Căng thẳng giữa Mỹ và Iran leo thang

Hoa Kỳ đã điều động điều mà Tổng thống Donald Trump mô tả, là một hạm đội gồm các vũ khí hùng hậu của hải quân và quân sự vào Trung Đông, đặt lực lượng Mỹ trong tình trạng báo động cao độ, khi căng thẳng với Iran leo thang. Hành động này diễn ra, trong bối cảnh các cuộc biểu tình lan rộng khắp Iran, hàng triệu người bị cắt truy cập internet và một cuộc trao đổi gay gắt các lời đe dọa và cảnh báo, đang diễn ra giữa Washington và Tehran, trên mạng xã hội và thông qua các kênh ngoại giao.

Iranian protesters block a street and set a fire during a demonstration in Shiraz, Iran Source: AAP / Middle East Images/ABACA/PA

Ngoại trưởng Hoa Kỳ Marco Rubio đã bảo vệ việc tăng cường lực lượng quân sự lớn của Mỹ ở Trung Đông, sau khi Washington điều động điều mà Tổng thống Donald Trump mô tả, là một hạm đội tàu chiến vào khu vực, để sẵn sàng cho các cuộc tấn công có thể xảy ra, từ Iran hoặc chống lại nước nầy.

Việc khai triển này bao gồm một nhóm tác chiến hàng không mẫu hạm của Hải quân Mỹ và các lực lượng bổ sung, nhằm bảo vệ binh lính và đồng minh Mỹ, cũng như ngăn chặn bất kỳ phản ứng nào từ Iran.

Tại một phiên điều trần của Thượng viện, Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa John Cornyn của Texas, đã đặt câu hỏi về những gì sẽ xảy ra nếu nhà lãnh đạo tối cao của Iran bị lật đổ, dù là do một cuộc cách mạng hay do các hành động của Mỹ, trong bối cảnh Tổng thống đang cân nhắc một loạt các lựa chọn quân sự và ngoại giao.

“Tổng thống rất lo ngại về những gì đang xảy ra, với những người biểu tình ở Iran. Và tất nhiên, có một số ước tính cho rằng, có tới 30.000 người biểu tình Iran đã bị chế độ hành quyết. Nhưng tôi biết Tổng thống đang được đưa ra một loạt các lựa chọn. Chúng tôi nhận thấy rất nhiều, hoạt động tiến vào khu vực, của hải quân và các cơ quan chức năng khác. Nhưng điều gì sẽ xảy ra, nếu Lãnh tụ tối cao bị phế truất?”, John Cornyn.

Ông Rubio nói rằng cấu trúc quyền lực ở Iran, khiến mọi dự đoán đều vô cùng không chắc chắn.

“Không ai biết ai sẽ lên nắm quyền. Hệ thống của họ bị chia rẽ, giữa lãnh đạo tối cao và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), trực tiếp tuân lệnh ông ta. Tôi không nghĩ, ai có thể đưa ra câu trả lời đơn giản, về những gì sẽ xảy ra tiếp theo ở Iran, nếu lãnh đạo tối cao và chế độ sụp đổ, bởi vì bạn đang nói về một chế độ đã tồn tại rất lâu, và điều đó sẽ đòi hỏi rất nhiều sự cân nhắc kỹ lưỡng”, Marco Rubio.

Ông Rubio coi hạm đội quân Mỹ trong khu vực, là một biện pháp răn đe, chứ không phải là tín hiệu của một cuộc tấn công sắp xảy ra.

"Chúng ta phải có đủ lực lượng và sức mạnh trong khu vực, ít nhất là ở mức tối thiểu, để phòng thủ trước khả năng rằng tại một thời điểm nào đó, do một sự kiện nào đó, chế độ Iran quyết định tấn công vào sự hiện diện của quân đội chúng ta trong khu vực. Chúng ta cũng có các thỏa thuận an ninh, kế hoạch Phòng thủ Israel, và các thỏa thuận khác, yêu cầu chúng ta phải có tư thế lực lượng trong khu vực, để phòng thủ chống lại điều đó. Vì vậy tôi nghĩ rằng, việc có một tư thế lực lượng trong khu vực, có thể đáp trả và có thể không nhất thiết là điều sẽ xảy ra, nhưng nếu cần thiết, có thể chủ động ngăn chặn cuộc tấn công, nhằm vào hàng ngàn binh sĩ Mỹ và các cơ sở khác trong khu vực, các đồng minh của chúng ta, là điều khôn ngoan và thận trọng”, Marco Rubio.

Iran trước đây đã cảnh báo rằng, bất kỳ cuộc tấn công nào vào lãnh thổ của họ, bởi Hoa Kỳ hoặc Israel, sẽ dẫn đến việc các tài sản của Mỹ trong khu vực Vịnh, bị nhắm mục tiêu.

Bộ trưởng Rubio đã sử dụng ngôn từ thận trọng, trái ngược với giọng điệu mà Tổng thống Donald Trump sử dụng trên mạng.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội, Tổng thống Mỹ đã kêu gọi Iran đàm phán về chương trình hạt nhân, cảnh báo về những hậu quả nghiêm trọng nếu họ không làm vậy. Ông đã viết.

