Tỷ lệ sinh tại Úc đang giảm xuống mức thấp nhất trong nhiều thập niên, trong khi người dân sống lâu hơn và lực lượng lao động phải gánh áp lực ngày càng lớn từ dân số già hóa. Trong bối cảnh một số chính trị gia đề xuất khôi phục chính sách "baby bonus" để khuyến khích sinh con, các chuyên gia cho rằng Úc đang đứng trước một lựa chọn không dễ dàng: tăng tỷ lệ sinh, duy trì nhập cư ở mức cao, hay kết hợp cả hai để bảo đảm nguồn nhân lực và nguồn thu thuế cho tương lai.
Úc sẽ cần gia tăng dân số để duy trì tăng trưởng kinh tế và hỗ trợ số lượng người cao tuổi ngày càng lớn trong những thập niên tới, theo cảnh báo từ các chuyên gia nhân khẩu học sau khi Báo cáo Liên thế hệ (Intergenerational Report - IGR) mới nhất của chính phủ cho thấy người dân được dự báo sẽ sống lâu hơn nhưng sinh ít con hơn.
Báo cáo được công bố trong bối cảnh cuộc tranh luận về chính sách dân số đang nóng trở lại. Một số chính trị gia kêu gọi khôi phục chính sách trợ cấp sinh con từng được áp dụng dưới thời chính phủ Howard, trong khi những người khác cho rằng nhập cư mới là giải pháp hiệu quả hơn để giải quyết tình trạng thiếu hụt lao động và thu hẹp cơ sở thuế trong tương lai.
Theo dự báo của IGR, tỷ suất sinh của Úc có thể giảm xuống còn 1,34 con trên mỗi phụ nữ vào năm 2065, thấp hơn đáng kể so với mức sinh thay thế là 2,1 con.
Áp lực từ dân số già
Các chuyên gia cho rằng vấn đề lớn nhất không chỉ là số lượng trẻ em được sinh ra, mà là sự mất cân đối ngày càng tăng giữa số người trong độ tuổi lao động và số người đã nghỉ hưu.
Tiến sĩ Pelin Akyol, Giám đốc nghiên cứu tại viện nghiên cứu kinh tế e61 Institute, nói với SBS News:
Chúng ta sẽ có một nhóm dân số cao tuổi rất lớn cần được hỗ trợ. Nếu số người đi làm giảm xuống, đó sẽ trở thành một vấn đề tài khóa lớn đối với Úc và trên thực tế là đối với mọi quốc gia.Tiến sĩ Pelin Akyol, Giám đốc nghiên cứu tại viện nghiên cứu kinh tế e61 Institute
Theo các nhà kinh tế, khi số người đóng thuế giảm trong khi chi phí y tế, hưu trí và chăm sóc người cao tuổi tăng lên, các chính phủ sẽ phải đối mặt với áp lực ngân sách ngày càng lớn.
Tiến sĩ Akyol cho rằng dù công nghệ và trí tuệ nhân tạo có thể thay đổi đáng kể thị trường lao động trong tương lai, xu hướng dân số già vẫn sẽ tạo ra những tác động tiêu cực đối với nền kinh tế nếu không có các biện pháp ứng phó phù hợp.
Tỷ lệ sinh thấp có phản ánh đúng thực tế?
Tuy nhiên, không phải tất cả các chuyên gia đều cho rằng bức tranh được thể hiện trong các con số chính thức là hoàn toàn chính xác.
Giáo sư danh dự Peter McDonald, chuyên gia nhân khẩu học thuộc Đại học Quốc gia Úc (ANU), cho rằng tỷ suất sinh toàn phần (Total Fertility Rate - TFR) của Úc đang bị ảnh hưởng đáng kể bởi số lượng lớn du học sinh và người mang thị thực tạm trú.
Ông giải thích rằng phần lớn người nhập cư tạm thời nằm trong độ tuổi từ 20 đến 35, tức độ tuổi thường được tính vào nhóm có khả năng sinh con.
"Người nhập cư tạm thời thường là những người trẻ từ 20 đến 35 tuổi đang học tập hoặc mới bắt đầu sự nghiệp. Họ được tính vào nhóm phụ nữ có khả năng sinh con nhưng trên thực tế rất ít người sinh con," Giáo sư Peter McDonald giải thích.
Theo ông McDonald, điều này khiến tỷ suất sinh toàn phần của Úc bị kéo xuống thấp hơn thực tế.
Ông cho biết tỷ lệ sinh của phụ nữ sinh ra tại Úc hiện vào khoảng 1,64 con mỗi người, cao hơn mức 1,48 được Cục Thống kê Úc công bố.
Dù vậy, con số này vẫn thấp hơn đáng kể so với mức cần thiết để duy trì quy mô dân số về lâu dài.
