Việc đóng cửa đại sứ quán Afghanistan tại Canberra, vốn đã được dự tính từ lâu, hiện đã chính thức được xác nhận với lộ trình cụ thể.
Đại sứ quán sẽ chính thức ngừng hoạt động vào ngày 30 tháng 6 năm nay.
Quyết định này được đưa ra sau các báo cáo vào cuối năm ngoái cho thấy Chính phủ Úc đã thông báo với Đại sứ Wahidullah Waissi rằng các ủy nhiệm thư ngoại giao của ông sẽ không được gia hạn.
Bà Maryam Zahid, Giám đốc điều hành tổ chức Afghan Women on the Move, cho biết đây là một mất mát lớn đối với cộng đồng người Afghanistan tại Úc.
“Thông báo này đã tạo ra rất nhiều nỗi sợ hãi, sự hoang mang và thất vọng. Bởi vì đối với cộng đồng người Afghanistan tại Úc, đại sứ quán này không chỉ là một nền tảng ngoại giao; đặc biệt đối với phụ nữ và những người lớn tuổi, đó là nơi kết nối và bản sắc. Đáng lẽ họ nên làm việc với cộng đồng chúng tôi và hỏi xem chúng tôi cần gì, nhưng họ đã không làm điều đó.”
Đại sứ quán Afghanistan từng đóng vai trò là cầu nối ngoại giao, văn hóa và cộng đồng giữa người Úc gốc Afghanistan với các tổ chức xã hội dân sự, trường học, đại học, cũng như chính quyền địa phương, tiểu bang và liên bang.
Bà Zahid cho biết việc đóng cửa để lại một khoảng trống mà chính phủ vẫn chưa giải thích sẽ lấp đầy bằng cách nào.
“Bởi vì chính phủ Úc hiện chưa đưa ra phương án thay thế nào về một nền tảng cộng đồng nằm ngoài các quan điểm tôn giáo, chính trị cộng đồng và những tranh chấp nội bộ. Điều đó đã không được cung cấp và cũng không được đầu tư cho cộng đồng người Afghanistan.”
Cơ quan ngoại giao này đã hoạt động như một "đại sứ quán lưu vong" kể từ khi Taliban tiếp quản Afghanistan vào năm 2021.
Nơi đây tiếp tục cấp các giấy tờ chính thức như hộ chiếu, thị thực và xác minh danh tính cho hàng nghìn công dân Afghanistan đang sinh sống tại Úc.
Tuy nhiên, các dịch vụ này đã không còn hoạt động bình thường kể từ khi Taliban tuyên bố vào tháng 7 năm 2024 rằng họ sẽ không còn công nhận các giấy tờ lãnh sự do 14 đại sứ quán liên quan đến chính quyền cũ cấp, bao gồm cả cơ sở tại Canberra.
Ông Sami Zakhil, Giám đốc Hiệp hội Văn hóa Afghanistan tại Newcastle, chia sẻ với SBS Pashto rằng vì lý do đó, ông không kỳ vọng việc đóng cửa sẽ gây ra tác động đáng kể.
“Đại sứ quán phần lớn hoạt động với tư cách biểu tượng và theo chính họ thừa nhận, họ đã không liên lạc với chính quyền hiện tại ở Kabul. Kết quả là, họ đã không thể hỗ trợ một cách có ý nghĩa cho người dân Afghanistan trong các vấn đề lãnh sự hoặc thủ tục chính thức.”
Giáo sư Ngoại giao William Maley tại Đại học Quốc gia Úc cho rằng quyết định đóng cửa đại sứ quán là hệ quả từ yêu cầu của Taliban buộc các đại sứ quán có tư tưởng chống đối phải ngừng hoạt động.
“Mặc dù Úc có thể phủ nhận mối liên hệ giữa yêu cầu đó và quyết định này, nhưng điều này thực sự làm tổn hại nghiêm trọng đến uy tín của Úc khi lên án hồ sơ nhân quyền của Taliban. Đây là một đòn giáng kinh khủng không chỉ đối với cộng đồng người Afghanistan, mà còn đối với các quân nhân Úc từng phục vụ tại Afghanistan; họ sẽ thực sự cảm thấy như thể chính phủ đã quay lưng lại với mình.”
