Sau khi quyết định bước vào con đường kinh doanh tại Úc, nhiều người đứng trước ba lựa chọn phổ biến: tự mở một doanh nghiệp mới, mua lại một business đang hoạt động hoặc đầu tư vào mô hình nhượng quyền thương hiệu (franchise). Mỗi lựa chọn đều có ưu điểm và rủi ro riêng.
Các tham vấn dưới đây chỉ mang tính tổng quát, trước khi đưa ra bất kỳ quyết định tài chính nào, mời quý vị gặp các chuyên gia để có những lời khuyên phù hợp trong từng trường hợp cụ thể.
Đối với nhiều người Việt tại Úc, việc mua một doanh nghiệp đang hoạt động được xem là con đường nhanh hơn để bước vào thị trường.
Thay vì bắt đầu từ con số không, người mua có thể tiếp quản một cửa hàng đã có khách hàng, có doanh thu, có nhân sự và quy trình vận hành.
Tuy nhiên, theo cố vấn mua bán thương vụ Tùng Lê, Giám đốc điều hành công ty Blue White Group, không có mô hình kinh doanh nào hoàn toàn không có rủi ro.
Điều quan trọng là người mua phải hiểu rõ mình đang đầu tư vào điều gì và chuẩn bị tâm thế phù hợp.
“Không có kinh doanh nào có chữ đảm bảo là chắc chắn thành công. Nhưng nếu mình hiểu cách vận hành, biết cách giảm thiểu rủi ro thì cơ hội phát triển lâu dài sẽ cao hơn,” ông Tùng chia sẻ.
Mua lại business có sẵn: Tiết kiệm thời gian nhưng cần kiểm tra kỹ
Theo ông Tùng, đối với những người lần đầu bước vào thị trường Úc, mua lại một doanh nghiệp đang hoạt động có thể là một lựa chọn giúp giảm bớt áp lực ban đầu.
Lý do là doanh nghiệp đó đã trải qua giai đoạn xây dựng thương hiệu, tìm kiếm khách hàng và thiết lập hệ thống vận hành.
“Nếu mình mở mới từ đầu thì mình phải làm tất cả mọi thứ: tìm mặt bằng, thiết kế, xây dựng, mua trang thiết bị, tìm khách hàng, tuyển nhân viên,” ông nói.
“Thông thường, một doanh nghiệp mới có thể cần từ hai đến ba năm để đạt điểm hòa vốn hoặc bắt đầu có lợi nhuận.”
Trong khi đó, một business đã hoạt động vài năm có thể giúp người mua nhìn thấy rõ hơn tình hình thực tế thông qua doanh thu, chi phí và lịch sử vận hành.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là mua lại một doanh nghiệp là lựa chọn an toàn tuyệt đối.
Người mua vẫn cần kiểm tra:
- Doanh nghiệp có thật sự tạo ra lợi nhuận?
- Khách hàng hiện tại có trung thành với thương hiệu hay chỉ đến vì chủ cũ?
- Nhân viên có tiếp tục ở lại?
- Hợp đồng thuê mặt bằng còn thời hạn bao lâu?
- Có khoản nợ hoặc nghĩa vụ tài chính nào tồn đọng?
“Có những doanh nghiệp nhìn bên ngoài rất tốt, nhưng khi mình tiếp quản thì vấn đề nằm ở bên trong. Vì vậy phải thẩm định trước khi quyết định,” ông Tùng nhấn mạnh.
Mở doanh nghiệp mới: Tự do hơn nhưng mất nhiều thời gian hơn
Một lựa chọn khác là tự xây dựng một doanh nghiệp hoàn toàn mới.
Đây là mô hình phù hợp với những người muốn tự quyết định thương hiệu, sản phẩm, phong cách phục vụ và hướng phát triển.
Ví dụ, một người có kinh nghiệm nấu ăn có thể muốn mở một nhà hàng riêng với thực đơn do mình thiết kế. Một người làm trong ngành làm đẹp có thể muốn xây dựng một salon mang thương hiệu cá nhân.
Tuy nhiên, ưu điểm về sự tự do đi kèm với nhiều thách thức.
Làm mới nghĩa là mình phải xây dựng tất cả từ đầu. Từ thương hiệu, khách hàng, quy trình vận hành cho đến đội ngũ nhân viên. Người chủ cũng cần chuẩn bị nguồn vốn đủ lớn để duy trì doanh nghiệp trong giai đoạn đầu, khi doanh thu chưa ổn định.
“Rất nhiều người chỉ tính chi phí mở cửa hàng, nhưng quên tính thời gian mình cần tiền để duy trì hoạt động trong những tháng đầu tiên.”
Một trong những sai lầm thường gặp là đánh giá quá cao khả năng chuyên môn của bản thân nhưng đánh giá thấp vai trò quản lý.
“Mình có thể là một đầu bếp rất giỏi, nhưng mở nhà hàng thì không chỉ là nấu ăn. Mình phải quản lý nhân viên, kiểm soát chi phí, làm marketing và tạo trải nghiệm tốt cho khách hàng.”
Franchise: Có thương hiệu hỗ trợ nhưng mất sự linh hoạt
Mô hình thứ ba được nhiều người quan tâm là mua nhượng quyền thương hiệu (franchise).
Đây là hình thức người mua sử dụng thương hiệu, sản phẩm, quy trình và hệ thống hỗ trợ từ một công ty đã có tên tuổi.
