Marketplace và Gumtree giúp người dân Úc tiết kiệm chi phí khi mua bán đồ cũ, nhưng cũng là nơi các chiêu lừa đảo ngày càng tinh vi xuất hiện. Dưới đây là những hình thức lừa phổ biến, dấu hiệu nhận biết và cách giao dịch an toàn để tránh mất tiền oan.
Facebook Marketplace và Gumtree đã trở thành những "chợ trực tuyến" quen thuộc với nhiều người dân Úc. Chỉ cần vài phút tìm kiếm, người mua có thể dễ dàng tìm thấy đủ mọi thứ, từ xe đẩy em bé, bàn ghế, máy pha cà phê, điện thoại, laptop đến xe hơi với mức giá hấp dẫn.
Đối với nhiều gia đình, đặc biệt là những gia đình có con nhỏ, việc mua đồ đã qua sử dụng không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn góp phần giảm lãng phí và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của các nền tảng mua bán trực tuyến, các hình thức lừa đảo cũng ngày càng tinh vi hơn.
Theo Scamwatch thuộc Ủy ban Cạnh tranh và Người tiêu dùng Úc (ACCC), các đối tượng lừa đảo thường lợi dụng tâm lý muốn mua được hàng giá hời hoặc muốn bán nhanh của người dùng để chiếm đoạt tiền hoặc đánh cắp thông tin cá nhân.
Chiêu lừa đặt cọc giữ hàng
Một trong những hình thức phổ biến nhất là đăng bán các mặt hàng đang được nhiều người săn tìm với mức giá thấp bất thường, chẳng hạn như iPhone, MacBook, máy ảnh, xe đẩy em bé cao cấp, nội thất hoặc xe hơi.
Khi người mua liên hệ, người bán thường trả lời rất nhanh và tạo áp lực rằng đã có nhiều người quan tâm. Họ yêu cầu người mua chuyển trước một khoản tiền cọc, thường từ 50 đến 100 đô-la, để giữ món hàng.
Nhiều người cho rằng số tiền không lớn nên đồng ý chuyển khoản. Tuy nhiên, ngay sau khi nhận được tiền, người bán cắt đứt liên lạc hoặc xóa tài khoản.
Đối với những món hàng có giá trị cao, người mua nên trực tiếp kiểm tra hàng hóa trước khi thanh toán và không nên chuyển tiền chỉ vì sợ "mất cơ hội".
Người bán cũng là mục tiêu của kẻ lừa đảo
Không chỉ người mua, người bán cũng thường xuyên trở thành nạn nhân.
Một kịch bản quen thuộc là người mua tỏ ra rất thiện chí, đồng ý mua ngay, không mặc cả và nói sẽ chuyển tiền ngay lập tức. Sau đó, họ gửi một email hoặc ảnh chụp màn hình biên lai chuyển khoản trông rất giống thật.
Tiếp theo, họ yêu cầu người bán nhấp vào một đường link để "xác nhận nhận tiền", "xác minh tài khoản" hoặc "hoàn tất giao dịch".
Thực chất, những đường link này thường dẫn đến các trang web giả mạo nhằm đánh cắp thông tin ngân hàng hoặc tài khoản trực tuyến.
Nguyên tắc quan trọng nhất đối với người bán là chỉ giao hàng khi tiền đã thực sự hiển thị trong tài khoản ngân hàng của mình. Không nên tin vào ảnh chụp màn hình, email xác nhận thanh toán hoặc các đường link do người mua gửi.
Tạo áp lực để nạn nhân mất cảnh giác
Một điểm chung trong hầu hết các vụ lừa đảo là tạo cảm giác khẩn cấp.
Người bán có thể nói rằng đã có người khác đang trên đường đến xem hàng hoặc nếu không chuyển tiền ngay thì món đồ sẽ được bán cho người khác.
Ở chiều ngược lại, người mua giả mạo cũng có thể thúc giục người bán với lý do họ đã chuyển tiền, người vận chuyển sắp đến hoặc cần giao hàng ngay.
Áp lực về thời gian khiến nhiều người bỏ qua các dấu hiệu bất thường và đưa ra quyết định thiếu cân nhắc.
Chiêu "chuyển dư tiền rồi nhờ hoàn lại"
Một thủ đoạn khác vẫn thường xuyên xuất hiện là người mua nói đã vô tình chuyển dư tiền.
