Không chỉ là chuyện đóng bao nhiêu thuế, cấu trúc doanh nghiệp còn quyết định mức độ rủi ro mà chủ kinh doanh có thể phải gánh bằng tài sản cá nhân. Không có một mô hình phù hợp cho tất cả và cấu trúc doanh nghiệp cần được “may đo” theo hoàn cảnh của từng cá nhân.
Các tham vấn dưới đây chỉ mang tính tổng quát, trước khi đưa ra bất kỳ quyết định tài chính nào, mời quý vị gặp các chuyên gia để có những lời khuyên phù hợp trong từng trường hợp cụ thể.
Khi bắt đầu mở một tiệm nail, nhà hàng, cửa hàng thực phẩm hay một cơ sở kinh doanh nhỏ tại Úc, nhiều người thường quan tâm trước tiên đến vốn, khách hàng và doanh thu.
Tuy nhiên, theo cố vấn thuế vụ Nhuệ Hà từ Advanced Partner, một quyết định quan trọng khác thường bị bỏ qua là chọn cấu trúc pháp lý cho doanh nghiệp.
Cấu trúc này có thể ảnh hưởng đến thuế, chi phí vận hành, trách nhiệm pháp lý và khả năng bảo vệ tài sản cá nhân nếu hoạt động kinh doanh gặp rủi ro.
“Nhiều người nghĩ ngay là làm thế nào để giảm thuế đầu tiên,” bà Nhuệ Hà nói trong tiết mục Cơm áo gạo tiền của SBS Việt ngữ.
Nhưng theo bà, tối ưu hóa thuế chỉ là một phần của bài toán.
“Làm doanh nghiệp đồng nghĩa với việc có những rủi ro cho người vận hành doanh nghiệp, làm sao để giảm thiểu rủi ro để bảo vệ được tài sản cho gia đình.”
Bốn cấu trúc phổ biến
Các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Úc có thể cân nhắc bốn hình thức chính: sole trader, partnership, company và trust.
Sole trader là hình thức đơn giản nhất. Người kinh doanh đăng ký ABN cho chính mình, tự vận hành và lợi nhuận của hoạt động kinh doanh được tính vào thu nhập cá nhân để khai thuế.
Đây có thể là lựa chọn phù hợp cho người mới bắt đầu hoặc chỉ muốn thử nghiệm một ý tưởng kinh doanh.
“Nếu mà người nào chỉ định thử xem ý tưởng kinh doanh này có khả thi hay không, thì đúng là mình cũng chưa cần lập ra pháp nhân,” bà nói.
Lý do là việc thành lập một pháp nhân mới cũng kéo theo các chi phí và nghĩa vụ báo cáo.
Nếu chỉ đang thử nghiệm, sole trader có thể là cách đơn giản hơn để bắt đầu.
Tuy nhiên, khi hoạt động kinh doanh phát triển, những hạn chế của mô hình này có thể trở nên rõ ràng hơn.
Với sole trader, lợi nhuận kinh doanh trở thành thu nhập cá nhân và được đánh thuế theo hệ thống thuế thu nhập cá nhân.
Quan trọng hơn, trách nhiệm pháp lý của hoạt động kinh doanh có thể quay trở lại cá nhân người chủ.
Bà Nhuệ Hà đưa ra ví dụ: một người mở cửa hàng, nếu xảy ra tai nạn khiến khách hàng bị thương và bảo hiểm không đủ để bồi thường, trong một số tình huống, tài sản cá nhân của chủ kinh doanh có thể bị ảnh hưởng.
Khi hai người cùng góp vốn
Một lựa chọn khác là partnership, thường được hiểu là hai hoặc nhiều người cùng kinh doanh.
Partnership có thể được đăng ký dưới một ABN chung mà không nhất thiết phải thành lập một pháp nhân công ty riêng.
Đây là mô hình có thể được những người cùng góp vốn, chẳng hạn bạn bè hoặc người thân, cân nhắc.
Nhưng việc cùng kinh doanh cũng đồng nghĩa với việc cần hiểu rõ trách nhiệm của mỗi bên.
Mọi người chỉ nghĩ đến vấn đề làm sao để chia lợi nhuận như thế nào, mà quên mất rủi ro và chia nợ.Cố vấn thuế vụ Nhuệ Hà
Đây là một điểm đặc biệt đáng lưu ý với những nhóm người Việt cùng hùn vốn mở cửa hàng.
Nếu một người không thể thực hiện phần nghĩa vụ của mình, những người còn lại có thể phải đối mặt với trách nhiệm lớn hơn họ tưởng.
Company có phải cứ thành lập là được bảo vệ?
Company là một cấu trúc phổ biến khác tại Úc.
Điểm quan trọng của công ty là trách nhiệm pháp lý được giới hạn ở cấp độ pháp nhân, qua đó có thể giúp giảm một số rủi ro đối với tài sản cá nhân.
