Hoa Kỳ và Iran đã ký một Biên bản ghi nhớ về một thỏa thuận hòa bình, nhằm chấm dứt cuộc chiến tranh bùng nổ, sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran hồi tháng 3. Mặc dù các điều khoản của thỏa thuận sẽ được đàm phán trong nhiều tháng, nhưng Mỹ đã dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân, đối với eo biển Hormuz.
Một khoảnh khắc trọng đại ở Versailles - sớm hơn dự kiến hai ngày.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ký vào bản ghi nhớ, bên cạnh Tổng thống Pháp và những người khác, nhận được tràng vỗ tay tán thưởng.
Chữ ký của Tổng thống Trump vào bản ghi nhớ giữa Mỹ và Iran, báo hiệu sự kết thúc chính thức của cuộc xung đột, đã gây ra những tác động toàn cầu lớn, kể từ khi Mỹ và Israel phát động các cuộc tấn công vào Tehran, hồi đầu năm nay ngày 28 tháng 2.
"Và cuộc gặp này không thể đến, vào thời điểm tốt hơn. Hôm Chủ nhật, chúng tôi đã đạt được một thỏa thuận với Iran, đạt được mọi thứ chúng tôi đặt ra để hoàn thành - mọi thứ và hơn thế nữa; chấm dứt cuộc xung đột hiện tại, mở lại eo biển Hormuz và ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân”, Donald Trump.
Tổng thống Iran vắng mặt đáng chú ý tại Pháp, sau khi từ chối lời mời và thay vào đó chọn ký trực tuyến.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, Esmail Baghaei, cho biết Iran không cho rằng, việc tổ chức một buổi lễ ký kết là phù hợp.
"Một cuộc họp đã được lên lịch tại Thụy Sĩ, để hai bên chính thức ký kết văn bản. Trong 24 giờ qua, chúng tôi đã xem xét thêm vấn đề này và cuối cùng kết luận rằng, việc văn bản được ký bởi tổng thống của cả hai nước mà không cần có mặt trực tiếp tại một địa điểm cụ thể là một ý tưởng tốt hơn”, Esmail Baghaei.
Pakistan - nước trung gian hòa giải thỏa thuận - đã xác nhận, thỏa thuận có hiệu lực ngay lập tức.
Và thời gian đàm phán chính thức kéo dài 60 ngày, đã bắt đầu.
Các cuộc đàm phán kỹ thuật về thỏa thuận, dự kiến sẽ bắt đầu vào cuối tuần này, nếu nhóm đàm phán Iran có thể đạt được thỏa thuận.
Nhưng những gì xảy ra tiếp theo - bao gồm cả khả năng áp dụng một khoản phí mới, cho việc đi qua eo biển - sẽ là kết quả của các cuộc đàm phán, trong những tháng tới.
Pete Hegseth, Bộ trưởng Chiến tranh Hoa Kỳ, đã vạch ra các mục tiêu của Tòa Bạch Ốc một cách rõ ràng.
"Nếu trong thời hạn của các cuộc đàm phán này, Iran không làm những gì họ nói sẽ làm. Chỉ cần từ bỏ vũ khí hạt nhân, từ bỏ tham vọng hạt nhân, giao nộp vật liệu hạt nhân, đóng cửa các cơ sở hạt nhân. Thì Bộ Chiến tranh sẵn sàng và sẽ khởi động lại nếu cần thiết”, Pete Hegseth.
Trong khi đó, Tổng thống Pháp người dẫn chương trình truyền hình nhà nước Iran đang ăn mừng, việc Hoa Kỳ dỡ bỏ lệnh phong tỏa các cảng của Iran.
Theo các điều khoản của Biên bản ghi nhớ, tàu thuyền giờ đây có thể đi qua tuyến đường thương mại chính.
"Chúng tôi sẽ tiếp tục làm việc, nhưng dù sao đây cũng là một khoảnh khắc hòa bình và tin tốt cho nhiều người dân của chúng ta, bởi vì thông thường giá nhiên liệu cũng sẽ giảm, cũng như giá khí đốt”, người dẫn chương trình truyền hình nhà nước Iran.
Nhưng khi Hoa Kỳ và các đồng minh lên tiếng ủng hộ thỏa thuận, Lãnh tụ tối cao của Iran đã mô tả nó là "tuyệt vọng".
Mojtaba Khamenei phát biểu trên các kênh truyền thông Iran, nói rằng Iran đã đạt được thỏa thuận này, xuất phát từ "sự quan tâm chân thành và thiện chí", nhưng nói thêm rằng "tổng thống Mỹ, vì tuyệt vọng, đã sử dụng mọi thủ đoạn" để đạt được điều đó.
