Mental health (kev nyuaj siab ntxhov plawv) yog dab tsi? Vim li cas thiaj tseem raug ntaus nqe tsis zoo? Ua cas thiaj yuav tau tham txog kom sawv daws paub coob tuaj ntxiv? Vim li cas yus ntiag tug cov kev xav rau kis zoo thiaj yuav pab tau yus? Leej twg tsim nyog muaj feem koom los raus tes, nrhiav kev pab tej neeg uas raug tej xwm txheej no? Thiab yuav nrhiav kev pab qhov twg thiab ntawm leej twg? Dr Calvin Yang uas yog ib tug psychologist tawm tswv yim txog tej no.
Ntsiab lus tseem ceeb:
- Mental health yog kev noj qab nyob zoo, kev kaj siab thiab haum xeeb.
- Muaj ntau yam ua rau ib tug twg ntsib kev nyuaj siab ntxhov plawv tab sis yeej muaj ntau yam kev pab.
- Tus neeg ntsib kev nyuaj siab tseem raug ntaus nqe tsis zoo thiaj ua rau nws nrhiav tsis tau kev pab.
- Sawv daws cov kev tham, kev qhia thiab muaj feem koom thiaj yuav pab daws tau tus neeg nyuaj siab daws nws tej kev nyuaj siab.
- Yus tus kheej cov kev xa rau kis zoo yuav pab yus kom tau txais kev kaj siab tsis nyuaj siab ntxhov plawv.
Lus ceeb toom:
Dr Calvin Yang tej lus tawm tswv yim txog kev nyuaj siab (mental health) no tsuas yog qhia coj los ua kev paub rau sawv daws xwb. Yog koj xav tau siv cov kev pab cuam daws kev nyuaj siab kom haum raws li tej hom phiaj koj xav tau, tsim nyog koj yuav tau mus ntsib tej licensed psychologist/psychiatrist.
'Mental health' yog dab tsi thiab txhais tau ntsiab lus li cas
Dr Calvin Yaj hais tias ''Hmoob ib txwm tsis muaj los lus los txhais Meskas los lus 'mental health' no, tab sis sawv daws yeej nkag siab tias yog lo ''puas noj qab nyob zoo, puas nyob kaj siab sib haum xeeb.''
Peb qhov kev mob (mental health) no tsis yog mob rau peb lub cev tab sis yog mob rau yus cov kev xav los sis ntawm yus qhov kev puas siab ntsws.Dr Calvin Yang, Psychologist
Tim dab tsi thiaj mob mental health
Dr Calvin hais tias 'muaj ntau yam los sib ntxiv ua ke ua rau yus ntsib kev nyuaj siab' piv txwv li cuam tshuam txog kev nruam sim ntawm tej neeg yus hlub tshua li yus poj nyuag tub se ib tug twg tas sim neej. Ib txhia ces tim tej chaw lawv nyob los yog tej xwm txheej lawv ntsib li nyob rau thaj chaw txom nyem, los sis ntsuag niam ntsug txiv, kev kev kawm txuj kawm ci nyuaj kawm tsis tau, los yog raug lwm tus ua phem rau yus ces yus cia li muab tej xwm txheej no khaws coj los tuav rawv ua kev chim los yog ua kev nyuaj siab rau yus tus kheej.'
'Feem ntau yob muaj ib qho kev mob li no ces peb twb tsis xav txog tias mob mental health, tab sis peb xav tias tej zaum puas siab ntsws los sis thaum muaj ib tug muaj kev txhawj li no ces tej zaum pheej xav tias yog yus lub plawv tsis zoo. Tej kws kho mob txheeb tag koj tsis mob cev nqaij daim tawv dab tsi tab sis vim puas siab ntsws muaj kev nyuaj siab ces thiaj ua rau plawv dhia nrawm.'
Thiab yus tus kws kho mob los yeej muaj peev xwm pab yus refer mus ntsib tej psychologist thov kev pab cuam ntxiv los tau yog tsis mob cev ntaj ntsug tsab sis puas siab ntsws.'
'Mental health' tsis yog teeb meem yog tias ua Hmoob tej kab lis kev cai pab tsis tau lawm ces tej zaum yog cov kev nyuaj siab ntsws lawm, thiaj ua rau yus tsis tau txais kev noj qab nyob zoo.'
Cov kev ntaus nqe tsis zoo rau tus neeg mob mental health
'Mental health yog tej yam peb tsis tshua tham txog tab sis peb muab tham kom dav zog kom sawv daws paub tias yeej muaj kev pab ntau yam rau ib tug twg uas raug tej xwm txheej no.'
'Ib qho ntxiv uas kuv xav tias nyuaj rau peb Hmoob nrhiav kev pab rau mental health no mas yog qhov tias, thaum muaj ib tug twg tsis tau txais kev noj qab nyob zoo, los sis nws puas nws cov kev li cas lawm ces, peb muaj los lus uas peb pheej siv tias:
'Oh! tej zaum tus neeg ntawd vwm lawm'.Dr Calvin Yang, psychologist.
