Tại khu vực này của Thành phố Gaza, các cơ sở vật chất của một câu lạc bộ bóng đá, bao gồm cả sân bóng, đã bị tàn phá sau cuộc tấn công của Israel vào Gaza, được phát động để đáp trả cuộc đột kích đẫm máu, do Hamas dẫn đầu, vào ngày 7 tháng 10.
Bộ Y tế Gaza cho biết ,hơn 72.000 người Palestine đã thiệt mạng trong cuộc tấn công, trong khi Trung tâm Vệ tinh Liên Hiệp Quốc ước tính rằng, 83% tất cả các công trình kiến trúc ở Thành phố Gaza đã bị phá hủy, hoặc bị hư hại ở mức độ nào đó.
Vì vậy, những khán giả như Adel Felfel, ngồi trên đống đổ nát của những ngôi nhà bị phá hủy, để xem trận đấu.
"Hầu như không còn sân bóng nào ở Gaza nữa. Có lẽ chỉ còn lại hai, hoặc ba sân bóng trên toàn khu vực. Ở toàn bộ Gaza, chỉ còn Sân Palestine và một sân bóng khác ở Al-Darraj thuộc một khu phố của Thành phố Gaza, là vẫn còn sử dụng được. Vậy chỉ còn lại hai sân bóng”, Adel Felfel.
Mức độ tàn phá đó, cũng lan rộng đến hàng trăm địa điểm khảo cổ.
Những địa điểm này bắt đầu được khai quật sau Hiệp định Oslo năm 1993, hai năm sau khi ký kết, cơ quan khảo cổ Gaza mới thành lập đã mở cuộc khai quật khảo cổ đầu tiên, phát hiện ra tàn tích của cảng Anthedon cổ đại của Hy Lạp và một nghĩa địa La Mã.
Tuy nhiên, các cuộc khai quật đã bị đình trệ, sau khi Hamas nắm quyền vào năm 2007 và Israel áp đặt lệnh phong tỏa, chỉ được nối lại nhiều năm sau đó, với sự hỗ trợ từ Hội đồng Anh và tổ chức phi chính phủ Pháp, có tên là ‘Premiere Urgence Internationale’ gọi tắt là PUI.
Nhà khảo cổ học Fadel al-A'utul cho biết, một số địa điểm lịch sử này đã không được bảo vệ đúng cách, bao gồm Tell es-Sakan, được biết đến với tên gọi Đồi Tro, một khu vực rộng 10 ha chứa một khu định cư kiên cố, được xây dựng nhiều thế kỷ, trước khi các pharaoh cai trị Ai Cập.
"Tầm quan trọng của địa điểm này, đến từ những bức tường thành mà chúng ta đã phát hiện ra ở đây, nơi chúng ta đang đứng... Di tích Tel Es-Sakan, là một trong những di tích quan trọng nhất ở Palestine, có niên đại 3500 năm, tức là 1000 năm trước các kim tự tháp”, Fadel al-A'utul .
Hamas sau đó đã san bằng địa điểm này, để phục vụ một dự án xây dựng.
Khi cuộc xung đột gần đây nhất giữa Hamas và Israel bắt đầu, nhiều di tích khác đã bị hư hại hoặc phá hủy.
Al Jazeera đưa tin rằng, Bảo tàng Al Qarara với bộ sưu tập khoảng 3000 hiện vật có niên đại từ thời Canaan, đã được lực lượng Israel cảnh báo trước, phải di tản toàn bộ hiện vật và sơ tán về phía nam Gaza.
Cuối cùng, nó đã bị phá hủy trong một cuộc không kích.
Trong khi đó Trung tâm Văn hóa Rashad El Shawa ở Thành phố Gaza, nơi từng diễn ra các cuộc thảo luận về tiến trình hòa bình Oslo, giữa Yasser Arafat và Bill Clinton, vào những năm 1990, cũng đã biến mất.
Krista Pikkat là giám đốc Văn hóa và Tình trạng Khẩn cấp tại UNESCO, cơ quan văn hóa của Liên Hiệp Quốc.
Bà cho biết họ đã cố gắng hết sức, để ước tính mức độ thiệt hại trên khắp Dải Gaza.
"14 địa điểm tôn giáo, 115 tòa nhà có giá trị lịch sử hoặc nghệ thuật, ba kho lưu trữ, một bảo tàng, chín tượng đài và tám địa điểm khảo cổ”, Krista Pikkat.