Nhưng bà cảnh báo rằng không nên hiểu điều này theo nghĩa thành lập công ty là có thể “đóng cửa” bất cứ khi nào doanh nghiệp gặp khó khăn mà không còn trách nhiệm gì.
Trong công ty có ít nhất hai vai trò quan trọng: shareholder, tức cổ đông, và director, tức giám đốc.
Cổ đông góp vốn và trách nhiệm của cổ đông thường gắn với phần vốn đã góp.
Trong khi đó, trách nhiệm của director rộng hơn.
Giám đốc phải tuân thủ pháp luật và hành động vì lợi ích của công ty. Nếu công ty không còn khả năng thanh toán nhưng giám đốc vẫn tiếp tục cho doanh nghiệp phát sinh thêm nghĩa vụ, vấn đề trách nhiệm cá nhân có thể xuất hiện.
Family trust: dành cho ai?
Cấu trúc thứ tư là trust, đặc biệt là family trust.
Đây có thể là một cấu trúc đáng cân nhắc khi hoạt động kinh doanh hoặc đầu tư chủ yếu nằm trong phạm vi gia đình.
Một điểm bà nhấn mạnh là trust có cơ chế khác với công ty về người thụ hưởng.
Trong công ty, cổ đông và tỷ lệ sở hữu cần được xác định. Trong khi đó, family trust có thể tạo ra sự linh hoạt hơn trong việc xác định ai được thụ hưởng và phân bổ lợi nhuận, tùy vào hoàn cảnh.
Nhưng điều đó không có nghĩa family trust phù hợp với mọi doanh nghiệp.
Nếu dự định đưa những người bên ngoài gia đình vào làm đối tác hoặc nhà đầu tư, cấu trúc này có thể không còn phù hợp và những lựa chọn khác cần được cân nhắc.
Đừng chọn cấu trúc chỉ vì bạn bè đang dùng nó
Theo cố vấn thuế vụ Nhuệ Hà, một trong những sai lầm phổ biến của người Việt khi bắt đầu kinh doanh là hỏi người quen rồi áp dụng nguyên xi cấu trúc của họ.
“Chưa một khách hàng nào giống, chưa một ai giống ai hoàn toàn cả,” bà nói, sau 25 năm làm công việc tư vấn.
Hai người có thể cùng mở một loại hình kinh doanh, nhưng hoàn cảnh gia đình, tài sản, nguồn thu nhập, mục tiêu kinh doanh và kế hoạch tương lai hoàn toàn khác nhau.
Vì vậy, cùng một mô hình kinh doanh nhưng cấu trúc phù hợp có thể khác nhau.
“Mình phải thực sự là may đo cho hoàn cảnh của mình,” bà Nhuệ Hà nhấn mạnh.
Cấu trúc doanh nghiệp không nên chỉ quyết định một lần
Một điểm quan trọng khác là cấu trúc phù hợp ở ngày đầu tiên có thể không còn phù hợp sau vài năm.
Một người có thể bắt đầu bằng sole trader để thử nghiệm. Nhưng nếu doanh nghiệp tăng trưởng mạnh, có thêm nhân viên, nhà đầu tư hoặc đối tác, cấu trúc ban đầu có thể cần được xem xét lại, đây là việc “restructure” – tái cấu trúc pháp nhân.
Chủ doanh nghiệp cần thường xuyên kiểm tra xem cấu trúc hiện tại có còn phù hợp với quy mô hoạt động, tình hình thuế và mức độ rủi ro hay không.
“Quan trọng là mình phải luôn luôn kiểm tra lại, xin tư vấn lại,” bà nói.
Và ngay từ khi bắt đầu, chủ doanh nghiệp cũng nên nghĩ đến cách doanh nghiệp sẽ kết thúc.
Có người xây dựng doanh nghiệp để tiếp tục điều hành lâu dài. Có người lại muốn “build to sell”, tức xây dựng doanh nghiệp với mục tiêu bán lại sau 5 hoặc 10 năm.
Mục tiêu đó cũng nên được tính đến khi lựa chọn cấu trúc ngay từ đầu.
Bởi vậy, câu hỏi khi mở một doanh nghiệp không chỉ nên là “mô hình nào đóng ít thuế nhất?”, mà còn phải là: Tôi kinh doanh một mình hay với người khác? Ai là người sở hữu? Tôi muốn doanh nghiệp phát triển đến đâu? Tôi cần bảo vệ tài sản cá nhân như thế nào? Và sau này tôi muốn bán hoặc chuyển giao doanh nghiệp ra sao?
Đó mới là cách nhìn đầy đủ hơn về việc lựa chọn cấu trúc doanh nghiệp tại Úc.
Mời quý vị đón nghe phần 2 'Cùng hùn vốn mở doanh nghiệp ở Úc: Ai sẽ chịu trách nhiệm nếu công ty mắc nợ' vào thứ Ba tuần sau.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