'Ces peb ntshai tsam tau lub npe tsis zoo, ces tsis txhob tham txog zoo dua, txhob nrhiav kev pab lwm qhov tsam luag tham thiab ncha thoob teb ces peb ho poob ntsej muag. Yog tham txog qhov no ces feem ntau tias puam chawj peb tham peb hauv tsev xwb txhob mus nrhiav kev pab sab nraud no ces thiaj nyuaj nyuaj rau ib txhia raug tus mob no, ces nws xav nrhiav kev pab los zoo li sawv daws tsis pom zoo thiab.'
'Stigma ces yog Meskas ib lo lus uas txhais tias yog tej yam tsis zoo tham, yog tej yam yus tau lawm ces tau lub npe phem sawv daws tsis xav hnov. Yog li ntawd cov stigma no thiaj tseem niaj hnub cuam tshuam thiab yog tej yam nyuaj heev ua rau peb tsis tham txog mental health.'
'Cov kev los tsim tej resource thiab qhia kom sawv daws totaub txog mental health yog qhov tseem ceeb tshaj plaws.'
Cov kev qhia tias mental health yog dab tsi, tshwm sim li cas, cov raug tus mob no zoo li cas thiab puas muaj kev pab, thiab yuav pab li cas, thiab thaum pab tus neeg ntawd zoo lawm tus neeg ntawd hloov zoo li cas kom sawv daws thiaj tso siab. Tab sis yog tsis paub txog qhov no no ces sawv daws pheej tseem ntaus nqe tsis zoo (stigma) thiab. Ces yog peb tsis paub peb tsis qhia ces pheej xav tias tej zaum tus neeg ntawd vwm xwb no ces peb pheej tso tseg li ntawd xwb ces tag li ntawd lawm xwb, ces ua rau tus neeg raug qhov mob ntawd tsis tau qhov kev pab uas nws xav tau coj los pab.Dr Calvin Yang, psychologist.
'Cov kev nyuaj siab ces kuj tsis yog tej yam dab tsi tsis zoo tab sis peb ua neej ces sawv daws yeej yuav muaj cov kev nyiaj siab ntxhov plawv ib yam dab tsi xwb.'
Tej xub ke pab daws thiab kho tej neeg puas kev xav thiab tsis tau txais kev kaj siab
Dr Calvin hais tias 'peb yuav tau tham thiab qhia txog tej mental health no kom ntau tshaj qub ntxiv kom tej neeg sawv daws nkag siab, hais tsi ntsees rau lub caij muaj tej koom txoos loj uas Hmoob tau mus sib ntsib sib sau ua ke, yog lub zoo caij tham txog mental health, kom sawv daws thiaj mus koom ntau tuaj ntxiv thiab tham txog ntau tuaj ntxiv. Sawv daws yeej muaj peev xwm los ua tau ib yam dab tsi pab.'
Muaj peb yam tseem ceeb ntawm tib neeg lub neej, thawj yam ces yog yus cov kev xav, ob ces yog yus cov feeling thiab peb ces yog yus cov cwj pwm (behaviour) tej yam yus ua. Peb yam no yeej sib dho ua ke, ces yog peb feel qhov ntawd yog peb mloog peb lub cev txawv li cas ces peb yuav coj ib nyuag txawv zog.Dr Calvin Yang, psychologist.
'Txhais tias tej zaum yus xav tias yus tsis zoo nraug, ces yus muaj kev tu siab rau yus los yog npau taws rau yus tus kheej tias yus niam tsis zoo nraug, ces ua rau yus tsis tawm rooj tsis mus koom luag tej, cov kev xav no ua rau yus tsis zoo siab ces thiaj nyob tsev thiab tsis mus koom luag sab nraud.'
'Yog yus hloov tau yus cov kev xav tias txawm yus tsis zoo nraug los yus yog neeg siab loj siab dav, muaj siab txhawb sawv daws no ces tej zaum ua rau yus muaj kev nyuaj siab tsawg zog, tab sis pab kom yus muaj kev kaj siab zog.
'Yog yus muaj kev kaj siab zog, yus zam txim zog rau yus mus koom luag tej, ua rau yus tsis xav tias yus yog tus neeg uas tej zaum lwm tus tsis nyiam, thiaj yus thiaj tawm rooj zog. Cov kev hloov me ntsis li no ces nws kuj pab tau yus tus kheej thiab. Qhov no yog ib qho tswv yim me me rau sawv daws kawm.'
Zejzog cov kev sib pab
'Cov coj uas muaj zeem muag pab rau sawv daws ntawm tej zejzog, tej psychiatrist, psychologist, tej tub koom siab los yog ib tug twg uas pom tias muaj kev pab rau sawv daws yus mus nrog tham los kuj muaj txij ntsim rau sawv daws thiab.'
Dr Calvin Yang hais ntxiv tias Hmoob tej koom txoos loj ntau yam li noj tsiab peb caug los lwm yam koom txoos tsim nyog siv coj los tham txog cov kev nyuaj siab ntxhov plawv (mental health) no kom ntau tuaj ntxiv.
Ua ke no los nws hais tias tsim nyog mus nrhiav kev pab los ntawm yus tus kws kho mob thiab kom lawv xa yus mus ntsib mus cuag tej psychologist/psychiatrist pab cuam ntxiv raws li qhov tsim nyog.
Mloog tau xov xwm tshiab ntawm SBS Hmong, download SBS Adio app, caum SBS Hmong ntawm Facebook,mloog tau Youtube, Spotify, Podfollow, iHeart Radio, Google Podcast thiab Apple Podcast.






