Các tham vấn dưới đây chỉ mang tính tổng quát, trước khi đưa ra bất kỳ quyết định tài chính nào, mời quý vị gặp các chuyên gia để có những lời khuyên phù hợp trong từng trường hợp cụ thể.
Đôi dòng về khách mời: Leadership coach Anna Ngọc Lê là người đồng sáng lập AM Community for Vietnamese và Grit and Grace International, cô có nhiều năm kinh nghiệm trong việc đồng hành và hỗ trợ các nhà lãnh đạo trên hành trình phát triển bản thân.
—
Trong nhiều năm qua, câu chuyện làm sao để “đủ sống”, “ổn định” rồi “có của để dành” luôn là mối quan tâm hàng đầu của cộng đồng người Việt tại Úc. Tuy nhiên, trong bối cảnh chi phí sinh hoạt leo thang, giá nhà cao và áp lực tài chính kéo dài, ngày càng nhiều người đặt câu hỏi: Liệu chỉ làm công ăn lương hoặc kinh doanh nhỏ có đủ để mang lại tự do tài chính lâu dài?
Cơm Áo Gạo Tiền chia sẻ góc nhìn xoay quanh Kim Tứ Đồ (Cashflow Quadrant) – mô hình tư duy tài chính nổi tiếng của tác giả Robert Kiyosaki, giúp lý giải vì sao cùng làm việc chăm chỉ, nhưng kết quả tài chính của mỗi người lại rất khác nhau.
Mô hình này giúp chúng ta nhận ra mình đang kiếm tiền bằng cách nào, và cái giá phải trả cho lựa chọn đó là gì.
Kim Tứ Đồ là gì và vì sao được xem là ‘bản đồ tư duy’ về tiền bạc?
Kim Tứ Đồ (Cashflow Quadrant) là mô hình chia các nguồn thu nhập của con người thành bốn nhóm chính, dựa trên cách tạo ra tiền:
- E – Employee: Người làm công ăn lương
- S – Self-employed: Người làm tự do, kinh doanh nhỏ
- B – Business Owner: Chủ doanh nghiệp có hệ thống
- I – Investor: Nhà đầu tư
Mô hình này được Robert Kiyosaki giới thiệu trong nhiều tác phẩm về tư duy tài chính, nổi bật nhất là Cha Giàu Cha Nghèo (1997) và Doanh nghiệp Thế kỷ 21 (2010).
Theo coach Anna Ngọc Lê, điểm cốt lõi của Kim Tứ Đồ không nằm ở thu nhập cao hay thấp, mà ở nguồn gốc của dòng tiền.
“Muốn làm giàu bền vững, chúng ta cần tập trung xây dựng tài sản và hệ thống, để tài sản tạo ra dòng tiền, thay vì chỉ đổi thời gian lấy tiền.”
Bốn nhóm trong Kim Tứ Đồ khác nhau thế nào trong đời sống hằng ngày?
Employee (E): Làm việc thì có tiền, nghỉ làm thì thu nhập dừng lại
Theo số liệu của Nha Thống kê Úc (ABS), hơn 97% người lao động tại Úc thuộc nhóm Employee. Đây là nhóm tạo thu nhập bằng cách bán thời gian và kỹ năng cho một tổ chức.
Ví dụ quen thuộc gồm nhân viên văn phòng, giáo viên, y tá, bác sĩ làm cho bệnh viện, thợ nail, đầu bếp hay công nhân kỹ thuật.
Ưu điểm của nhóm này là ổn định, ít rủi ro trước mắt, nhưng nhược điểm lớn nhất là thu nhập gắn chặt với thời gian làm việc.
Self-employed (S): Làm chủ công việc nhưng vẫn “tự trói mình” vào thời gian
Nhóm Self-employed gồm những người kinh doanh nhỏ hoặc làm nghề tự do, thường có từ 1 đến 500 nhân sự. Họ có quyền tự chủ cao hơn, nhưng thu nhập vẫn phụ thuộc trực tiếp vào việc có làm hay không.
Ví dụ: chủ tiệm nail, bác sĩ mở phòng mạch riêng, luật sư mở văn phòng, chủ nhà hàng nhỏ hay shop online.
“Nhiều người nghĩ mình đã là ‘chủ’, nhưng thực chất chỉ là đang tự tạo thêm áp lực. Ngừng làm thì dòng tiền cũng dừng lại.”
Business Owner (B): Xây hệ thống để doanh nghiệp tự vận hành
Khác với nhóm S, Business Owner là những người xây dựng doanh nghiệp có hệ thống vận hành và đội ngũ quản lý, cho phép doanh nghiệp tiếp tục tạo lợi nhuận ngay cả khi chủ không trực tiếp làm việc mỗi ngày.
Ví dụ điển hình là Apple – dù Steve Jobs không còn, doanh nghiệp vẫn tiếp tục tăng trưởng và tạo lợi nhuận cho cổ đông.
