Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đã theo dõi các cuộc biểu tình bùng phát tại Iran vào cuối tháng 12.
Ông đã đưa ra các tuyên bố rằng Hoa Kỳ sẽ “đến giải cứu người dân Iran, nếu chính quyền tại đó tiếp tục sát hại người biểu tình.”
Căng thẳng leo thang và lời cảnh báo từ Hoa Kỳ
Vào thứ Sáu (ngày 9/1/2026), khi các nhóm nhân quyền báo cáo số người chết lên tới 65 người, ông Trump nói rằng chính quyền Iran nên chuẩn bị cho những hậu quả nếu họ tiếp tục sử dụng lực lượng gây chết người.
"Chúng tôi đang theo dõi tình hình rất kỹ lưỡng. Tôi đã tuyên bố rất mạnh mẽ rằng nếu họ bắt đầu giết người - giống như họ đã làm trong quá khứ - chúng tôi sẽ can thiệp. Chúng tôi sẽ tấn công họ rất mạnh vào những nơi đau đớn nhất," ông Trump nói.
Vào cuối tuần, đánh dấu hai tuần biểu tình - và vài ngày sau khi quyền truy cập internet và các đường dây điện thoại bị cắt vào thứ Năm ngày 8/1/2026 - số người chết đã tăng từ hai chữ số lên tới 544 người vào Chủ nhật (ngày 11/1/2016).
Biện pháp trừng phạt kinh tế và lập trường của Tòa bạch ốc
Tổng thống Trump đã phản hồi bằng một thông báo về thuế quan.
Trên mạng xã hội, ông tuyên bố rằng chính quyền của mình đang áp đặt mức thuế 25% "có hiệu lực ngay lập tức" đối với hàng hóa từ các quốc gia có quan hệ kinh doanh với Iran.
Các đối tác thương mại của Iran bao gồm Trung Quốc, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ và Úc.
Thư ký báo chí Tòa Bạch Ốc Karoline Leavitt cho biết ông Trump muốn ngoại giao là lựa chọn đầu tiên, nhưng việc sử dụng lực lượng quân sự không bị loại trừ.
Tôi nghĩ một điều mà Tổng thống Trump rất giỏi là luôn để ngỏ tất cả các phương án, và không kích sẽ là một trong số rất nhiều phương án mà vị tổng tư lệnh đang cân nhắc. Ngoại giao luôn là lựa chọn đầu tiên của Tổng thống.Thư ký báo chí Tòa Bạch Ốc Karoline Leavitt
“Đêm qua ông ấy đã nói với tất cả quý vị rằng những gì quý vị đang nghe công khai từ chính quyền Iran khá khác biệt so với những thông điệp mà chính quyền nhận được một cách riêng tư, và tôi nghĩ Tổng thống có sự quan tâm đến việc tìm hiểu những thông điệp đó.”
“Tuy nhiên, cùng với đó, Tổng thống đã cho thấy ông không hề e ngại việc sử dụng các phương án quân sự, nếu và khi ông thấy cần thiết," bà Leavitt nói.
Phản ứng trái chiều từ cộng đồng quốc tế
Đồng minh của Iran là Nga đã chỉ trích các tuyên bố về sự can thiệp của Hoa Kỳ là một nỗ lực khác nhằm can thiệp vào công việc nội bộ của Iran.
Sergei Shoigu, Thư ký Hội đồng An ninh Nga, đã đưa ra những nhận xét này trong một cuộc điện đàm với Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, Ali Larijani.
Các nhà lãnh đạo và nhà ngoại giao thế giới khác cũng lên án cuộc đàn áp bạo lực tại Iran.
Khởi nguồn ban đầu bởi giá cả leo thang, các cuộc biểu tình chống chính phủ này là lớn nhất tại quốc gia này kể từ các cuộc biểu tình năm 2022 liên quan đến cái chết trong khi bị giam giữ của Mahsa Amini.
Người phát ngôn của Ủy ban EU Anouar El Anouni cho biết các lệnh trừng phạt mới có thể được áp đặt.
"Chúng tôi sẵn sàng đề xuất các lệnh trừng phạt mới, nghiêm khắc hơn sau cuộc đàn áp bạo lực đối với những người biểu tình. Đây là quyết định của các quốc gia thành viên tại Hội đồng để đưa ra sự thống nhất," ông El Anouni nói.
Thủ tướng Úc, Anthony Albanese, cho biết chính phủ của ông không xem xét bất kỳ vai trò hỗ trợ nào trong trường hợp Hoa Kỳ can thiệp vào Iran.
Nhưng ông nói rằng chính phủ liên bang sát cánh cùng những người biểu tình ở Iran.
"Chúng tôi đã thực hiện các lệnh trừng phạt toàn diện đối với chế độ Iran. Chúng tôi đứng về phía người dân Iran trong việc chống lại một chế độ áp bức - một chế độ đã đàn áp người dân của mình.”
“Một chế độ mà tôi hy vọng sẽ bị người dân lật đổ. Và chúng tôi muốn thấy một Iran dân chủ hoạt động tốt, nơi các quyền con người được tôn trọng," ông Albanese nói.
Ngoại trưởng Penny Wong thúc giục chính quyền Iran chú ý đến những lời kêu gọi ngừng giết hại người biểu tình.