Ưu điểm lớn nhất của franchise là người mua không phải bắt đầu hoàn toàn từ con số không.
Theo ông Tùng, nhiều hệ thống franchise cung cấp:
- Đào tạo vận hành
- Hỗ trợ marketing
- Hướng dẫn lựa chọn địa điểm
- Nguồn cung cấp sản phẩm
- Quy trình kinh doanh có sẵn
“Ưu điểm là mình mua một mô hình đã được xây dựng. Họ có thương hiệu, có hệ thống đào tạo và hỗ trợ mình trong quá trình vận hành,” ông nói.
Tuy nhiên, đổi lại, người mua phải tuân thủ nhiều quy định của thương hiệu.
“Mình không có sự linh hoạt hoàn toàn. Ví dụ mình mua một thương hiệu trà sữa thì mình không thể tự ý thêm sản phẩm khác nếu điều đó ảnh hưởng đến thương hiệu chung.”
Ngoài ra, không phải franchise nào cũng là một khoản đầu tư tốt.
Người mua cần tìm hiểu kỹ lịch sử phát triển của thương hiệu.
“Một thương hiệu mới xuất hiện một hai năm, có vài cửa hàng thì mình phải cẩn thận. Không phải cứ franchise là chắc chắn thành công.”
Kinh nghiệm kinh doanh ở Việt Nam chưa chắc áp dụng nguyên vẹn tại Úc
Một câu hỏi phổ biến đối với những người Việt từng kinh doanh thành công ở Việt Nam là: liệu họ nên tiếp tục lĩnh vực mình có kinh nghiệm hay lựa chọn ngành nghề đang có tiềm năng tại Úc?
Theo ông Tùng, câu trả lời phụ thuộc vào từng trường hợp.
Có những người có thương hiệu mạnh tại Việt Nam và muốn mở rộng sang Úc.
Trong trường hợp này, họ cần lưu ý vấn đề pháp lý liên quan đến thương hiệu.
“Nhiều người nghĩ rằng đã đăng ký thương hiệu ở Việt Nam thì có thể sử dụng ở Úc. Nhưng mỗi quốc gia có hệ thống pháp luật khác nhau. Muốn hoạt động tại Úc thì phải đăng ký và bảo hộ thương hiệu theo quy định tại đây.”
Đối với những người chuyển sang một lĩnh vực hoàn toàn mới, cần nghiên cứu thị trường trước khi đầu tư.
Không nên chỉ dựa vào sở thích cá nhân hoặc lời khuyên truyền miệng.
“Trước khi bỏ một số tiền lớn, mình phải biết ngành đó đang phát triển như thế nào, nhu cầu thị trường ra sao, chi phí vận hành, nhân sự và khả năng sinh lời.”
Ba lời khuyên dành cho người lần đầu mua business
Từ kinh nghiệm tư vấn cho nhiều nhà đầu tư, ông Tùng Lê đưa ra ba lời khuyên quan trọng cho những người lần đầu muốn mua một doanh nghiệp tại Úc.
Thứ nhất: Chuẩn bị tài chính và quỹ dự phòng
Người mua không nên dùng toàn bộ tiền của mình để mua business mà không còn nguồn dự phòng.
“Mình cần tính toán không chỉ tiền mua doanh nghiệp mà còn phải có quỹ để vận hành trong trường hợp doanh thu chưa đạt như kỳ vọng.”
Trong một số trường hợp, người mua có thể cân nhắc sử dụng đòn bẩy tài chính thông qua ngân hàng.
Ví dụ, nếu một doanh nghiệp có giá trị 200.000 đô la nhưng người mua chỉ có 100.000 đô la tiền mặt, họ có thể tìm hiểu khả năng vay vốn dựa trên tài sản cá nhân hoặc tình hình tài chính của doanh nghiệp.
Tuy nhiên, việc vay vốn cần được cân nhắc kỹ dựa trên khả năng trả nợ.
Thứ hai: Có kế hoạch kinh doanh rõ ràng
Ngay cả khi mua lại một doanh nghiệp đã hoạt động, người chủ mới vẫn cần có kế hoạch riêng.
Họ cần biết:
- Làm thế nào để giữ khách hàng cũ?
- Làm thế nào để phát triển thêm khách hàng mới?
- Làm sao quản lý nhân sự hiệu quả?
- Làm sao cải thiện trải nghiệm khách hàng?
“Khách hàng không chỉ quay lại vì sản phẩm. Họ quay lại vì trải nghiệm. Một khách hàng hài lòng có thể trở thành người giới thiệu miễn phí cho doanh nghiệp của mình".
Thứ ba: Chuẩn bị tâm thế học hỏi để trở thành chủ doanh nghiệp
Chuyển từ nhân viên sang chủ doanh nghiệp là một sự thay đổi lớn về tư duy.
“Đi làm thuê mình thường chỉ chịu trách nhiệm phần việc của mình. Nhưng làm chủ thì mình phải nhìn toàn bộ doanh nghiệp.”
Điều đó đòi hỏi người chủ phải liên tục học hỏi về quản lý, tài chính, nhân sự và thị trường.
Bởi cuối cùng, mua một business không chỉ là mua một cửa hàng hay một thương hiệu.
Đó là mua một trách nhiệm mới, một vai trò mới và một hành trình phát triển bản thân.
“Muốn làm chủ thành công thì mình không chỉ cần tiền. Mình cần kiến thức, sự chuẩn bị và khả năng thích nghi với những khó khăn phía trước".
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