Tại Úc, doanh nghiệp có trên 200 nhân sự chỉ chiếm khoảng 0,2%, cho thấy đây là nhóm rất nhỏ nhưng có khả năng tạo ra dòng tiền bền vững.
Investor (I): Để tiền và tài sản làm việc thay mình
Nhóm Investor tạo thu nhập từ vốn và tài sản như bất động sản cho thuê, cổ tức, trái phiếu hay quỹ đầu tư. “Khi tiền làm việc thay mình, người đó mới thực sự có tự do về thời gian”, coach Anna Ngọc Lê.
Sự khác biệt cốt lõi về tư duy giữa bốn nhóm là gì?
Theo coach Anna Ngọc Lê, có hai điểm khác biệt lớn quyết định khả năng giàu bền vững:
Thứ nhất, kiếm tiền từ thời gian hay từ tài sản: E và S phụ thuộc vào giờ làm việc; B và I tập trung xây dựng tài sản sinh lời.
Thứ hai, tư duy ngắn hạn hay dài hạn: E và S thường ưu tiên an toàn trước mắt; B và I chấp nhận đầu tư 5–10 năm đầu để đổi lấy tự do tài chính về sau.
“Khi chọn gắn bó với một quadrant, hãy nhìn vào thu nhập của người giỏi nhất trong quadrant đó và cái giá họ phải trả.”
Người Việt tại Úc đang ở đâu trong Kim Tứ Đồ?
Cộng đồng người Việt tại Úc hiện có hơn 370.000 người, tập trung đông tại Victoria và New South Wales. Phần lớn vẫn nằm ở nhóm Employee hoặc Self-employed.
Theo ABS, thu nhập bình quân của người Việt trải dài từ khoảng 60.000 AUD đến trên 200.000 AUD/năm, tùy ngành nghề. Doanh nhân Việt sở hữu doanh nghiệp quy mô lớn (nhóm B) vẫn còn rất hiếm, dù đã có những trường hợp nổi bật như Việt Úc Seafood, Roll’d, hay Coco & Lucas.
Văn hóa “ổn định và an toàn” ảnh hưởng ra sao đến lựa chọn tài chính?
Lịch sử di cư, rào cản ngôn ngữ và ký ức nghèo khó khiến nhiều gia đình Việt ưu tiên sự an toàn, làm thuê ổn định và định hướng con cái theo các ngành nghề truyền thống như y khoa, kỹ sư.
“Đó là lựa chọn hợp lý trong giai đoạn định cư. Nhưng tri thức tài chính chính là tài sản chiến lược của thế hệ kế tiếp.”
Làm sao để không ‘kẹt’ mãi ở một nhóm?
Theo coach Anna Ngọc Lê, việc chuyển từ tư duy “đổi thời gian lấy tiền” sang “xây tài sản” không đòi hỏi phải bỏ việc ngay.
“Vừa đi làm, vừa học cách xây dựng tài sản. Với môi trường phù hợp và kiến thức đúng, sau 5–10 năm, mỗi người đều có thể tạo ra nhiều nguồn thu nhập.”
Cộng đồng người Việt tại Úc đã chứng minh sự cần cù và mục tiêu làm giàu rõ ràng. Khi cần, chúng ta có thể làm nhiều việc cùng lúc để từ tay trắng sở hữu nhà cửa, nuôi dạy con cái thành đạt. Thực tế cũng cho thấy đã có những doanh nhân gốc Việt đạt quy mô tỷ đô và đóng góp rất đáng kể cho xã hội.
Dù hiện nay hơn 97% doanh nghiệp vẫn ở quy mô vừa và nhỏ, nhưng ngày càng nhiều người trẻ cho thấy tiềm năng chuyển đổi tư duy tài chính từ E/S sang B/I, từng bước xây dựng hệ thống tài sản lớn.
Kinh doanh theo quadrant B không chỉ tạo cơ hội phát triển cho bản thân, mà còn mở ra khả năng tạo thu nhập bền vững cho nhiều người cùng lúc.
Mời quý vị nhấn vào audio để nghe toàn bộ bài phỏng vấn.
'Cơm áo gạo tiền' phát thanh hàng tuần vào mỗi tối thứ Ba trên SBS Radio. Tại đây, các chuyên gia về tài chánh, tiền bạc, hưu bổng, thuế vụ, đầu tư, cho vay... sẽ chia sẻ với quý vị phương thức chi tiêu thông minh, cách đầu tư hiệu quả, tư duy đúng đắn về tiền bạc, cũng như những khái niệm căn bản về tiền bạc. Đón nghe và cho chúng tôi biết chủ đề bạn quan tâm bằng cách gửi email về cho SBS: olivia.nguyen@sbs.com.au
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
READ MORE
Cơm áo gạo tiền