Bộ Ngoại giao và Thương mại (DFAT) cho biết chính phủ không có ý định chấp nhận một đại diện do Taliban bổ nhiệm. Một phần tuyên bố viết:
“Chúng tôi không công nhận Taliban là đại diện hợp pháp của nhân dân Afghanistan. Chúng tôi cực lực lên án các hành vi vi phạm nhân quyền có hệ thống và dai dẳng của Taliban, đặc biệt là đối với phụ nữ, trẻ em gái và những tiếng nói bất đồng. Chúng tôi tái khẳng định cam kết chung đối với nhân quyền và phẩm giá của người dân Afghanistan.”
Người phát ngôn của Ngoại trưởng nói với SBS rằng chính quyền Albanese "sẽ không chấp nhận một đại diện của Taliban."
Nhưng Giáo sư Maley cho rằng tuyên bố chính thức của DFAT không loại trừ khả năng này trong tương lai.
“Nếu nhìn vào tuyên bố của Bộ Ngoại giao, nó khá mập mờ ở điểm cụ thể đó. Tuyên bố không nói rằng Úc sẽ 'không bao giờ' chấp nhận một đại diện ngoại giao hay lãnh sự danh dự của Taliban, mà chỉ nói rằng Úc 'không có ý định' làm như vậy. Và tất nhiên, đó là kiểu dùng từ mà người ta thường dùng nếu sau này muốn nói rằng: 'Ồ, lúc đó chúng tôi không định thế, nhưng giờ chúng tôi đã đổi ý'.”
Bà Zahid khẳng định bà kiên quyết phản đối viễn cảnh Úc chấp nhận một đại diện của Taliban làm người đứng đầu ngoại giao.
“Tôi sẽ vô cùng phẫn nộ, và những phụ nữ giống như tôi trong các cộng đồng vốn rất bài trừ tư tưởng và hệ tư tưởng đó sẽ không bao giờ chấp nhận họ đại diện cho mình. Đó chắc chắn là một 'không' lớn đối với chúng tôi. Và tôi tin rằng ít nhất chúng tôi có thể tin tưởng vào lời hứa này từ chính phủ, rằng đại sứ quán của chúng tôi sẽ không bị kiểm soát hoặc đại diện bởi những quan điểm đó.”
Tuy nhiên, không phải ai cũng phản đối ý tưởng này.
Ông Fazal Katawazai, một cựu ngoại giao Afghanistan tại Úc, cho rằng cần thiết lập một mối quan hệ để tránh thêm các vấn đề thực tiễn cho người Úc gốc Afghanistan.
“Việc đóng cửa sẽ tạo ra những rào cản thực tế đáng kể cho người Úc gốc Afghanistan đang có kế hoạch về thăm quê hương. Ngoài ra còn có các vấn đề về giấy tờ đi lại và hộ chiếu. Ở một mức độ nào đó, tôi nghĩ Úc cần có một loại hình quan hệ lãnh sự, chẳng hạn như lãnh sự danh dự tại Úc với chính quyền Taliban hiện tại.”
Cả Chính phủ Úc và đại sứ quán đều chưa đưa ra phương án cụ thể về việc công dân Afghanistan sẽ nhận các dịch vụ lãnh sự thiết yếu ở đâu.
Ông Erfan Abidi, người sáng lập mạng lưới trường học ngầm cho trẻ em gái tại Afghanistan và là một thành viên tích cực của cộng đồng Afghanistan tại Adelaide, chia sẻ với SBS Pashto rằng đối với cộng đồng của anh, quyết định này không chỉ đơn thuần là việc đi lại.
“Đối với nhiều người Afghanistan tại Úc, đại sứ quán Afghanistan không chỉ là một văn phòng. Đó là biểu tượng rộng lớn hơn của bản sắc, phẩm giá và sự kết nối với quê hương. Đây cũng là không gian chính thức duy nhất nơi người dân Afghanistan, đặc biệt là phụ nữ, có thể cất tiếng nói, chia sẻ những lo ngại và đấu tranh cho quyền lợi của mình. Việc đóng cửa theo kế hoạch này cảm giác như một lần sụp đổ nữa của Afghanistan, nhưng lần này là ở nơi lưu vong chứ không phải trên đất mẹ.”
READ MORE
SBS Việt ngữ
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook & SBS Vietnamese Instagram, và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
