Người được truyền thông gọi là “nữ tướng thép” của Nhật Bản, đồng thời là nữ Thủ tướng đầu tiên của nước này, bà Sanae Takaichi, đã tới Úc trong chuyến viếng thăm đầu tiên trên cương vị lãnh đạo chính phủ.
Chuyến đi diễn ra đúng dịp kỷ niệm 50 năm kể từ khi cựu Thủ tướng Úc Malcolm Fraser và Thủ tướng Nhật Miki Takeo ký Hiệp ước lịch sử Nara Treaty, đặt nền móng cho tình hữu nghị và hợp tác song phương.
Trong lúc thế giới đang đối diện cú sốc năng lượng và tình trạng bất ổn ngày càng gia tăng đối với trật tự quốc tế dựa trên luật lệ, Thủ tướng Anthony Albanese nói chuyến thăm này sẽ càng làm sâu đậm thêm mối quan hệ đó.
“Tình hữu nghị giữa hai nước chúng ta chưa bao giờ gần gũi như hiện nay, và trong thời buổi bất ổn này, tình bạn càng quan trọng hơn bao giờ hết. Thế giới đã thay đổi rất nhiều kể từ năm 1976, nhưng sức mạnh của tình hữu nghị Úc - Nhật, cũng như tinh thần rộng lượng và tôn trọng mà nhân dân hai nước chia sẻ, hiện mạnh mẽ hơn bất cứ lúc nào.”
Người từng là tay trống của một ban nhạc heavy metal trước khi bước vào chính trường, nay trở thành lãnh đạo quốc gia, bà Takaichi cũng mang quà tặng cho Thủ tướng Albanese: hai đĩa nhựa của các ban nhạc rock và heavy metal Nhật Bản.
Đáp lại, bà được tặng một mặt trống có chữ ký của ban nhạc AC/DC, cùng bức ảnh đóng khung của người sáng lập ban nhạc là Malcolm Young.
“Chúng tôi sẽ tiếp tục thảo luận, bao gồm cả các đề tài như nhạc heavy metal, cũng như những vấn đề quốc gia hệ trọng khác.”
Trong loạt thỏa ước mới, hai nhà lãnh đạo công bố sẽ tăng cường hợp tác về quốc phòng, an ninh, khoáng sản chiến lược, an ninh mạng và thương mại.
Một thỏa thuận về an ninh kinh tế sẽ nhằm củng cố chuỗi cung ứng các mặt hàng như năng lượng, khoáng sản trọng yếu và lương thực.
Theo thỏa thuận này, hai nước sẽ tham khảo lẫn nhau về các biện pháp bảo đảm an ninh kinh tế và giảm thiểu rủi ro.
“Trước hết, Tuyên bố chung về Hợp tác An ninh Kinh tế mà chúng tôi ký hôm nay sẽ giúp hai nước vững vàng hơn trước các cú sốc kinh tế và bất ổn, cho phép chúng ta xây dựng thêm những chuỗi cung ứng đáng tin cậy, thúc đẩy phát triển các công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, điện toán lượng tử và công nghệ sinh học, đồng thời hỗ trợ khả năng chống chịu kinh tế trong khu vực.”
Tiếp nối đó là một thỏa thuận về an ninh năng lượng, trong đó lãnh đạo hai nước cam kết bảo đảm dòng cung ứng nhiên liệu và khí đốt.
Nhật Bản hiện là nguồn cung quan trọng về xăng dầu tinh chế và diesel cho Úc.
Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Úc - Nhật, giáo sư Shiro Armstrong, nói với SBS rằng Nhật Bản lệ thuộc nhiều vào nguồn năng lượng từ Úc.
“Nhật chỉ tự túc được khoảng 16,5 phần trăm nhu cầu năng lượng, và Úc là nhà cung cấp lớn nhất. Một phần ba nhu cầu năng lượng của Nhật đến từ khí đốt và than đá của Úc. Vì vậy chúng ta giữ vai trò quan trọng trong việc bảo đảm an ninh năng lượng cho Nhật, và điều đó có nghĩa là Úc phải tránh tạo ra bất ổn, tiếp tục là nhà cung cấp ổn định và đáng tin cậy.”
Thỏa thuận này được ký trong lúc chính phủ Albanese đang chịu áp lực phải áp dụng mức thuế 25% đối với khí đốt xuất cảng.
Nghiên cứu của Viện Úc cho rằng mức thuế này có thể giúp nền kinh tế Úc tăng thêm 17 tỷ đô la mỗi năm.
Tuy nhiên, phe phản đối nói rằng chính sách đó có nguy cơ làm suy yếu vị thế của Úc như một đối tác đáng tin cậy.
Giáo sư Armstrong nói chính sách nội địa phải phục vụ quyền lợi người dân Úc, nhưng đồng thời vẫn phải tạo sự chắc chắn cho các đối tác chủ chốt trong khu vực.