“Hy vọng Iran sẽ nhanh chóng ‘ngồi vào bàn đàm phán’ và thương lượng một thỏa thuận công bằng và bình đẳng – KHÔNG VŨ KHÍ HẠT NHÂN – một thỏa thuận tốt cho tất cả các bên. Thời gian đang cạn dần, điều này thực sự rất quan trọng! Nhóm tác chiến của Hải quân Hoa Kỳ, do hàng không mẫu hạm USS Abraham Lincoln dẫn đầu đã sẵn sàng, mong muốn và có khả năng nhanh chóng hoàn thành nhiệm vụ của mình, với tốc độ và cả sự quyết liệt nếu cần thiết”, Trump voiced post.

Thông điệp này làm gia tăng căng thẳng, giữa Washington và Tehran hơn nữa, khi các cuộc biểu tình và áp lực chính trị, tiếp tục gia tăng bên trong Iran.

Phản hồi của Iran, đối với bài đăng trên mạng xã hội của ông Trump được đưa ra, thông qua phái đoàn của họ tại Liên Hiệp Quốc.

Trong một bài đăng trên X, họ viết.

“Lần trước, khi Mỹ sa vào các cuộc chiến ở Afghanistan và Iraq, họ đã lãng phí hơn 7 ngàn tỷ đô la và mất hơn 7.000 sinh mạng người Mỹ. Iran sẵn sàng đối thoại dựa trên sự tôn trọng và lợi ích chung—NHƯNG NẾU BỊ ĐẨY, NÓ SẼ TỰ VỆ VÀ PHẢN ỨNG MẠNH MẼ HƠN BAO GIỜ HẾT!”, Iran UN post.

Đằng sau những lời cảnh báo công khai, là một câu hỏi sâu sắc hơn - liệu Hoa Kỳ có tìm cách gây ảnh hưởng, hoặc đẩy nhanh sự thay đổi trong giới lãnh đạo Iran, nếu cuộc đối đầu leo thang hay không.

Trong khi các nhà lãnh đạo trao đổi những lời cảnh báo và đe dọa, cuộc sống hàng ngày bên trong Iran ngày càng bị cô lập.

Chính quyền đã áp đặt lệnh cấm internet trên diện rộng, sau nhiều tuần biểu tình chống chính phủ, cắt đứt hàng triệu người khỏi thế giới bên ngoài và làm tê liệt công việc và liên lạc trực tuyến.

Huấn luyện viên trực tuyến Boshra Khademlou cho biết, việc cắt mạng đã khiến cô bị chia cắt khỏi gia đình và sinh kế của mình.

"Kể từ đúng 9:30 tối thứ Năm, ngày 18 tháng Dey theo lịch Iran, tôi nghĩ đã 17 ngày, kể từ khi chúng tôi không có internet. Chúng tôi không có thông tin từ bên ngoài, chúng tôi không biết gì về những gì đã xảy ra trong thành phố, trong đất nước của chúng tôi. Chúng tôi bị cắt đứt liên lạc, với tất cả những người chúng tôi quen biết và thậm chí cả những người sống bên ngoài Iran”, Boshra Khademlou.

Cô so sánh việc mất truy cập internet, với việc mất đi một nhu cầu thiết yếu của cuộc sống.

"Họ đã lấy đi của chúng ta thứ gì đó, giống như một yếu tố thiết yếu. Ý tôi là, tôi nghĩ phần lớn sự giao tiếp của mọi người, được thực hiện thông qua internet. Khi bạn cắt internet, giống như bạn đã lấy đi nước của tôi, giống như tôi không thể ăn gì cả. Nhưng đương nhiên, chúng ta phải yêu cầu những người đã cắt internet, khôi phục lại nó”, Boshra Khademlou.

Trong khi đó Nazafarin Mosavari, một giáo viên ngôn ngữ 26 tuổi, tin rằng cô biết lý do tại sao Iran lại tắt internet.

"Theo tôi, có thể có một vài lý do. Một trong những lý do, là vì chính phủ muốn những bức ảnh và video mà người dân chụp, trong các cuộc biểu tình không bị phát tán, và ngọn lửa biểu tình cùng ngọn lửa giận dữ của người dân, sẽ sớm lắng xuống”, Nazafarin Mosavari.

Cô Mosavari nói rằng, tác động là về mặt tài chính, cũng như về mặt tinh thần.

“Các lớp học của tôi bị hủy, thu nhập của tôi bị cắt đứt. Tôi là một người dịch sách, và khi dịch giả làm việc, họ phải sử dụng từ điển và các công cụ trực tuyến, nhưng chúng không thể truy cập được, và mọi thứ đều đóng cửa”, Nazafarin Mosavari.

Trong khi đó các nhóm nhân quyền cho biết, các cuộc biểu tình và cuộc đàn áp sau đó, nằm trong số những cuộc biểu tình đẫy máu nhất, kể từ cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979 của Iran, mặc dù số liệu thương vong vẫn còn gây tranh cãi và khó xác minh độc lập.

Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese

Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play