Από τις αναρτήσεις που εμφανίζονται στην οθόνη μας μέχρι τις ειδήσεις που διαβάζουμε και τις αποφάσεις που λαμβάνουμε καθημερινά, οι αλγόριθμοι διαδραματίζουν ολοένα και πιο καθοριστικό ρόλο στη ζωή μας. Στο νέο επεισόδιο του podcast «Decode: Complex Topics Simply Explained», ο διδάκτορας Φιλοσοφίας της Τεχνολογίας και συγγραφέας Γιώργος Χατζηβασιλείου εξηγεί πώς οι αλγόριθμοι επηρεάζουν τη σκέψη μας, διαμορφώνουν την κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα και ποιοι είναι οι κίνδυνοι αλλά και οι προκλήσεις που αναδύονται στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης.
Aπό τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τις μηχανές αναζήτησης έως τις εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης που χρησιμοποιούμε καθημερινά, oι αλγόριθμοι βρίσκονται πλέον παντού. Πόσο, όμως επηρεάζουν αυτοί τις επιλογές μας, τη δημοκρατία και τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο;
Στο podcast «Decode: Complex Topics Simply Explained», ο διδάκτορας Φιλοσοφίας της Τεχνολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και συγγραφέας Γιώργος Χατζηβασιλείου ανέλυσε τον ρόλο των αλγορίθμων στη σύγχρονη κοινωνία, τις επιπτώσεις των social media και τις προκλήσεις που φέρνει η τεχνητή νοημοσύνη.
Αρχικά, ο κ. Χατζηβασιλείου εξήγησε τι ακριβώς είναι ένας αλγόριθμος και γιατί έχει αποκτήσει τόσο κεντρική θέση στην ψηφιακή εποχή.
«Ο αλγόριθμος στην ουσία βέβαια είναι μια μαθηματική φόρμουλα, η οποία βρίσκει ότι μία άλφα μαθηματική ενέργεια ισούται με ένα τάδε αποτέλεσμα. Το θέμα είναι πως στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης και των social media παίζει καθοριστικό ρόλο. Γιατί; Γιατί καθώς η τεχνητή νοημοσύνη βασίζεται πάνω στους αλγορίθμους, αυτό το οποίο κατορθώνει να κάνει είναι να παίρνει δικές της πρωτοβουλίες. Για παράδειγμα, στην περίπτωση στα social media που θα απασχολήσει εν πολλοίς και τη συζήτησή μας, τα social media να πούμε καταρχάς το εξής: είναι μορφές τεχνητής νοημοσύνης. Δηλαδή το Facebook, το Instagram πλέον, το TikTok τώρα και όλα τα υπόλοιπα στην ουσία είναι μορφές τεχνητής νοημοσύνης, πλατφόρμες AI. Γιατί; Γιατί είναι οι αλγόριθμοι αυτών των social media που παίρνουν τη δική τους πρωτοβουλία για να επιλέξουν ποιες αναρτήσεις, ποιες δημοσιεύσεις θα εμφανιστούν στον εκάστοτε χρήστη μπροστά του», είπε.
Ο ίδιος σημείωσε ότι η επιρροή των αλγορίθμων έχει ήδη επηρεάσει πολιτικές εξελίξεις διεθνώς, αναφερόμενος στο σκάνδαλο Cambridge Analytica, το Brexit και την πρώτη εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Στη συνέχεια, ο Δρ Χατζηβασιλείου ανέλυσε τον τρόπο με τον οποίο οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης συλλέγουν πληροφορίες για τους χρήστες και εξατομικεύουν το περιεχόμενο.
«Υπάρχει μια έρευνα η οποία δείχνει το εξής: ότι αν ένας χρήστης Facebook, οποιοδήποτε social media, έχει κάνει τριακόσια likes συνολικά στη ζωή του μέσα σε αυτό το social media, τότε οι αλγόριθμοι μπορούν να χαρτογραφήσουν την προσωπικότητά του και τις επιλογές που θα κάνει καλύτερα από ό,τι οι πιο κοντινοί του άνθρωποι.
