Tại miền bắc Iran, người dân thành phố Rasht xuống đường biểu tình với số lượng lớn, vốn là một trong số nhiều cuộc biểu tình trên khắp cả nước.
Các cuộc biểu tình ở Iran đã kéo dài 11 ngày , bắt đầu kể từ ngày 28 tháng 12, hiện lan rộng đến 28 trong số 31 tỉnh của Iran, theo ‘Cơ quan Tin tức Hoạt động Nhân quyền’ có trụ sở tại Mỹ.
Nhóm này dựa vào mạng lưới các nhà hoạt động bên trong Iran, để đưa tin và đã đưa ra thông tin chính xác, về các cuộc biểu tình trước đây.
Cơ quan này cho biết, số người chết hiện đã lên tới ít nhất 36 người, với 2.000 người bị bắt giữ.
Làn sóng biểu tình mới nhất, bắt đầu với các chủ cửa hàng ở thủ đô Tehran, chỉ trích sự sụt giảm mạnh giá trị đồng tiền của nước này, so với đồng đô la Mỹ.
Chủ cửa hàng Karim Heidari ở Tehran cho biết ,sự sụt giảm mạnh của đồng tiền nước nhà, đồng rial, cũng như lạm phát tăng vọt trên 40%, sẽ khiến giá cả các mặt hàng thiết yếu, trở nên đắt đỏ hơn.
"Mỗi ngày tôi đều thấy khách hàng, không còn đủ khả năng mua một số mặt hàng. Họ chỉ mua những nhu yếu phẩm chính, họ không đủ khả năng mua những thứ khác. Ví dụ, khi giá nước ép trái cây tăng hơn gấp đôi, họ sẽ không mua nữa. Họ chỉ mua một ít bánh mì, một chai sữa và một khay trứng rồi ra về”, Karim Heidari.
Ngay cả khi chính phủ tăng gấp ba lần, trợ cấp cho các hộ gia đình mua thực phẩm thiết yếu, giá cả hàng hóa thiết yếu ở Iran, dự kiến sẽ tăng tới 30% trong những tuần tới.
Cư dân Honarbakhsh cho biết, rất khó để sống sót.
"Một lít dầu ăn trước đây có giá 790.000 Rial nay đã lên tới 1.850.000 Rial. Và như chính phủ đã thông báo, giá cả các mặt hàng khác, sẽ tăng từ 50% đến 100%. Khi giá cả hàng hóa tăng lên, chi phí cho tất cả các dịch vụ cũng sẽ tăng theo. Việc tăng giá sẽ lan sang các lãnh vực khác, trong cuộc sống của người dân”, Honarbakhsh.
Không lâu sau, các cuộc biểu tình lan rộng đến các thành phố tỉnh lẻ và các trường đại học.
Nhà phân tích chính trị Shukriya Bradost, là một học giả người Kurd-Iran sống tại Washington.
Bà cho biết, các thành viên của cơ sở ủng hộ truyền thống của chính quyền Iran, hiện cũng đang tham gia các cuộc biểu tình, với các cuộc biểu tình ở các thành phố Qom, ở miền trung Iran và Mashhad, ở phía đông bắc.
"Nó bắt đầu từ các thương nhân của Iran ở khu Chợ Grand Bazaar, đó là điều làm cho nó trở nên độc đáo. Bởi vì những thương nhân này luôn được biết đến, là một nhóm bảo thủ, có mối liên hệ chặt chẽ với chế độ và với chính phủ. Khi ngay cả họ, cũng mất lòng tin và bắt đầu phản đối; điều đó cho thấy rằng, cơ sở ủng hộ truyền thống giờ đã bị phá vỡ. Nếu các thương nhân đang phải chịu đựng sự mất giá của tiền tệ và áp lực kinh tế, thì vấn đề thực sự rất nghiêm trọng”, Shukriya Bradost.
Bà nói rằng, sự suy thoái kinh tế đã được đẩy nhanh, bởi tác động của các lệnh trừng phạt, áp đặt đối với chương trình hạt nhân của Iran, cũng như sự quản lý yếu kém và tham nhũng của chính phủ.
"Chính lời nói, hay lời giải thích của Tổng thống Masoud Pezeshkian, khi ông ấy nói rằng 12 tỷ đô la mà chính phủ chi cho thuốc men và thực phẩm cho người dân, thì 8 tỷ đô la đã bị biển thủ. Điều đó cho thấy mức độ tham nhũng trong hệ thống, có nghĩa là nếu lệnh trừng phạt này được dỡ bỏ dù chỉ một ngày; hệ thống của chế độ Hồi giáo này; cấu trúc này cho sự phục hồi kinh tế của Iran, sẽ thực sự khó khăn. Đó là lý do tôi kết luận rằng, chế độ Iran hiện đang đối mặt với thời kỳ khó khăn nhất, trong nhiều thập niên cầm quyền đất nước này. Bởi vì trong tất cả các lãnh vực, họ không có giải pháp nào cho người dân”, Shukriya Bradost.