Một người dẫn chương trình truyền hình nhà nước Iran, đã đưa ra thông tin cập nhật này.
"Theo bản ghi nhớ Islamabad, sẽ không thu phí từ người nộp đơn trong 60 ngày, và các chi phí này sẽ do chính phủ Cộng hòa Hồi giáo Iran, chi trả. Tuyên bố cho biết rằng, do hoàn cảnh đặc biệt và sự tồn tại của một số rủi ro an toàn dọc theo tuyến đường, và để bảo đảm an toàn và ngăn ngừa các tai nạn hàng hải, các tàu phải đi qua tuyến đường vào thời điểm đã được thông báo, để lưu lượng giao thông có thể tăng dần", người dẫn chương trình truyền hình nhà nước Iran.
Mỹ và EU đã xác nhận, sẽ dỡ bỏ một số lệnh trừng phạt đối với Iran.
Mohammed Hashem, một chuyên gia về ngoại giao từ Viện Công nghệ và Doanh nghiệp Thiên niên kỷ của Pakistan, cho biết, Iran đã bước ra khỏi cuộc xung độ,t với những con bài mặc cả mà trước đây họ không có.
"Iran chưa bao giờ mong đợi rằng, họ có thể ở vị thế mà họ thực sự có thể đàm phán, về việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt và giải phóng tài sản. Cuộc chiến này đã cho Iran không gian đó. Và cuối cùng, đây là một cuộc chiến không cần thiết. Đây là một cuộc chiến không có lý do. Đây là một cuộc chiến, bị áp đặt lên Iran. Và do đó, tôi nghĩ rằng, việc xây dựng lại Iran là trách nhiệm của những người đã gây ra nó. Thiệt hại về nhân đạo do cuộc xung đột gây ra, rất nghiêm trọng và Lebanon là nước gánh chịu phần lớn”, Mohammed Hashem.
Phản ứng của các chiến binh Hezbollah được Iran hậu thuẫn, trước các cuộc tấn công đầu tiên của Israel và Mỹ là tiến hành các cuộc tấn công vào Israel vào tháng 3 - một động thái mà Israel cho rằng, đã biện minh cho một chiến dịch quân sự ở Lebanon.
Các cuộc tấn công trên bộ và trên không liên tục, của Israel ở miền nam nước này, đã khiến gần 4.000 người thiệt mạng ,theo Bộ Y tế Lebanon.
Hơn 1,2 triệu người đã phải di dời.
Một trong số đó là Mohammed Hashem, người đang trở về nhà, sau khi buộc phải chạy trốn khỏi Sidon cùng gia đình.
“Tôi sợ nguồn năng lượng mà tôi sẽ cảm nhận được ngay khi nhìn thấy sự tàn phá trong làng. Đừng nghĩ rằng vì tôi đến làng và bằng cách nào đó tôi vui mừng về điều đó, bởi vì nếu nhà của tôi vẫn ổn, tôi rất đau lòng về những ngôi nhà khác trong làng mà diện mạo của chúng đã biến mất. Tôi sợ cái năng lượng mà tôi sẽ cảm nhận ,ngay khi nhìn thấy sự tàn phá trong làng. Đừng nghĩ rằng vì tôi đến làng và bằng cách nào đó tôi vui mừng về điều đó, bởi vì nếu nhà tôi còn nguyên vẹn, tôi vẫn đau lòng cho những ngôi nhà khác trong làng, những nét đặc trưng đã biến mất, những thứ đã không còn nữa. Hầu như toàn bộ di sản của làng đã biến mất. Ý tôi là, hầu như mọi thứ chúng tôi từng mơ ước đều đã biến mất. Vì vậy, thành thật mà nói, tôi không cảm thấy hạnh phúc”,Mohammed Hashem.
Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc UNICEF cho biế,t hơn 240 trẻ em đã thiệt mạng và gần 1.000 em bị thương trong thời gian đó, với hàng trăm ngan em khác bị ảnh hưởng bởi tình trạng di dời, mất an ninh và gián đoạn các dịch vụ thiết yếu.
Bộ trưởng Bộ Xã hội Lebanon là Haneen Sayed, cho biết nhu cầu nhân đạo rất lớn, khi Lebanon lên kế hoạch phục hồi, sự trở lại của cộng đồng và sự ổn định lâu dài.