"Những gì tôi muốn nói với chế độ đó là: không chỉ thế giới đang kêu gọi các người ngừng giết hại người dân của mình; mà một chế độ đòi hỏi việc giết hại chính người dân của mình để duy trì quyền lực thì không phải là một chế độ có bất kỳ tính chính danh nào.”
“Chúng tôi đã có những hành động mạnh mẽ chống lại Iran hơn bất kỳ chính phủ Úc nào trước đây. Chúng tôi đã thực hiện khoảng 200 lệnh trừng phạt.”
“Chúng tôi đi đầu trong việc loại Iran khỏi một cơ quan của Liên Hợp Quốc liên quan đến sự phân biệt đối xử đối với phụ nữ. Chúng tôi cũng đã trục xuất đại sứ Iran," Ngoại trưởng Wong nói.
Vai trò của lực lượng đối lập và phong trào lưu vong
Cựu thái tử lưu vong Reza Pahlavi, người có cha bị lật đổ khỏi vị trí Quốc vương Iran trong cuộc Cách mạng Iran năm 1979, đã đóng một vai trò trong việc kêu gọi người biểu tình xuống đường cả trong và ngoài Iran.
Sự ủng hộ dành cho ông Pahlavi bên trong Iran rất khó để xác định đầy đủ.
Trả lời phỏng vấn Fox News, ông Pahlavi cho biết mục tiêu của mình là dẫn dắt một quá trình chuyển đổi dân chủ.
"Điều quan trọng là chúng ta phải thiết lập được một quy trình tốt để thế giới hiểu và quan trọng nhất là người dân Iran hiểu chính xác cách chúng ta sẽ đạt được mục tiêu.”
“Nó không giống như những gì đã xảy ra 47 năm trước, thời điểm không ai thực sự biết kế hoạch mà Lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khomeini hoạch định cho Iran, sẽ có ý nghĩa như thế nào.”
“Và đến khi họ tỉnh ngộ thì đã quá muộn. Và tôi đã bước vào theo yêu cầu để cung cấp cho họ quy trình đó. Tôi cam kết thực hiện điều đó để đảm bảo rằng chúng ta sẽ có một giải pháp thay thế dân chủ tại Iran," ông Pahlavi nói.
Tại Paris, có khoảng 1.500 đến 2.000 người biểu tình đã tuần hành qua trung tâm thành phố để thể hiện sự ủng hộ vào cuối tuần qua [[Chủ nhật ngày 11 tháng 1]].
Người biểu tình này kêu gọi sự hỗ trợ quốc tế.
“Viện trợ nước ngoài luôn cần thiết trong một cuộc cách mạng như thế này, và khi chúng tôi nói viện trợ nước ngoài, nó không nhất thiết có nghĩa là các cuộc ném bom của Mỹ, không nhất thiết như vậy, nhưng cần có sự hỗ trợ, chẳng hạn như tẩy chay, hành động, nhưng rõ ràng, công việc cốt yếu là được thực hiện ở đằng kia."
Tình hình hiện tại và những biến số tương lai
Truyền hình nhà nước Iran đã phát sóng hình ảnh các cuộc biểu tình ủng hộ chính phủ trên khắp đất nước vào thứ Hai (12/1/2026) khi Ngoại trưởng Iran, Abbas Araqchi, nói với các nhà ngoại giao nước ngoài tại Tehran rằng tình hình đã được kiểm soát.
"Từ ngày 10 tháng 1 cho đến hôm nay, chúng tôi đang ở giai đoạn tiếp theo, trong đó tình hình đã được kiểm soát... Tôi nghĩ internet sẽ sớm được mở lại sau khi việc kiểm soát an ninh hoàn toàn được thiết lập," ông Araqchi nói.
Ông nói rằng Iran đã chuẩn bị cho chiến tranh - nhưng cũng sẵn sàng đàm phán.
Sanam Vakil là một nhà phân tích của Chatham House.
Bà cho biết mặc dù quy mô của các cuộc biểu tình là rất lớn, nhưng ở giai đoạn này vẫn chưa rõ liệu nó có dẫn đến sự thay đổi chế độ hay không.
"Vẫn cần những biến số chính ở cả bên trong và bên ngoài để các cuộc biểu tình này thực sự phát triển thành một điều gì đó mang tính cách mạng.”
“Bạn cần sự kháng cự bền bỉ từ bên trong đất nước. Bạn cần năng lực tổ chức. Và Cộng hòa Hồi giáo đang liên tục tìm cách phá vỡ điều đó.”
“Bạn cần một kế hoạch hành động. Bạn cần biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Và cuối cùng, bạn cũng cần các thành phần ưu tú trong hệ thống chính trị Iran từ bỏ hệ thống đó.”
“Và chúng ta chưa thấy sự phân rã của tầng lớp ưu tú phát triển trong các cuộc biểu tình này hay trong bất kỳ cuộc biểu tình nào kể từ năm 2009," bà Vakil nói.
Tổng thống Trump dự kiến sẽ nhận được báo cáo chính thức trong 24 giờ tới thứ Ba (13/1/2026 theo giờ Hoa Kỳ) từ các quan chức cấp cao về chiến lược và các phương án phản ứng đối với Iran.
READ MORE
SBS Việt ngữ
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook & SBS Vietnamese Instagram, và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
