Một căn nhà. Một quyết định đưa cha mẹ vào viện dưỡng lão. Hàng chục nghìn đô la chênh lệch chỉ vì thiếu chuẩn bị. Trong cộng đồng người Việt tại Úc, nhiều gia đình chỉ tìm hiểu dịch vụ chăm sóc cao niên khi tình huống đã trở nên khẩn cấp. Nhưng theo các chuyên gia tài chính, đây cũng là lúc dễ xảy ra những sai lầm đắt giá nhất: hiểu sai luật, khai tài sản không đúng cách, hoặc bỏ lỡ các hỗ trợ quan trọng từ chính phủ.
Trong cộng đồng người Việt tại Úc, việc chăm sóc cha mẹ lớn tuổi thường chỉ được đặt lên bàn khi tình huống đã trở nên khẩn cấp: cha mẹ cần chuyển vào viện dưỡng lão, sức khỏe suy giảm nhanh hoặc gia đình không còn đủ khả năng chăm sóc tại nhà. Khi đó, mọi quyết định đều bị đẩy vào trạng thái “gấp rút”, vừa chịu áp lực thời gian vừa chịu tác động mạnh của cảm xúc.
Theo cố vấn tài chính Văn Trịnh, từ công ty Sunrise Financial Planning, văn phòng ở Sunshine, chính sự chậm trễ này là nguyên nhân dẫn đến hàng loạt sai lầm tài chính nghiêm trọng, có thể khiến gia đình phải trả chi phí cao hơn nhiều so với mức cần thiết, hoặc bỏ lỡ các hỗ trợ quan trọng từ chính phủ Úc.
“Lập kế hoạch aged care cho cha mẹ luôn phức tạp vì nó không chỉ là chuyện tiền bạc, mà còn liên quan đến pháp lý, thời gian chờ xét duyệt và yếu tố cảm xúc trong gia đình. Khi mọi thứ xảy ra trong tình trạng gấp gáp, chúng ta gần như không còn thời gian để tối ưu tài chính,” cố vấn tài chính Văn Trịnh chia sẻ.
Khi “không chuẩn bị sớm” trở thành gánh nặng tài chính
Anh Văn Trịnh cho biết, một trong những thay đổi đáng chú ý gần đây là việc chính phủ Úc điều chỉnh luật aged care từ tháng 11/2025, khiến hệ thống tính phí và đánh giá tài sản trở nên phức tạp hơn.
Trong bối cảnh đó, việc thiếu kế hoạch từ sớm có thể dẫn đến bốn nhóm rủi ro chính:
- Giới hạn lựa chọn cơ sở chăm sóc: Khi cần vào viện dưỡng lão gấp, gia đình thường không còn thời gian chọn lựa cơ sở phù hợp về chất lượng và chi phí.
- Chi phí cao hơn thực tế: Không đủ thời gian tái cấu trúc tài sản hoặc tìm lời khuyên chuyên môn khiến mức phí phải trả có thể cao hơn đáng kể.
- Thời gian chờ kéo dài: Hồ sơ chưa chuẩn bị đầy đủ có thể khiến quá trình xét duyệt bị chậm.
- Áp lực tâm lý lớn: Gia đình không kịp chuẩn bị tinh thần cho một thay đổi lớn, dẫn đến căng thẳng và mâu thuẫn nội bộ.
Hiểu đúng cấu trúc chi phí aged care: “Nhiều lớp phí chồng lên nhau”
Một trong những điểm gây nhầm lẫn lớn nhất là hệ thống phí trong aged care không chỉ có một khoản duy nhất, mà gồm nhiều lớp chi phí khác nhau.
1. Basic daily fee
Khoản phí cơ bản để trang trải ăn uống, giặt giũ, điện nước và sinh hoạt hàng ngày.
Mức hiện tại: $66.80/ngày (~$24,382/năm).
Khoản này áp dụng cho tất cả mọi người, không phụ thuộc tài sản.
2. Hotelling contribution
Khoản đóng góp cho chi phí sinh hoạt nâng cao.
Dao động từ $0 đến $22.15/ngày, tùy vào kết quả means test dựa trên thu nhập và tài sản.
3. Non-clinical care contribution
Chi phí cho chăm sóc cá nhân như tắm rửa, hỗ trợ di chuyển, hoạt động xã hội.
Mức tối đa: $107.32/ngày.
Tổng số tiền phải trả có giới hạn trần khoảng $137,917.01 hoặc sau 4 năm sẽ dừng.
4. Accommodation costs
Chi phí chỗ ở trong viện dưỡng lão, phụ thuộc vào loại phòng và điều kiện tài chính.
Ví dụ, nếu tài sản và thu nhập thấp hơn ngưỡng nhất định, chính phủ có thể chi trả toàn bộ.
5. Optional costs
Các dịch vụ bổ sung như Wi-Fi, TV riêng, streaming hoặc tiện ích cao cấp.
Sai lầm phổ biến là nhiều gia đình chỉ nhìn vào một khoản phí duy nhất, trong khi thực tế đây là một hệ thống chi phí nhiều tầng. Không hiểu cấu trúc này dẫn đến việc đánh giá sai tổng chi phí dài hạn.
