Khi chính phủ xúc tiến những nỗ lực nhằm thu hút thêm nguồn vốn đầu tư từ các công ty trí tuệ nhân tạo, cam kết của họ đối với việc bảo vệ nghiêm ngặt bản quyền dành cho giới sáng tác Úc ,đã trở thành một vấn đề được đặc biệt chú ý. Hiện nay, một mô thức ‘từ khước tham gia’ hay ‘opt-out’ đang được đem ra cứu xét, theo đó những người nắm giữ bản quyền sẽ phải chủ động thực hiện các biện pháp cần thiết, nếu muốn ngăn cản nội dung của mình bị thu thập, khai thác và sử dụng vào việc huấn luyện các hệ thống trí tuệ nhân tạo. Diễn biến này xảy ra, trong lúc chính phủ đang tiến hành các cuộc thương thảo với những tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới, nhằm thu hút thêm đầu tư cũng như thúc đẩy việc xây dựng các trung tâm dữ liệu tại Úc.
“Các nhà văn, nhạc sĩ, nghệ sĩ và ký giả Úc, phải tiếp tục được duy trì quyền sở hữu, cùng quyền kiểm soát đối với tác phẩm của mình. Pháp luật của chúng ta sẽ quy định điều đó một cách minh bạch và dứt khoát”, Anthony Albanese.
Đó là tuyên bố của Thủ tướng Anthony Albanese.
Đã hai tháng trôi qua kể từ khi ông đưa ra cam kết ấy, trong một bài diễn văn tại Sydney, trình bày đường hướng của chính phủ đối với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI).
“Công trình sáng tạo của người nghệ sĩ, vừa là thành quả lao động, vừa là tài sản của họ. Không một công ty nào được quyền sử dụng sách báo, âm nhạc, tác phẩm nghệ thuật hay tin tức của nước Úc, để xây dựng hoặc huấn luyện các hệ thống AI, mà không có sự kiểm soát của chính tác giả. Sự kiểm soát ấy bao gồm cả quyền quyết định, giá trị và mức thù lao cho tác phẩm của mình. Bất cứ điều gì thấp hơn tiêu chuẩn đó, đều là hành vi chiếm đoạt”, Anthony Albanese.
Tuy nhiên những chi tiết mới vừa được công bố, liên quan đến tiến trình tham khảo ý kiến, về cách thức bảo đảm quyền quyết định cho giới sáng tác, trước việc các công ty kỹ thuật sử dụng nội dung của họ để huấn luyện AI, cũng như cơ chế bồi hoàn thích đáng, trong trường hợp việc sử dụng ấy được chấp thuận.
Các tài liệu được đệ trình lên Thượng viện, đã phác họa nhiều phương án do Bộ Tư Pháp soạn thảo. Những đề nghị này đã lập tức vấp phải sự chỉ trích từ Thượng nghị sĩ độc lập David Pocock.
“Những gì chính phủ đang đề nghị, có thể làm đảo lộn toàn bộ hệ thống bản quyền, như chúng ta vốn biết tại quốc gia này. Gánh nặng bảo vệ bản quyền, bảo vệ hình ảnh và tác phẩm, sẽ bị chuyển sang cho các chủ sở hữu quyền tác giả và từng người dân Úc, thay vì được bảo đảm bởi chính Đạo luật Bản quyền hay Copyrights Act”, David Pocock.
Trong một tuyên bố chính thức, người phát ngôn của Bộ Trưởng Tư pháp Michelle Rowland khẳng định rằng, chính phủ cam kết xây dựng một cơ chế mang lại quyền kiểm soát thực chất, cùng sự bồi hoàn công bằng cho những người sáng tạo nội dung.
Trong lúc các cuộc thương thảo về việc huấn luyện mô hình AI tại Úc, vẫn đang tiếp diễn giữa chính phủ, các công ty AI, giới sáng tác và các tổ chức truyền thông, ông David Pocock cho rằng chính phủ dường như đang dành quá nhiều nhượng bộ, cho các tập đoàn kỹ thuật.
“Điều tôi muốn nói là, không phải bằng bất cứ giá nào, và càng không nên diễn ra sau những cánh cửa đóng kín. Đây là cuộc thảo luận, mà cả quốc gia cần tham dự. Chúng ta coi trọng điều gì? Tôi tin rằng người dân Úc trân trọng giới sáng tác, từ các tác giả, nghệ sĩ cho đến ký giả. Chúng ta phải nhìn nhận giá trị lao động của họ và nói rõ với các công ty AI rằng: nước Úc đang nắm giữ những gì họ cần, và chính họ phải đi thương lượng với các chủ sở hữu bản quyền nếu muốn sử dụng các tác phẩm ấy”, David Pocock.
Tài liệu tham khảo ý kiến cho thấy có hai đề xuất chính, và cả hai đều dựa trên cơ chế ‘từ khước tham gia’ hay opt-out’. Theo đó, người giữ bản quyền phải chủ động thực hiện các bước cần thiết, nếu muốn ngăn không cho tác phẩm của mình bị sử dụng.
Các công ty kỹ thuật chỉ được quyền huấn luyện AI trên các tác phẩm chưa từ chối tham gia, nếu họ đáp ứng đầy đủ những điều kiện được quy định.