Δηλαδή οι αλγόριθμοι των social media ξέρουν καλύτερα τι θα προτιμήσουμε ως προς τις ιδέες μας, τις πολιτικές μας ιδέες, ως προς την τέχνη, τη μουσική που μας αρέσει, ως προς τον τρόπο ψυχαγωγίας μας, ως προς τις αγορές μας κτλ. Προβλέπουν καλύτερα τις επιλογές μας από ό,τι τα πιο κοντινά μας πρόσωπα», σημείωσε.
Οι αλγόριθμοι και οι κοινωνικές προκαταλήψεις
Ερωτηθείς αν οι αλγόριθμοι μπορούν να ενισχύσουν ανισότητες και προκαταλήψεις, ο κ. Χατζηβασιλείου έφερε ως παράδειγμα περιστατικό που είχε απασχολήσει τη Google.
«Όταν κανείς αναζητούσε μία φωτογραφία με χέρια, αυτό που έβγαζε η Google ήταν μόνο χέρια λευκών ανθρώπων. Όταν αναζητούσε δε κανείς μία φωτογραφία με χέρια μαύρων ανθρώπων συγκεκριμένα, αυτό που έδειχνε είναι μαύρους ανθρώπους ή χέρια μαύρων ανθρώπων σε κάπως υποδεέστερες θέσεις ή σε μια σχέση ανάγκης με κάποιον λευκό».
Σύμφωνα με τον ίδιο, το περιστατικό αυτό ανέδειξε τον κίνδυνο μεταφοράς ανθρώπινων προκαταλήψεων στους αλγορίθμους.
Fake news, πόλωση και λαϊκισμός
Η εξάπλωση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης έχει αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες ενημερώνονται και συμμετέχουν στη δημόσια συζήτηση.
Ωστόσο, η λειτουργία των αλγορίθμων που καθορίζουν το περιεχόμενο που βλέπουν οι χρήστες έχει εγείρει σοβαρά ερωτήματα σχετικά με τη διάδοση της παραπληροφόρησης, και την ενίσχυση της πολιτικής πόλωσης.
Ο Δρ Χατζηβασιλείου αναφέρθηκε στις επιπτώσεις αυτές, επικαλούμενος έρευνες που καταδεικνύουν τον καθοριστικό ρόλο των social media στη διαμόρφωση της σύγχρονης δημόσιας σφαίρας.
«Σύμφωνα με έρευνες που έχουν γίνει από το MIT, υπάρχει 70% πιο μεγάλη πιθανότητα να αναπαραχθεί μία ψεύτικη είδηση στο X, το Twitter, από ό,τι μία αληθινή. Επίσης, διαπίστωσαν ότι στο ίδιο αυτό social media είναι έξι φορές μεγαλύτερη η ταχύτητα διάδοσης μιας ψεύτικης είδησης από ό,τι μιας αληθινής».
Όπως υποστήριξε, οι αλγόριθμοι συμβάλλουν στη δημιουργία «ψηφιακών θαλάμων ηχούς», όπου οι χρήστες εκτίθενται κυρίως σε απόψεις που ήδη συμφωνούν με τις δικές τους.
«Αν είναι αριστερός θα βλέπει ειδησεογραφία κυρίως αριστερή. Αν είναι δεξιός θα βλέπει ειδησεογραφία κυρίως δεξιά, γιατί αυτά θα του εμφανίζει ο αλγόριθμος και σαν αποτέλεσμα δεν συνομιλεί η μία πλευρά με την άλλη».
Κατά την εκτίμησή του, αυτή η διαδικασία έχει συμβάλει στην άνοδο της πολιτικής πόλωσης και του λαϊκισμού μετά το 2010.
Ο Δρ Χατζηβασιλείου, είναι συγγραφέας του βιβλίου «Φιλοσοφία της τεχνητής νοημοσύνης: Ένα ταξίδι στο μέλλον» των εκδόσεων Dioptra, το οποίο είναι το πρώτο έργο στην ελληνική βιβλιογραφία που εμβαθύνει στη φιλοσοφία της AI και τη μεγάλη εικόνα της, την επίδραση δηλαδή που θα έχει αυτή στο μέλλον.
Ακούστε ολόκληρο το επεισόδιο της σειράς DeCode: Complex topics simply explained για τους αλγόριθμους, στο Podcast που συνοδεύει αυτό το άρθρο.
