hoa đầy đe dọa để khẳng định lập trường:
SẼ KHÔNG CÒN DẦU MỎ HAY TIỀN BẠC NÀO ĐẾN CUBA NỮA, KHÔNG CÓ ĐÂU!Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump
"Tôi mạnh mẽ đề nghị họ thực hiện một thỏa thuận, TRƯỚC KHI QUÁ MUỘN. Cuba đã sống dựa vào một lượng lớn DẦU MỎ và TIỀN BẠC từ Venezuela trong nhiều năm."
Lời đáp trả từ La Habana
Trước áp lực nghẹt thở, Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel đã chọn cách đối đầu trực diện thay vì nhượng bộ. Trên mạng xã hội X, ông khẳng định chủ quyền của quốc gia mình là điều không thể thương lượng. Thông điệp của ông mang âm hưởng của chủ nghĩa dân tộc mạnh mẽ, gợi nhắc lại lịch sử đối đầu kéo dài hơn sáu thập kỷ giữa hai quốc gia.
Chủ tịch Díaz-Canel tuyên bố.
"Cuba là một quốc gia tự do, độc lập và có chủ quyền. Không ai có quyền ra lệnh cho chúng tôi phải làm gì. Cuba không tấn công; Cuba đã bị Mỹ tấn công trong suốt 66 năm qua. Cuba không đe dọa; Cuba chuẩn bị và sẵn sàng bảo vệ Tổ quốc đến giọt máu cuối cùng."
Sự thách thức này không chỉ dừng lại ở lời nói. Bộ trưởng Ngoại giao Cuba Bruno Rodriguez cũng lên tiếng bảo vệ quyền tự do thương mại của quốc gia, khẳng định Cuba có quyền nhập khẩu nhiên liệu từ bất kỳ đối tác nào. Ông cũng bác bỏ các cáo buộc cho rằng Cuba nhận được lợi ích vật chất từ việc cung cấp dịch vụ an ninh cho nước ngoài — một vấn đề trở nên nhạy cảm hơn bao giờ hết sau khi 32 nhân viên an ninh Cuba thiệt mạng trong cuộc đột kích của Mỹ tại Venezuela.
Cắt điện diện rộng - Cuộc sống trong bóng tối bao trùm
Để hiểu được mức độ nghiêm trọng của những lời đe dọa từ Tòa Bạch Ốc, cần nhìn vào thực trạng khắc nghiệt tại Cuba lúc này. Khi nguồn dầu từ Venezuela cạn kiệt, nền kinh tế đảo quốc vốn đã mong manh nay càng trở nên kiệt quệ.
Hàng triệu người dân Cuba đang phải thích nghi với cuộc sống không có điện trong phần lớn thời gian trong ngày. Ngay cả Havana, biểu trưng của du lịch và văn hóa, cũng không tránh khỏi cảnh tượng những dãy phố tối om vì cắt điện luân phiên kéo dài. Sự thiếu hụt nhiên liệu dẫn đến hiệu ứng domino: thực phẩm khan hiếm, thuốc men cạn kiệt và hệ thống giao thông tê liệt.
Chính tình trạng "đáy của sự khó khăn" này đã thúc đẩy một làn sóng di cư kỷ lục sang Mỹ trong vòng 5 năm qua. Tuy nhiên, trong khi ông Trump tin rằng sự khốn cùng này sẽ khiến Cuba "sắp sụp đổ", thì người dân và giới lãnh đạo tại đây vẫn cho thấy một sự chịu đựng kiên cường đáng kinh ngạc.
Mexico: Vai trò mới trong bàn cờ địa chính trị
Giữa vòng vây của Mỹ, Mexico đã nổi lên như một "phao cứu sinh" tiềm năng, dù còn khá hạn chế. Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum đã xác nhận quốc gia này đang trở thành nhà cung cấp dầu thô quan trọng cho Cuba trong bối cảnh Venezuela bị phong tỏa.
Mặc dù vậy, khối lượng dầu từ Mexico vẫn chưa đủ để bù đắp khoảng 50% mức thiếu hụt mà Venezuela để lại. Sự hiện diện của Mexico trong bài toán này không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn là một tuyên bố chính trị về sự đoàn kết khu vực, đối trọng lại tham vọng thống trị Tây Bán Cầu của chính quyền Trump.
Tham vọng của chính quyền Trump và thực tế tình báo
Chiến dịch nhắm vào Cuba là một phần trong kế hoạch rộng lớn hơn của ông Trump nhằm thiết lập lại trật tự tại Mỹ Latinh. Với những quan chức có tư tưởng cứng rắn như Ngoại trưởng Marco Rubio, mục tiêu không chỉ là Venezuela mà là một sự thay đổi toàn diện tại Cuba. Họ kỳ vọng rằng sự sụp đổ của "mắt xích" Venezuela sẽ là cú hích cuối cùng khiến chính quyền tại La Habana phải sụp đổ.
Tuy nhiên, có một sự mâu thuẫn ngay trong lòng chính phủ Mỹ. Trong khi ông Trump tự tin vào dự đoán của mình, các báo cáo tình báo mật lại đưa ra một cái nhìn thận trọng hơn. Theo Reuters, các đánh giá tình báo không cho thấy những bằng chứng rõ ràng hỗ trợ cho nhận định rằng Cuba đã "sẵn sàng để sụp đổ". Sự bền bỉ của hệ thống chính trị và khả năng chịu đựng của xã hội Cuba dường như vẫn là một ẩn số mà Washington chưa thể giải mã hoàn toàn.
Một tương lai bất định hay một chương mới cho Tây Bán Cầu?
Cuộc đối đầu giữa Donald Trump và Cuba hiện nay không chỉ là một cuộc tranh chấp về dầu mỏ hay tiền bạc, mà là cuộc va chạm giữa hai ý thức hệ và hai tầm nhìn về quyền lực. Với ông Trump, đây là cơ hội để "làm nên lịch sử" bằng cách dứt điểm một vấn đề tồn tại từ thời Chiến tranh Lạnh. Với Cuba, đây là một cuộc chiến sinh tồn để bảo vệ những giá trị cốt lõi mà họ đã theo đuổi từ năm 1959.
"Thỏa thuận trước khi quá muộn" là lời mời gọi mang màu sắc đe dọa của một doanh nhân chính trị. Nhưng với một dân tộc đã quen với cấm vận và gian khó, câu trả lời của La Habana cho thấy họ đã sẵn sàng cho một kịch bản tồi tệ nhất. Tây Bán Cầu đang nín thở chờ xem, liệu những quân bài áp lực của ông Trump có thực sự tạo ra một "kết thúc lịch sử", hay chỉ lại là một chương mới trong cuốn hồi ký dài tập về sự đối đầu giữa hai láng giềng cách nhau chỉ một eo biển.
READ MORE
SBS Việt ngữ
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook & SBS Vietnamese Instagram, và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
