Một sự kiện đặc biệt sẽ diễn ra vào thứ Bảy, ngày 14 tháng 3, từ 10:30 sáng tại công viên Seelaf Square, Footscray: Lễ hội Ngôn ngữ Cộng đồng (Language and Community Festival).
Đằng sau những gian hàng rực rỡ, những tiết mục biểu diễn và tiếng cười trẻ nhỏ, lễ hội này còn chứa đựng một thông điệp sâu sắc về bản sắc, về sự mất mát ngôn ngữ qua các thế hệ, và hành trình tìm lại tiếng mẹ đẻ của nhiều người trẻ gốc Việt, trong đó có Lily Vũ.
Từ một chương trình song ngữ bị đóng cửa đến một phong trào cộng đồng
Lily Vũ là người Úc gốc Việt thế hệ thứ hai. Cô hiện là tình nguyện viên và tham gia tổ chức sự kiện cùng VietSpeak – một tổ chức được thành lập sau khi chương trình song ngữ tiếng Việt tại một trường tiểu học ở phía Tây Melbourne bị đóng cửa vào năm 2020, sau 23 năm hoạt động thành công.
Lily cho biết VietSpeak ra đời với mục tiêu rõ ràng:
“Mục đích của VietSpeak là thúc đẩy việc học tiếng Việt và niềm tự hào tại phía Tây Melbourne.”
Cô nhấn mạnh rằng mặc dù Úc luôn tự hào về chủ nghĩa đa văn hóa, nhưng thực tế ngôn ngữ, đặc biệt là ngôn ngữ của các nhóm thiểu số, lại không được coi trọng tương xứng trong hệ thống giáo dục.
“Ở Úc mình kỷ niệm chủ nghĩa đa văn hóa, nhưng ngôn ngữ không được coi trọng cao… Tỉ lệ học ngôn ngữ ở trường rất thấp so với nước khác, đặc biệt là ngôn ngữ của nhóm thiểu số.”
Trong bối cảnh đó, Lễ hội Ngôn ngữ Cộng đồng được xây dựng như một không gian công cộng để các cộng đồng ngôn ngữ gặp gỡ, kết nối và trình bày những nỗ lực gìn giữ tiếng mẹ đẻ của mình.
Một lễ hội do cộng đồng dẫn dắt
Lễ hội năm nay là lần thứ ba được tổ chức (sau 2023 và 2024), phối hợp cùng English Neighborhood House. Đây là một sự kiện “do cộng đồng dẫn dắt”, nơi các nghệ sĩ và diễn giả đều là những người mang trong mình đam mê chia sẻ ngôn ngữ và văn hóa.
Ý định của lễ hội này là tạo ra một không gian công cộng cho những nhóm ngôn ngữ đến với nhau, kết nối và chia sẻ những điều tích cực họ làm để giữ tiếng mẹ đẻ trong cộng đồng của mình.
Các gian hàng và hoạt động năm nay đại diện cho nhiều nền văn hóa: tiếng Việt, cộng đồng Thổ dân Úc, người Maori của New Zealand, cộng đồng Ấn Độ và nhiều nhóm khác.
Trẻ em được đặt ở vị trí trung tâm của chương trình. Lily chia sẻ mong muốn: “Cuối cùng, chúng tôi hi vọng là trẻ em sẽ thấy sự tự hào về ngôn ngữ của mình.”
Một trong những điểm nhấn đặc biệt là buổi múa rối kể câu chuyện “Âu Cơ – Lạc Long Quân” từ 10:30 sáng đến 12:00 trưa, do Snuff Puppets thực hiện.
Đưa truyền thuyết trăm trứng vào một lễ hội đa văn hóa không chỉ giúp trẻ em gốc Việt hiểu về cội nguồn, mà còn giúp các cộng đồng khác tiếp cận câu chuyện khởi nguồn của người Việt trong một không gian chung.
Hành trình cá nhân: Từ mặc cảm đến tự hào
Có những điều khi còn nhỏ ta không hiểu hết giá trị. Có những tiếng gọi chỉ khi mất đi rồi, ta mới nhận ra đó là sợi dây nối mình với gia đình, với ký ức và với chính bản thân.
Với Lily Vũ, tiếng Việt từng là một điều như thế. Cô sinh ra và lớn lên tại Melbourne, giữa môi trường mà tiếng Anh là chuẩn mực, là sự hòa nhập, là điều kiện để “thuộc về”.
Mặc dù bố mẹ nói tiếng Việt với mình hồi nhỏ, nhưng mình chỉ trả lời bằng tiếng Anh, vì mình thấy là tiếng Việt không có giá trị.Lily Vũ
“Hồi nhỏ mình cảm thấy hơi mắc cỡ… mình không có thấy tiếng Việt và văn hóa Việt Nam là cái gì cần giữ hay là cái gì cần quý."
Cô xấu hổ khi nghe cha mẹ nói tiếng Anh với giọng Việt Nam. Cô muốn mình “bình thường” như những đứa trẻ khác. Và trong mong muốn ấy, tiếng Việt dần rơi khỏi cuộc đời cô.
Thời gian trôi đi, Lily lớn lên. Tiếng Anh trở thành ngôn ngữ duy nhất cô sử dụng trôi chảy. Và rồi một ngày, khi đã 22 tuổi, cô chợt nhận ra một khoảng cách âm thầm giữa mình và gia đình.
“Mình thấy ủa, rất là tiếc là mình không có thể nói chuyện bình thường với bố mẹ nữa.”
Không phải vì thiếu tình thương. Không phải vì xung đột. Mà vì thiếu ngôn ngữ.
Trong khoảnh khắc đó, Lily hiểu rằng mình không chỉ mất một ngôn ngữ. Cô đã mất một phần kết nối với chính gia đình mình.
Và cô quyết định thay đổi. “Mình quyết định phải học tiếng Việt lại từ đầu.”
Lily nhắc đến một điều khiến cô trăn trở: “Các nghiên cứu cho thấy chỉ cần một thế hệ thôi để tiếng mẹ đẻ bị mất. Và khi nó bị mất thì rất khó để khôi phục.”
Cô chính là ví dụ sống động của điều đó. Chỉ trong một thế hệ, tiếng Việt gần như biến mất khỏi đời cô. Và phải mất nhiều năm nỗ lực, cô mới dần tìm lại được.
Một thông điệp đầy hy vọng cho các bậc phụ huynh có con sinh ra và lớn lên tại Úc. Nếu hôm nay con trẻ từ chối nói tiếng Việt, nếu các em cảm thấy tiếng mẹ đẻ “không quan trọng”, điều đó chưa phải là dấu chấm hết.
Sự quay trở lại với nguồn cội có thể xảy ra, nhưng sẽ dễ dàng hơn nếu cộng đồng tạo ra môi trường nơi ngôn ngữ được trân trọng ngay từ đầu.
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
