Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đã chỉ trích các đồng minh Châu Âu vì điều ông gọi là thiếu ủng hộ trong cuộc chiến giữa Mỹ–Israel và Iran, đồng thời đe dọa cắt đứt quan hệ thương mại với Tây Ban Nha.
Phát biểu tại Nhà Trắng, ông Trump cho biết Madrid đã từ chối cho Mỹ sử dụng các căn cứ quân sự ở miền nam nước này cho các cuộc tấn công không nằm trong khuôn khổ Hiến chương Liên Hợp Quốc.
Tây Ban Nha thực sự đã nói rằng chúng tôi không thể sử dụng căn cứ của họ… Nhưng chúng tôi không cần. Nếu muốn, chúng tôi có thể dùng. Không ai có thể nói chúng tôi không được sử dụng.Donald Trump
“Tây Ban Nha hoàn toàn không có gì chúng tôi cần ngoài những con người tuyệt vời.”
Tổng thống Mỹ cũng nhắc lại việc Tây Ban Nha rút khỏi mục tiêu chi tiêu quốc phòng 5% GDP của NATO vào năm 2025, quyết định từng khiến Washington đe dọa áp thuế quan. Ông hiện tuyên bố đang cân nhắc các biện pháp thương mại cứng rắn hơn.
“Tôi có thể ngày mai hoặc ngay hôm nay dừng mọi hoạt động kinh doanh với Tây Ban Nha… cấm vận, làm bất cứ điều gì tôi muốn. Và chúng tôi có thể sẽ làm vậy.”
Đáp lại, Bộ trưởng Quốc phòng Tây Ban Nha Margarita Robles khẳng định Madrid sẽ không bị ép buộc vi phạm luật pháp quốc tế.
“Các căn cứ tại Moron và Rota hoàn toàn không cung cấp bất kỳ hỗ trợ nào cho các cuộc tấn công này… Thỏa thuận với Hoa Kỳ phải vận hành trong khuôn khổ luật pháp quốc tế,” bà nói.
Ông Trump chỉ trích Thủ tướng Anh, London khẳng định không tham chiến
Tây Ban Nha không phải là đồng minh duy nhất bị chỉ trích. Ông Trump cũng bày tỏ sự không hài lòng với Thủ tướng Anh Keir Starmer sau khi ông Starmer tuyên bố trước Quốc hội rằng Anh không tin vào “thay đổi chế độ từ trên không” và sẽ không tham gia chiến dịch tấn công Iran.
“Tôi cũng không hài lòng với Anh… Đây không phải là Winston Churchill mà chúng tôi đang làm việc cùng,” ông Trump nói, ám chỉ đến tranh cãi quanh việc sử dụng căn cứ tại quần đảo Chagos.
Dù vậy, London sau đó đồng ý cho Mỹ sử dụng hai căn cứ quân sự của Anh cho mục đích phòng thủ. Thủ tướng Starmer nhấn mạnh:
“Việc sử dụng các căn cứ của Anh chỉ giới hạn trong các mục đích phòng thủ đã được thỏa thuận. Chúng tôi không tham gia các cuộc không kích tấn công của Mỹ và Israel.”
Ký ức về cuộc chiến Iraq năm 2003 — khi cựu Thủ tướng Tony Blair ủng hộ chiến dịch do Mỹ dẫn đầu và sau đó bị chỉ trích vì dựa trên thông tin tình báo sai lệch — vẫn là bóng đen chính trị tại Anh.
Châu Âu phát tín hiệu ủng hộ có điều kiện
Ngay sau các cuộc không kích, Pháp, Đức và Anh (nhóm E3) ra tuyên bố chung lên án chính quyền Iran và nhấn mạnh lập trường phòng thủ.
Sau đó, Paris và Berlin phát tín hiệu ủng hộ mạnh mẽ hơn. Pháp cam kết điều tàu sân bay tới Địa Trung Hải nhằm bảo đảm an toàn hàng hải.
Chuyên gia Bader al-Saif, nghiên cứu viên tại Chatham House, cho rằng những phát biểu gay gắt từ ông Trump không phải điều bất thường.
“Chúng ta đã nghe những tuyên bố còn gay gắt hơn trước đây… Đây là một phần trong cách tiếp cận quen thuộc của chính quyền Mỹ hiện nay,” ông nói.
Ông cũng cho rằng Châu Âu cần làm rõ chiến lược:
“Cần có một định vị rõ ràng từ Châu Âu về họ đứng ở đâu và làm thế nào để hỗ trợ các đối tác trong khu vực, bao gồm các quốc gia Vùng Vịnh.”
Tính đến ngày 4/3, chưa có quốc gia châu Âu nào trực tiếp tham gia không kích Iran.
Iran: “Đây không phải chiến tranh khu vực”
Đại diện cấp cao của Iran tại Liên Hợp Quốc, Ali Bahreini, cảnh báo nếu châu Âu can dự, Tehran sẽ đáp trả tương xứng. Ông gọi quyết định tấn công Iran của Mỹ là “ngu ngốc”, đặc biệt trong bối cảnh các kênh đàm phán đang tồn tại.
Đây không phải là cuộc chiến chống các nước láng giềng. Đây là cuộc chiến chống lại Hoa Kỳ và Israel… Nếu bất kỳ căn cứ nào được sử dụng để tấn công quốc gia khác, đó sẽ là mục tiêu hợp pháp.Đại diện cấp cao của Iran tại Liên Hợp Quốc
Tại vùng Vịnh, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Qatar Majed Al-Ansari cho rằng mọi “lằn ranh đỏ” đã bị vượt qua.
“Những cuộc tấn công như thế này sẽ không thể và sẽ không được phép diễn ra mà không có phản ứng.”
Nguy cơ leo thang và sức ép kinh tế
Trong bối cảnh các tuyến thương mại bị gián đoạn và thị trường tài chính biến động mạnh, một số chuyên gia cho rằng Iran có thể đang tìm cách gây sức ép kinh tế lên Washington.
Nhà phân tích Sascha Bruchmann thuộc Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế nhận định:
“Iran có thể nghĩ rằng bằng cách trừng phạt các nước GCC, họ sẽ làm suy yếu liên minh. Nhưng điều đó có thể khiến các nước này xích lại gần Hoa Kỳ hơn.”
Trong khi đó, Liên Hợp Quốc tiếp tục kêu gọi quay lại bàn đàm phán. Người phát ngôn của Tổng Thư ký, Stephane Dujarric, nhấn mạnh:
“Giải pháp không phải là thêm binh sĩ hay thêm vũ khí. Đó phải là ngừng bắn và trở lại bàn đàm phán.”
Giữa lúc Mỹ gia tăng sức ép với các đồng minh và Iran tuyên bố không còn cơ hội cho đàm phán, cuộc khủng hoảng không chỉ là phép thử quân sự — mà còn là phép thử về sự gắn kết của liên minh phương Tây và trật tự ngoại giao toàn cầu.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