Ngoài những khó khăn kinh tế hàng ngày, người biểu tình cũng chỉ trích nhà lãnh đạo tối cao già nua của Iran, Ayatollah Ali Khamenei.
Cũng có những lời chỉ trích về các mục tiêu chính sách đối ngoại của Iran, là hỗ trợ Hamas và Hezbollah, để chống lại ảnh hưởng của Mỹ và Israel ở Trung Đông, với những người biểu tình hô vang trên đường phố.
"Không phải Gaza, không phải Lebanon, tôi hy sinh mạng sống của mình cho Iran", một người biểu tình.
Trong khi đó nguy cơ xung đột khu vực đã trở nên rõ rệt hơn, sau cuộc chiến kéo dài 12 ngày vào tháng 6 năm ngoái, khi Israel phát động cuộc tấn công vào các địa điểm quân sự và hạt nhân của Iran.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã can thiệp trong những ngày gần đây, đưa ra những phát biểu trước và sau, chiến dịch quân sự của Mỹ tại Venezuela, cảnh báo chính quyền Iran không được giết hại người biểu tình, nếu không họ sẽ bị - theo lời ông - "đánh rất mạnh".
Trong khi đó các viên chức Iran, hiện đã chuyển trọng tâm từ đối thoại và cải cách kinh tế, sang phản ứng cứng rắn hơn, với việc sử dụng lực lượng an ninh để giải tán các cuộc biểu tình và cắt internet, ở một số khu vực trong nước.
Chánh án Iran là ông Gholam Hossein Mohseni Ejei cho biết, phản ứng an ninh là trọng tâm và ông đổ lỗi cho các thế lực bên ngoài, đã kích động người biểu tình.
“Những người ngày nay xuống đường tham gia bạo loạn, hoặc lãnh đạo, hoặc ủng hộ, hoặc hỗ trợ chúng, trong bối cảnh tuyên bố rõ ràng về lập trường của chế độ Zionist tội phạm và cả Tổng thống tội phạm của Hoa Kỳ, cùng những vấn đề họ nêu ra rằng, nếu bất cứ ai xuống đường để gây bạo loạn, hoặc tạo ra tình trạng bất an, hoặc ủng hộ chúng, thì họ sẽ không còn lý do bào chữa nào nữa. Vấn đề đã trở nên rất rõ ràng và minh bạch. Giờ đây, họ đang hành động theo đường lối, của kẻ thù của Cộng hòa Hồi giáo Iran”, Gholam Hossein Mohseni Ejei.
Trong khi đó bà Bradost nói rằng, nguy cơ xung đột khu vực tiếp theo là rất thực tế.
"Cuộc biểu tình này là cuộc biểu tình đầu tiên, sau 12 ngày chiến tranh giữa Israel và Iran. Giờ đây, chế độ Iran đang đối mặt với một tình huống rất khó khăn: bế tắc về kinh tế, chính trị và an ninh. Về mặt an ninh, chế độ Iran biết rằng, các cuộc tấn công tiếp theo từ Israel, gần như chắc chắn sẽ xảy ra. Không chỉ có thể. Họ biết rằng chỉ là vấn đề thời gian, trước khi Israel tấn công; Không, nếu Israel tấn công thì sao?”, Shukriya Bradost.
Trong khi đó, các chính phủ nước ngoài bao gồm cả chính phủ Úc, đang khuyên công dân của họ ở Iran, nên rời đi càng sớm càng tốt, do tình hình an ninh bất ổn. Đại sứ quán Úc tại Tehran đã tạm ngừng hoạt động vào tháng 6 năm ngoái và chính phủ cảnh báo rằng, khả năng cung cấp hỗ trợ lãnh sự tại Iran là cực kỳ hạn chế; đồng thời cho biết thêm rằng người Úc, bao gồm cả những người mang hai quốc tịch, có nguy cơ bị giam giữ rất cao.
Suren Edgar là phó chủ tịch của Liên minh Cộng đồng người Úc gốc Iran nói rằng, mối lo ngại là dành cho những người thân yêu của họ, những người vẫn còn ở Iran.
"Vấn đề then chốt không chỉ là con số, mà là việc sử dụng vũ lực đang được áp dụng và các cuộc biểu tình vẫn tiếp diễn. Rất nhiều cuộc biểu tình vẫn đang tiếp diễn, điều đó cho chúng ta biết rằng, việc đàn áp không còn kiềm chế được cuộc khủng hoảng nữa. Họ xuống đường và hô vang 'tự do', vì họ chẳng còn gì để mất”, Suren Edgar.
READ MORE
SBS Việt ngữ