Ví dụ, món hàng chỉ có giá 300 đô-la nhưng họ nói đã "lỡ" chuyển 800 đô-la và nhờ người bán hoàn lại 500 đô-la.
Trên thực tế, khoản tiền 800 đô-la đó có thể là giao dịch giả hoặc sau này sẽ bị ngân hàng hủy bỏ. Trong khi đó, khoản 500 đô-la người bán chuyển trả lại là tiền thật của chính mình.
Muốn chuyển cuộc trò chuyện sang nền tảng khác
Scammer cũng thường tìm cách đưa cuộc trò chuyện ra khỏi Marketplace hoặc Gumtree sang WhatsApp, email hoặc tin nhắn SMS.
Việc này không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với lừa đảo, nhưng nó khiến người dùng dễ nhận được các đường link giả mạo hoặc hướng dẫn thanh toán không an toàn.
Giữ toàn bộ cuộc trao đổi trên nền tảng mua bán sẽ giúp lưu lại lịch sử trò chuyện, thuận tiện hơn nếu cần báo cáo hoặc khiếu nại.
Những dấu hiệu cần cảnh giác
Một giao dịch có nguy cơ cao nếu xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu sau:
- Giá bán thấp bất thường so với mặt bằng chung.
- Người mua hoặc người bán liên tục thúc ép phải quyết định ngay.
- Không cho xem hàng trực tiếp hoặc luôn tìm lý do né tránh.
- Gửi đường link lạ để nhận tiền, xác minh tài khoản hoặc thanh toán phí.
- Yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản có tên không liên quan.
- Người mua không cần xem hàng, không mặc cả nhưng chốt rất nhanh đối với món hàng giá trị lớn.
- Hồ sơ cá nhân sơ sài, ít hoạt động hoặc không thể trả lời các câu hỏi chi tiết về món hàng.
- Nói sẽ nhờ người thân, tài xế hoặc đơn vị vận chuyển đến lấy hàng nhưng kèm theo các yêu cầu thanh toán phức tạp.
Làm thế nào để giao dịch an toàn?
Đối với người mua, nên so sánh giá trước khi quyết định, kiểm tra hồ sơ người bán, yêu cầu thêm hình ảnh hoặc video của sản phẩm, đồng thời ưu tiên xem hàng trực tiếp trước khi thanh toán đối với các món đồ có giá trị cao. Nếu chuyển khoản, cần kiểm tra kỹ tên người nhận và không nên đặt cọc chỉ vì lo sợ bỏ lỡ món hàng.
Đối với người bán, chỉ giao hàng sau khi tiền đã thực sự vào tài khoản. Không tin vào ảnh chụp màn hình hoặc email xác nhận thanh toán, không nhấp vào các đường link do người mua gửi và không trả bất kỳ khoản phí nào để "nhận tiền", "bảo hiểm" hay "vận chuyển". Khi giao dịch trực tiếp, nên chọn địa điểm công cộng, đông người hoặc có người thân đi cùng.
Nếu đã trở thành nạn nhân của lừa đảo
Theo Scamwatch, nếu nghi ngờ mình bị lừa đảo, người dân nên liên hệ ngay với ngân hàng hoặc đơn vị phát hành thẻ để được hỗ trợ khóa thẻ, chặn giao dịch hoặc giảm thiểu thiệt hại.
Nếu đã nhập thông tin đăng nhập vào một trang web đáng ngờ, cần đổi ngay mật khẩu của email, tài khoản ngân hàng và các tài khoản quan trọng khác.
Trong trường hợp giấy tờ tùy thân hoặc thông tin cá nhân bị lộ, người dân có thể liên hệ tổ chức IDCARE để được tư vấn về các rủi ro liên quan đến đánh cắp danh tính.
Ngoài ra, các vụ việc lừa đảo cũng nên được báo cáo cho Scamwatch. Mặc dù việc báo cáo không đảm bảo lấy lại được tiền, nhưng sẽ giúp cơ quan chức năng theo dõi các hình thức lừa đảo mới và cảnh báo cộng đồng.
Marketplace và Gumtree vẫn là những công cụ hữu ích giúp người dân tiết kiệm chi phí và tận dụng tốt các món đồ đã qua sử dụng. Tuy nhiên, chỉ cần dành thêm vài phút để kiểm tra thông tin, xác minh người giao dịch và không để mình bị cuốn theo những lời thúc giục, người dùng có thể giảm đáng kể nguy cơ trở thành nạn nhân của các chiêu trò lừa đảo trực tuyến.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