“Điều đó không có nghĩa là chúng ta không thể điều chỉnh chính sách năng lượng nội địa cho đúng hướng. Lĩnh vực này đã thiếu chắc chắn suốt nhiều năm. Nhưng khi thay đổi chính sách, chúng ta phải làm sao để không phân biệt đối xử với khách hàng ở Đông Bắc Á và phải tạo niềm tin cho họ trong tương lai.”
Chuyến thăm cũng chứng kiến cam kết tăng cường hợp tác quốc phòng và an ninh.
Dựa trên các thỏa thuận sẵn có, tuyên bố chung mới ưu tiên việc “thử nghiệm trang bị mới, vũ khí tân tiến và công nghệ mới nổi” trên lãnh thổ của nhau.
Đầu năm nay, Úc và Nhật đã ký hợp đồng trị giá nhiều tỷ đô la để nâng cấp hạm đội chiến hạm lớp General của Úc theo thiết kế khu trục hạm Mogami của Nhật.
Mô tả Úc và Nhật là “đồng minh bán chính thức”, bà Sanae Takaichi nói mối quan hệ ngày càng chặt chẽ này rất quan trọng đối với sự ổn định khu vực.
“Hôm nay, Anthony và tôi đã có các cuộc thảo luận chiến lược về nhiều vấn đề, bắt đầu từ Trung Quốc, Đông Nam Á, các quốc đảo Thái Bình Dương, cho tới việc ứng phó với vấn đề hạt nhân, hỏa tiễn và bắt cóc của Bắc Hàn, cũng như tình hình Trung Đông gồm cả Iran. Trong môi trường quốc tế nghiêm trọng hiện nay, việc tăng cường hợp tác với đồng minh chung của chúng ta, Hoa Kỳ, là điều không thể thiếu.”
Dù cả Úc lẫn Nhật đều là đồng minh truyền thống của Hoa Kỳ, hai nước cũng có quan hệ kinh tế sâu rộng với Trung Quốc.
Trong lúc các liên minh của Hoa Kỳ suy giảm và ảnh hưởng của Trung Quốc gia tăng, giáo sư Armstrong nói cả Úc lẫn Nhật đều muốn củng cố quan hệ song phương.
“Thông điệp gửi tới Trung Quốc, nhưng cũng gửi tới Hoa Kỳ và toàn khu vực, là Úc và Nhật đứng về phía hệ thống dựa trên luật lệ và nền kinh tế toàn cầu cởi mở. Những tuyên bố về an ninh kinh tế là nhằm củng cố lợi ích đó, hợp tác chặt chẽ hơn ở cấp cao nhất để bảo vệ các nguyên tắc vốn đang bị thách thức.”
Một thỏa thuận về khoáng sản chiến lược cũng được ký kết, trong lúc Nhật muốn đa dạng hóa chuỗi cung ứng kim loại và giảm lệ thuộc vào Trung Quốc.
Sáu dự án trọng điểm đã được liệt kê để đầu tư, được xem là trụ cột của quan hệ song phương và nhằm khắc phục các điểm yếu trong chuỗi cung ứng.
Bộ trưởng Thương mại Don Farrell nói với Sky News rằng ông sẽ sang Nhật trong vài tuần tới để củng cố các thỏa thuận vừa đạt được.
“Thực tế là hai tuần nữa tôi sẽ sang Nhật để tiếp tục thảo luận. Sau chuyến đi Singapore của Thủ tướng, chúng tôi đã gặp các đối tác để cụ thể hóa các thỏa thuận này. Điều quan trọng là văn kiện phản ánh đúng những gì đã thống nhất. Trong lĩnh vực khoáng sản chiến lược, chúng tôi thật sự muốn có thêm đầu tư từ các đồng minh trong khu vực. Có những cơ hội rất lớn trong ngành khoáng sản chiến lược của Úc, và chúng tôi muốn Nhật tham gia tiến trình đó.”
Là một chính trị gia bảo thủ cứng rắn, bà Sanae Takaichi có nền tảng chính trị khá khác biệt với Thủ tướng Albanese thuộc Đảng Lao Động cầm .
Tuy nhiên, giáo sư Armstrong nói rằng trong một mối quan hệ quan trọng như thế này, những khác biệt ấy được gác sang một bên.
“Các Thủ tướng Úc và Nhật qua nhiều năm vẫn luôn có quan hệ hiệu quả bất kể thuộc khuynh hướng chính trị nào. Điều đó gần như không quan trọng đối với quan hệ song phương. Thủ tướng Albanese và Thủ tướng Takaichi đều có lợi ích sâu sắc trong việc duy trì quan hệ này và bảo vệ trật tự khu vực ổn định. Tôi nghe bà Takaichi gọi ông Albanese là Anthony, và tôi nghĩ họ đang xây dựng sự gần gũi cá nhân.”
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