Theo phương án thứ nhất, các công ty AI sẽ đóng góp tài chính vào một quỹ trung ương. Nguồn quỹ này sau đó sẽ được dung, để phân phối tiền bồi hoàn cho các chủ sở hữu bản quyền.
Một lựa chọn khác trong cùng mô hình, là các công ty có thể ký kết thỏa thuận với những tổ chức đại diện quyền tác giả, đối với từng loại nội dung, chẳng hạn như văn bản hoặc âm nhạc.
Phương án thứ hai đòi hỏi các tập đoàn công nghệ, phải đạt được thỏa thuận với một số lượng tối thiểu các chủ sở hữu nội dung trong một thời gian nhất định, trước khi được phép thu thập dữ liệu trên mạng Internet phục vụ việc huấn luyện AI.
Theo Thượng nghị sĩ David Pocock, chính phủ cần có lập trường cứng rắn hơn, để buộc các đại công ty kỹ thuật, phải trả giá thích đáng cho những nội dung mà họ sử dụng.
“Họ đã tham khảo ý kiến về vấn đề này suốt một thời gian dài, nhưng tôi không hiểu vì sao mọi việc luôn diễn ra trong hậu trường. Hãy công khai cuộc thảo luận này. Hãy tận dụng vị thế mà nước Úc đang có, để buộc những công ty đang hướng tới giá trị hàng ngàn tỷ Mỹ kim trên thị trường chứng khoán Hoa Kỳ phải trả công xứng đáng cho giới sáng tác thay vì quay sang nói rằng họ không đủ khả năng chi trả", David Pocock.
Được biết cuộc tranh luận về bản quyền diễn ra vào lúc, chính phủ Albanese đang tích cực vận động, để thu hút thêm đầu tư vào các trung tâm dữ liệu trên toàn quốc.
Vào tháng Bảy vừa qua, Thủ tướng Albanese đã đề xuất một khuôn khổ tiêu chuẩn quốc gia do liên bang điều phối, nhằm quản lý các vấn đề như năng lượng, nguồn nước và địa điểm xây dựng trung tâm dữ liệu.
Ông cho biết các trung tâm dữ liệu trong tương lai, phải trở thành đơn vị sản xuất điện năng ròng, đồng thời góp phần thúc đẩy việc phát triển các nguồn năng lượng tái tạo. Đề nghị này đã gặp phải sự phản đối đáng kể từ Queensland và Lãnh thổ Bắc Úc.
Trong khi đó, lãnh tụ Đảng Quốc gia Matt Canavan cũng lên tiếng vào hôm thứ Tư, bày tỏ mong muốn nhìn thấy nhiều dự án đầu tư hơn nữa tại Úc.
“Một trong những trở ngại lớn nhất, ngăn cản đất nước chúng ta tận dụng các cơ hội này, chính là tình trạng khó khăn của thị trường năng lượng hiện nay. Đó là lý do chúng tôi đang thúc đẩy các cải cách, nhằm khai mở tiềm năng của than đá, dầu khí và đồng thời vận động bãi bỏ lệnh cấm đối với năng lượng hạt nhân. Tất cả những biện pháp ấy đều nhằm bảo đảm nước Úc, có thể nắm bắt cơ hội khi chúng xuất hiện”, Matt Canavan.
Đối với công ty OpenAI, những cơ hội đầu tư ấy có thể còn tùy thuộc vào việc nới lỏng các quy định bản quyền.
Hôm thứ Ba, nhật báo The Australian cho biết bà Ann O'Leary, Phó Chủ tịch cao cấp của OpenAI, đã đưa ra một thông điệp được xem như tối hậu thư. Bài báo mang hàng tựa đáng chú ý.
“Hãy giảm bớt quyền lợi của giới sáng tác, nếu không chúng tôi sẽ không thảo luận về năng lượng tái tạo”, The Australian.
Lập trường ấy chắc chắn sẽ vấp phải sự chống đối mạnh mẽ, từ nhiều nghệ sĩ tên tuổi tại Úc, những người trong nhiều tháng qua đã liên tục vận động, để đòi hỏi các biện pháp bảo vệ bản quyền mạnh mẽ hơn.
Được biết Chính phủ hy vọng sẽ trình Quốc hội, thông qua khuôn khổ pháp lý mới về AI, vào đầu năm tới.
Trong khi đó, SBS được biết công ty AI Anthropic của Hoa Kỳ, đã đạt được thỏa thuận với Western Downs Digital Park, để sử dụng tòa nhà đầu tiên trong kế hoạch xây dựng 4 trung tâm dữ liệu.
Nhà phát triển ứng dụng đối thoại AI Claude, hiện cũng đang chuẩn bị cho khả năng, niêm yết trên thị trường chứng khoán.
Cơ sở đặt tại Queensland, sẽ được dùng để xử lý và trả lời các yêu cầu của người sử dụng AI, thay vì phục vụ việc huấn luyện các mô hình của Anthropic.
Theo dự đoán, công ty này sẽ tìm kiếm các hợp đồng cung cấp điện năng dài hạn, dựa trên những dự án điện gió và điện mặt trời mới trong tương lai.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