Nhầm lẫn giữa Aged care và Age Pension: sai một ly, đi một dặm
Một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất theo cố vấn tài chính Văn Trịnh là sự nhầm lẫn giữa hai hệ thống đánh giá tài chính: hệ thống tính phí aged care và hệ thống xét trợ cấp hưu trí từ Centrelink.
Aged care means test: dùng để tính mức phí phải trả khi vào viện dưỡng lão.
Age Pension means test: dùng để xác định mức trợ cấp được nhận.
“Một bên tính bạn phải trả bao nhiêu, bên kia tính bạn được nhận bao nhiêu. Nhưng cách tính tài sản và thu nhập lại không giống nhau. Nhầm lẫn giữa hai hệ thống này có thể khiến gia đình vừa mất quyền lợi, vừa tăng chi phí” .
Nhiều người Việt có xu hướng cho rằng hai hệ thống này giống nhau, dẫn đến:
- trả phí aged care cao hơn mức cần thiết
- hoặc nhận Age Pension thấp hơn mức được hưởng
- hoặc khai báo tài sản không tối ưu
Nhà ở khi vào aged care: “được miễn” hay “bị tính”?
Câu hỏi phổ biến nhất trong cộng đồng là: khi cha mẹ vào viện dưỡng lão, căn nhà đang ở có bị tính vào tài sản hay không?
Cố vấn tài chính Văn Trịnh cho biết điều này phụ thuộc vào khái niệm “protected person” (người được bảo vệ).
Nhà sẽ được miễn khỏi asset test nếu còn người thuộc nhóm sau sống trong nhà:
- Bạn đời
- Con phụ thuộc (dưới 16 tuổi hoặc dưới 25 tuổi đang học và phụ thuộc tài chính)
- Người chăm sóc đã sống trong nhà ít nhất 2 năm và đang nhận trợ cấp từ Centrelink
- Người thân gần (cha mẹ, anh chị em, con cái, cháu) sống ít nhất 5 năm và đang nhận trợ cấp
Nếu không có “protected person”, một phần giá trị nhà sẽ bị tính vào asset test, nhưng có mức trần áp dụng.
“Điểm quan trọng là nhiều gia đình tưởng rằng ‘có nhà là bị tính hết’, hoặc ngược lại ‘luôn được miễn’. Cả hai đều sai. Nó phụ thuộc vào cấu trúc người ở lại trong nhà và điều kiện Centrelink,” ông Trịnh nói.
Trường hợp vợ chồng: hệ thống tính toán phức tạp hơn nhiều người nghĩ
Khi một người vào viện dưỡng lão và người còn lại tiếp tục sống tại nhà, hệ thống tài chính sẽ tự động điều chỉnh theo cơ chế “chia đôi và tổng hợp”.
- Tài sản của hai vợ chồng (trừ nhà đang ở của người còn lại) được cộng lại và chia đôi
- Thu nhập cũng được cộng lại và chia đôi để tính phí
- Nhà ở của người còn lại thường được miễn khỏi asset test
Đặc biệt, nếu đủ điều kiện “illness-separated couple”, mức Age Pension có thể tăng đáng kể.
Mức chênh lệch có thể lên đến khoảng $15,000/năm cho một cặp đôi.
“Điều đáng nói là khi pension tăng, tổng thu nhập tăng, điều này đôi khi lại ảnh hưởng ngược đến một số khoản phí aged care. Nhưng nhìn tổng thể, phần lớn trường hợp vẫn có lợi,” ông nói.
Những chiến lược hợp pháp để giảm chi phí aged care
Có một số chiến lược hoàn toàn hợp pháp nhưng ít người biết đến:
1. Lập kế hoạch sớm
Càng chuẩn bị sớm, càng dễ tối ưu tài sản và hồ sơ đánh giá.
2. Tận dụng hỗ trợ chính phủ
Bao gồm các hỗ trợ đặc biệt cho bệnh suy sút trí tuệ dementia, chăm sóc y tế hoặc hoàn cảnh khó khăn.
3. Cân nhắc chăm sóc tại nhà
Home care package thường rẻ hơn nhiều so với viện dưỡng lão.
4. Chiến lược superannuation
Chuyển một phần tài sản vào super của người bạn đời dưới tuổi pension (nếu phù hợp luật).
5. Tối ưu means test hợp pháp
Bao gồm trả trước chi phí tang lễ, sửa nhà, thiết bị y tế hoặc quà tặng trong giới hạn cho phép.
“Mục tiêu không phải là né chi phí, mà là đảm bảo gia đình không trả nhiều hơn mức luật yêu cầu. Điều này chỉ làm được nếu có kế hoạch từ trước".
Mời quý vị nhấn vào audio để nghe toàn bộ bài phỏng vấn.
'Cơm áo gạo tiền' phát thanh hàng tuần vào mỗi tối thứ Ba trên SBS Radio. Tại đây, các chuyên gia về tài chánh, tiền bạc, hưu bổng, thuế vụ, đầu tư, cho vay... sẽ chia sẻ với quý vị phương thức chi tiêu thông minh, cách đầu tư hiệu quả, tư duy đúng đắn về tiền bạc, cũng như những khái niệm căn bản về tiền bạc. Đón nghe và cho chúng tôi biết chủ đề bạn quan tâm bằng cách gửi email về cho SBS: olivia.nguyen@sbs.com.au
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