Liệu “baby bonus” có thể đảo ngược xu hướng?
Cuộc tranh luận về tỷ lệ sinh bùng lên sau khi dân biểu độc lập Bob Katter đề xuất hỗ trợ 75.000 đô la cho mỗi trẻ em được sinh ra.
Ông cho rằng khoản hỗ trợ này có thể giúp đảo ngược tình trạng sinh ít con đang diễn ra tại Úc.
Tuy nhiên, đề xuất này đã bị Bộ trưởng Ngân khố Jim Chalmers và lãnh đạo đảng Quốc gia Matt Canavan bác bỏ.
Ông Canavan cho rằng chính sách hỗ trợ gia đình không thể chỉ đơn giản là trao tiền mặt.
Các nghiên cứu của Tiến sĩ Akyol về chương trình "baby bonus" năm 2004 cho thấy hỗ trợ tài chính có thể giúp tăng tỷ lệ sinh, nhưng hiệu quả tương đối hạn chế.
"Các khoản khuyến khích bằng tiền mặt có thể giúp tăng tỷ lệ sinh, nhưng tác động không quá lớn," Tiến sĩ Pelin Akyol nhận định.
Theo bà, dù khoản hỗ trợ 75.000 đô la lớn hơn rất nhiều so với chương trình trước đây, điều đó không bảo đảm sẽ mang lại kết quả tương tự.
Các quyết định sinh con còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như chi phí nhà ở, chi phí nuôi dạy con, khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc trẻ em, an ninh việc làm và cân bằng giữa công việc với cuộc sống gia đình.
Không chỉ trẻ nhỏ, các gia đình có con lớn cũng cần hỗ trợ
Giáo sư McDonald cho rằng chính sách hỗ trợ gia đình tại Úc hiện quá tập trung vào giai đoạn trẻ nhỏ, trong khi chi phí nuôi dưỡng và giáo dục con cái kéo dài suốt nhiều năm.
"Hiện nay khoảng 58% gia đình không nhận được bất kỳ khoản trợ cấp gia đình nào cho con cái," Giáo sư Peter McDonald cho biết.
"Trẻ em là một lợi ích chung của toàn xã hội," ông McDonald nhấn mạnh.
Theo ông, việc hỗ trợ các gia đình nuôi con không chỉ mang ý nghĩa cá nhân mà còn là khoản đầu tư cho lực lượng lao động và người nộp thuế trong tương lai.
Nhập cư vẫn là giải pháp nhanh nhất?
Trong khi các chính sách khuyến khích sinh con có thể mất nhiều thập niên mới tạo ra tác động lên thị trường lao động, nhiều chuyên gia cho rằng nhập cư vẫn là công cụ hiệu quả nhất để bổ sung lực lượng lao động trong ngắn và trung hạn.
Giáo sư McDonald cho rằng điều này đặc biệt đúng với các ngành đang thiếu nhân lực như chăm sóc người cao tuổi.
"Người nhập cư giúp triển vọng ứng phó với một xã hội già hóa trong tương lai của chúng ta trở nên khả quan hơn nhiều," Giáo sư Peter McDonald nhận định.
Tuy nhiên, Tiến sĩ Akyol cảnh báo lợi thế này có thể không kéo dài mãi mãi.
Tỷ lệ sinh đang giảm tại hầu hết các quốc gia phát triển, thậm chí tại những nguồn nhập cư lớn của Úc như Trung Quốc và Ấn Độ.
Điều đó có thể dẫn đến một cuộc cạnh tranh toàn cầu để thu hút lao động có kỹ năng.
"Về dài hạn, rất có thể sẽ xuất hiện sự cạnh tranh giữa các quốc gia để thu hút những người nhập cư giỏi nhất," Tiến sĩ Pelin Akyol cảnh báo.
Không có lời giải đơn giản
Các chuyên gia đồng ý rằng không có một chính sách duy nhất nào có thể giải quyết bài toán dân số của Úc.
Việc khuyến khích người dân sinh nhiều con hơn có thể giúp tăng quy mô dân số trong dài hạn, nhưng hiệu quả thường đến chậm và đòi hỏi chi phí lớn. Trong khi đó, nhập cư giúp bổ sung lực lượng lao động nhanh hơn nhưng cũng đặt ra những thách thức về nhà ở, cơ sở hạ tầng và dịch vụ công.
Khi dân số già hóa nhanh hơn và tỷ lệ sinh tiếp tục giảm, câu hỏi đặt ra cho các nhà hoạch định chính sách không chỉ là liệu Úc có cần một chương trình "baby bonus" mới hay không, mà còn là nước này sẽ cân bằng thế nào giữa hỗ trợ gia đình, cải cách lực lượng lao động và chính sách nhập cư để bảo đảm tăng trưởng kinh tế trong nhiều thập niên tới.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
