Nhiều người Việt tại Úc sau nhiều năm đi làm thuê bắt đầu nghĩ đến việc mua một cửa hàng, nhà hàng, tiệm nail hoặc mô hình nhượng quyền với mong muốn tự chủ. Liệu mua một business có đồng nghĩa với tự do tài chính? Nếu thiếu chuẩn bị, bạn có thể chỉ đang mua thêm một công việc với nhiều áp lực hơn.
Các tham vấn dưới đây chỉ mang tính tổng quát, trước khi đưa ra bất kỳ quyết định tài chính nào, mời quý vị gặp các chuyên gia để có những lời khuyên phù hợp trong từng trường hợp cụ thể.
Sau nhiều năm làm công ăn lương, giấc mơ sở hữu một doanh nghiệp riêng là mục tiêu của không ít người Việt tại Úc.
Đối với nhiều người, việc mua một cửa hàng, một tiệm ăn, một salon làm đẹp hay một mô hình nhượng quyền thương hiệu (franchise) không chỉ là một quyết định kinh tế, mà còn là biểu tượng của sự tự chủ, tự quyết định thời gian làm việc, tạo dựng tài sản cho gia đình và xây dựng tương lai tài chính lâu dài.
Tuy nhiên, theo ông Tùng Lê, Giám đốc điều hành công ty Blue Wise Group, chuyên tư vấn doanh nghiệp và đầu tư tại Úc, một trong những hiểu lầm phổ biến là nhiều người nghĩ rằng mua một business đồng nghĩa với việc đã bước vào con đường tự do tài chính.
“Rất nhiều người khi đang đi làm thuê nghĩ rằng mình có kinh nghiệm trong một lĩnh vực nào đó thì mình có thể ra mở business. Nhưng đó thường là suy nghĩ mang tính cảm tính,” ông Tùng nói.
Theo ông, kinh nghiệm nghề nghiệp là một lợi thế, nhưng chưa đủ để vận hành một doanh nghiệp thành công.
Một người có thể rất giỏi làm nghề, chẳng hạn như làm nail, nấu ăn, làm tóc hay phục vụ khách hàng, nhưng khi trở thành chủ doanh nghiệp, họ phải đảm nhận thêm nhiều vai trò khác.
“Từ một người làm chuyên môn, khi trở thành chủ doanh nghiệp, mình phải học thêm về tài chính, quản lý nhân sự, marketing, chăm sóc khách hàng và rất nhiều vấn đề khác,” ông Tùng giải thích.
Giỏi nghề chưa chắc đã giỏi làm chủ
Theo ông Tùng, đây là một trong những điểm mà nhiều người Việt thường gặp phải khi bắt đầu kinh doanh.
Ví dụ, một người đã làm trong ngành nail vài năm có thể nghĩ rằng mình hiểu nghề và có lượng khách hàng quen thuộc, nên việc mở một tiệm riêng sẽ là bước tiếp theo tự nhiên.
Tuy nhiên, vận hành một tiệm nail không chỉ là kỹ thuật làm đẹp.
Chủ doanh nghiệp phải tính toán chi phí thuê mặt bằng, tiền lương nhân viên, quản lý dòng tiền, quảng bá dịch vụ và giữ chân khách hàng.
Ngày trước mình đi làm thuê, mình chỉ cần làm tốt phần chuyên môn của mình. Nhưng khi làm chủ, mình phải nhìn toàn bộ bức tranh.
Ông cho rằng bước đầu tiên trước khi mua hoặc mở một doanh nghiệp là phải có một kế hoạch kinh doanh tổng thể.
Kế hoạch này không nhất thiết phải quá phức tạp, nhưng cần trả lời được những câu hỏi cơ bản:
- Chi phí đầu tư ban đầu là bao nhiêu?
- Doanh thu dự kiến như thế nào?
- Lợi nhuận thực sự còn lại sau khi trừ chi phí là bao nhiêu?
- Cần bao nhiêu nhân viên?
- Chiến lược thu hút khách hàng ra sao?
“Nhiều người chỉ nghĩ đơn giản là mình có nghề, mình ra mở là được. Nhưng thiếu bước chuẩn bị này thì rủi ro sẽ rất cao,” ông nói.
Doanh thu cao không đồng nghĩa với business tốt
Một trong những sai lầm phổ biến khác là người mua thường bị thu hút bởi những doanh nghiệp có doanh thu lớn.
Một cửa hàng đông khách, có thương hiệu lâu năm hoặc được người bán giới thiệu là 'làm ăn rất tốt' có thể tạo cảm giác an toàn.
Nhưng theo ông Tùng, doanh thu chỉ là một phần của bức tranh.