Với các hoạt động quân sự lớn phần lớn bị tạm dừng, một số tổ chức đang cố gắng cứu vãn, những gì có thể.
Jehad Yasin là phụ tá Thứ trưởng, tại Bộ Du lịch và Cổ vật Palestine, có trụ sở tại Bờ Tây.
Ông cho biết các viên chức Palestine và UNESCO, đang chuẩn bị một kế hoạch phục hồi ba giai đoạn, với chi phí ban đầu là 133 triệu đô la cho các di tích lịch sử, nhưng chi phí thực tế có thể còn cao hơn nữa, và là một thách thức lớn do giá vật liệu và những khó khăn trong việc tiếp cận.
Công việc vẫn tiếp tục, tại Cung điện Pasha bị hư hại nặng nề.
Cung điện lưu giữ các hiện vật, có niên đại hàng trăm năm, nhiều hiện vật đã biến mất và có thể đã bị cướp bóc.
Trong số những hiện vật bị mất, có một bản thảo thời Ottoman, ghi lại một phần kinh Quran, đồ trang sức từ thời Mamluk trung cổ, và một chiếc quan tài có niên đại từ thời La Mã, mà người ta chỉ tìm thấy những mảnh vỡ.
Trong khi đó Hamuda Al-Dahdar là một kiến trúc sư và chuyên gia về di sản, tại Trung tâm Bảo tồn Văn hóa, có trụ sở tại thành phố Bethlehem, thuộc Bờ Tây và hiện đang làm việc bên trong Gaza, để cố gắng cứu các di tích bị phá hủy trong chiến tranh.
Ông cho biết, những hiện vật này chỉ là một số, trong rất nhiều hiện vật sẽ bị mất, hoặc bị phá hủy.
"Trước chiến tranh, Bảo tàng Cung điện Pasha và các kho chứa của nó, lưu giữ hơn 17.000 hiện vật. Hơn 70% diện tích bảo tàng đã bị phá hủy, và chỉ khoảng 20 hiện vật được thu hồi và cứu vớt. Số phận của phần còn lại, vẫn chưa được biết”, Hamuda Al-Dahdar.
Được biết nhà thờ Hồi giáo Omari vĩ đại, là một địa điểm bị tàn phá khác.
Theo truyền thống địa phương, đây được cho là nơi Samson trong Kinh thánh đã phá sập một ngôi đền để trừng phạt những kẻ bắt giữ người Philistine, và từng là một nhà thờ Byzantine trước khi Caliph Omar vào thế kỷ thứ bảy mang đạo Hồi đến Địa Trung Hải và thánh chiến biến nó thành một nhà thờ Hồi giáo.
Công ước La Haye năm 1954 nhằm mục đích bảo vệ những địa điểm như vậy khỏi chiến tranh.
Nhưng giờ đây nhà thờ Hồi giáo nằm trong đống đổ nát, sau khi lực lượng Israel tấn công địa điểm này để phá hủy cái mà họ nói - không có bằng chứng - là một đường hầm dưới lòng đất được các chiến binh Hamas sử dụng.
Trong một khu vực mà phần lớn cư dân là người tị nạn từ các thành phố và làng mạc thuộc Israel ngày nay - và hầu hết các khu dân cư được xây dựng vội vã trong những thập niên gần đây để làm nơi ở cho họ - Nhà thờ Hồi giáo Omari là mối liên hệ chính của người dân Gaza với di sản văn hóa của chính họ và di sản lịch sử kiến trúc phong phú của khu vực Trung Đông rộng lớn hơn.
Ismail Al-Mishal nói rằng việc mất đi những di tích văn hóa như vậy gây ra một nỗi đau đặc biệt, ngay cả đối với những gia đình đã mất người thân, nhà cửa và sinh kế.
"Trong tháng Ramadan, chúng tôi thường đến đây để thực hiện lễ cầu nguyện Taraweeh. Chúng tôi đã có những buổi tối cầu nguyện tuyệt vời, cầu xin sự phục hồi của nó, cầu xin Thượng đế toàn năng xây dựng lại, để nó trở lại vinh quang trước đây, như một di tích lịch sử và khảo cổ của Gaza, cũng như của toàn bộ Palestine”, Ismail Al-Mishal.
READ MORE
SBS Việt ngữ
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