"Chúng tôi biết ơn sự hỗ trợ mà Qatar, Pháp và Vương quốc Anh đã cung cấp, trong suốt cuộc khủng hoảng này. Sự giúp đỡ của các bạn, đã giúp đỡ các gia đình, hỗ trợ các hoạt động nhân đạo và tăng cường khả năng ứng phó của Lebanon. Nhưng có lẽ quan trọng nhất, sự hiện diện của các bạn ngày hôm nay, gửi đi một thông điệp về tình đoàn kết và hợp tác. Người dân Lebanon xứng đáng được sống trong hòa bình. Họ xứng đáng được trở về nhà an toàn, xây dựng lại cộng đồng của mình và hướng tới tương lai, với sự tự tin và hy vọng”, Haneen Sayed.
Nhưng tính bền vững của thỏa thuận đang bị nghi ngờ.
Thỏa thuận ngừng bắn phụ thuộc vào việc chấm dứt tất cả các hoạt động quân sự, trên tất cả các mặt trận, bao gồm cả các cuộc tấn công của Israel, nhằm vào các chiến binh Hezbollah do Iran hậu thuẫn ở Lebanon.
Thủ tướng Benjamin Netanyahu xác nhận, quân đội sẽ không rời khỏi Lebanon chừng nào Hezbollah còn là mối đe dọa đối với Israel, đồng thời ca ngợi những gì ông gọi là "những thành tựu to lớn của Israel trong cuộc chiến chống lại trục ma quỷ của Iran và các lực lượng ủy nhiệm của nó".
"Đúng vậy, cuộc đấu tranh vẫn chưa kết thúc, và những thách thức khác vẫn còn ở phía trước. Và những thách thức này đòi hỏi chúng ta phải giữ bình tĩnh, kiên định bảo vệ lợi ích an ninh của mình, đồng thời duy trì mối liên hệ quan trọng với những người bạn Mỹ đã chiến đấu sát cánh bên chúng ta, và chúng tôi rất trân trọng điều này”, Benjamin Netanyahu.
Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance cho biết, Mỹ muốn chính phủ Lebanon tự quản lý khu vực phía nam đất nước, thay vì nhóm phiến quân Hezbollah được Iran hậu thuẫn.
Ông Vance cũng đã đưa ra phản hồi thẳng thắn, đối với những lời chỉ trích về thỏa thuận từ chính phủ Netanyahu.
"Nếu tôi ở trong nội các của chính phủ Israel, có lẽ tôi sẽ không tấn công đồng minh mạnh mẽ duy ngắn hạnất, còn lại của tôi trên toàn thế giới. Và thông điệp thứ hai, tôi muốn gửi đến một số thành viên nội các đó, Bibi, đáng khen là ông ấy đã không đi theo con đường này, nhưng đối với một số thành viên nội các ở Israel đang tấn công tổng thống Hoa Kỳ, điều khác mà tôi muốn nói là trong ba tháng qua, hai phần ba vũ khí phòng thủ bảo vệ quê hương của các bạn, đã được người Mỹ chế tạo và được trả bằng tiền thuế của người Mỹ”, J.D. Vance.
Lạm phát toàn cầu đã tăng vọt, do giá dầu tăng cao do xung đột, gây khó khăn cho các gia đình Mỹ, khi chính quyền Trump chi hàng tỷ đô la cho quân đội.
Nhiều lời chỉ trích về cuộc chiến và thỏa thuận hòa bình sau đó, đến từ bên trong nước Mỹ - và ngay cả trong hàng ngũ đảng của Donald Trump.
Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Bill Cassidy, đã viết trên nền tảng mạng xã hội X rằng đây là "sai lầm chính sách đối ngoại tồi tệ nhất trong nhiều thập niên"
Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ Chuck Schumer cũng chỉ trích gay gắt tương tự, trong bài phát biểu trước Quốc hội Hoa Kỳ.
"Tất cả những ai đã mua cuốn sách Nghệ thuật đàm phán của Trump nên yêu cầu ông ta hoàn tiền, vì những gì Trump đã làm ở Iran, là nghệ thuật của thảm họa. Hoa Kỳ đang gặp khó khăn hơn vì sự bất tài, cái tôi và sự thiếu khả năng lắng nghe sự thật của Trump. Iran đã lợi dụng Trump một cách triệt để, với cái gọi là sự hiểu biết của ông ta”, Chuck Schumer.
Cảm nhận của công chúng Mỹ về các hành động của Tòa Bạch Ốc ở Trung Đông, có thể sẽ được bộc lộ tại cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, vào tháng 11.
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