“Doanh thu cao mà chi phí cũng cao thì lợi nhuận có thể rất thấp. Điều quan trọng không phải là nhìn doanh thu bao nhiêu, mà phải biết cuối cùng mình còn lại bao nhiêu sau khi trừ tất cả chi phí,” ông nói.
Ông cho biết người mua cần đặc biệt quan tâm đến báo cáo tài chính, hồ sơ khai thuế và các dữ liệu chứng minh hoạt động thật sự của doanh nghiệp.
“Người bán nói doanh nghiệp tốt là một chuyện, nhưng phải có giấy tờ chứng minh. Mình phải biết tiền vào bao nhiêu, chi phí bao nhiêu và lợi nhuận thực tế là bao nhiêu.”
Đây chính là lý do quá trình thẩm định doanh nghiệp (business due diligence) đóng vai trò quan trọng trước khi ký hợp đồng mua bán.
Rủi ro từ những lời giới thiệu truyền miệng
Trong cộng đồng người Việt tại Úc, một hình thức mua bán thương vụ khá phổ biến là người mua và người bán liên hệ trực tiếp với nhau.
Cách làm này có thể giúp giảm chi phí trung gian, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu người mua thiếu kinh nghiệm.
Ông Tùng cho biết ở Úc, nhiều doanh nghiệp thường thông qua các nhà môi giới chuyên nghiệp (business broker), nơi các thông tin quan trọng như báo cáo tài chính, hợp đồng thuê mặt bằng, dữ liệu khách hàng, nhà cung cấp và nhân sự được chuẩn bị trước để người mua đánh giá.
Trong khi đó, một số người Việt có xu hướng dựa nhiều vào lời giới thiệu cá nhân.
“Có những trường hợp người bán nói rằng tiệm này rất tốt, có rất nhiều khách hàng, doanh thu rất cao. Nhưng khi người mua vào vận hành thì hoàn toàn khác,” ông chia sẻ.
Một vấn đề nhạy cảm là doanh nghiệp có tỷ lệ giao dịch tiền mặt cao.
Theo ông Tùng, nếu một người bán nói rằng ngoài doanh thu trên giấy tờ còn có thêm một khoản tiền mặt đáng kể mỗi tháng, người mua rất khó kiểm chứng được thông tin này.
“Nếu không có giấy tờ thì rất khó xác định đó có phải là doanh thu thật hay không. Người mua không nên chỉ dựa vào những con số được nói bằng miệng,” ông cảnh báo.
Thẩm định trước khi đặt bút ký
Theo ông Tùng, trước khi mua một doanh nghiệp, người mua cần kiểm tra nhiều yếu tố.
Đầu tiên là tình hình tài chính:
- Báo cáo tài chính (financial statements)
- Hồ sơ khai thuế doanh nghiệp (company tax returns)
- Doanh thu và lợi nhuận thực tế
- Các khoản chi phí tiềm ẩn
Thứ hai là yếu tố vận hành:
- Nhân sự hiện tại
- Nhà cung cấp
- Khách hàng trung thành
- Quy trình hoạt động
Đặc biệt, nhân sự chủ chốt có thể là yếu tố quyết định sự thành bại của một thương vụ.
“Nhiều doanh nghiệp phụ thuộc rất nhiều vào một người giỏi nghề. Nếu người đó không tiếp tục làm sau khi sang nhượng, người mua phải có phương án thay thế,” ông nói.
Ví dụ, một nhà hàng có thể đang hoạt động tốt nhờ một đầu bếp chính. Nhưng nếu người này nghỉ việc sau khi chuyển chủ, chất lượng món ăn và trải nghiệm khách hàng có thể bị ảnh hưởng.
“Không thể nghĩ là mua xong rồi mọi chuyện tự chạy. Mình phải chuẩn bị trước những tình huống có thể xảy ra.”
Mời quý vị nhấn vào audio để nghe toàn bộ bài phỏng vấn.
'Cơm áo gạo tiền' phát thanh hàng tuần vào mỗi tối thứ Ba trên SBS Radio. Tại đây, các chuyên gia về tài chánh, tiền bạc, hưu bổng, thuế vụ, đầu tư, cho vay... sẽ chia sẻ với quý vị phương thức chi tiêu thông minh, cách đầu tư hiệu quả, tư duy đúng đắn về tiền bạc, cũng như những khái niệm căn bản về tiền bạc. Đón nghe và cho chúng tôi biết chủ đề bạn quan tâm bằng cách gửi email về cho SBS: olivia.nguyen@sbs.com.au
Đón nghe phần hai 'Mua nhượng quyền hay mở cửa hàng đơn lẻ' trong tuần sau.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
