Cách mua tác phẩm nghệ thuật và sản phẩm thủ công của người Thổ dân một cách có đạo đức tại Úc

Việc mua nghệ thuật của người Thổ dân và người dân đảo Torres có thể rất ý nghĩa, nhưng làm thế nào để biết đó là tác phẩm thật và được mua bán một cách có đạo đức? Hàng giả vẫn là một vấn đề tại Úc, và các biện pháp bảo vệ vẫn đang được hoàn thiện. Hướng dẫn này sẽ giúp bạn hiểu cần chú ý điều gì, nên đặt những câu hỏi nào, và mua ở đâu cho an toàn.

According to Productivity Commission estimates, three quarters of Indigenous-style souvenirs in the Australian market are made overseas. Credit: Richard I'Anson/Getty Images

Key Points

• Các nỗ lực pháp lý nhằm bảo vệ Quyền Sở hữu Văn hóa và Trí tuệ của người bản địa tại Úc vẫn đang được tiếp tục.
• Việc đặt đúng câu hỏi cho người bán hoặc rất quan trọng.
• Việc mua tác phẩm nghệ thuật First Nations chính hãng mang lại lợi ích chung cho nghệ sĩ, cộng đồng và người mua.

Các tác phẩm nghệ thuật của người Thổ dân First Nations chính hãng thường được xem là có giá trị văn hóa và nghệ thuật đáng kể.

Điều này là bởi chúng là một phần của di sản văn hóa được truyền lại qua nhiều thế hệ trong hơn 60.000 năm.

Nghệ thuật và thủ công của người Thổ dân có được bảo vệ tại Úc không?

Quyền Sở hữu Văn hóa và Trí tuệ của người bản địa (ICIP) bao gồm tất cả các khía cạnh liên quan đến tri thức truyền thống và các biểu đạt văn hóa của người Thổ dân và người dân đảo Torres Strait.

Các biểu tượng và họa tiết là một trong những hình thức ICIP dễ nhận biết nhất.

“Nhưng ICIP không chỉ là tác phẩm nghệ thuật hữu hình,” Stephanie Parkin, một luật sư sở hữu trí tuệ người Quandamooka, giải thích.

A carved wooden fish from the Torres Strait Dauan Island community. Credit: Oliver Strewe/Getty Images

Các tập quán và ý nghĩa có thể khác nhau đáng kể giữa các cộng đồng, vì vậy việc hiểu bối cảnh địa phương là rất quan trọng.

Chính phủ Úc đã cam kết ban hành các luật cụ thể để bảo vệ ICIP, “bao gồm việc giải quyết những tổn hại do nghệ thuật giả, hàng hóa và đồ lưu niệm gây ra.” Các biện pháp bảo vệ này vẫn đang tiếp tục được hoàn thiện.

Stephanie Parkin cũng là Chủ tịch Indigenous Art Code, một tổ chức quốc gia được thành lập sau cuộc điều tra của Thượng viện năm 2007 nhằm bảo vệ nghệ sĩ và tác phẩm của họ thông qua một bộ quy tắc ứng xử tự nguyện trong ngành dành cho doanh nghiệp và các nhà buôn nghệ thuật.

Làm thế nào để mua nghệ thuật của người Thổ dân hoặc người dân đảo Torres Strait một cách có trách nhiệm?

Saretta Fielding là một nghệ sĩ, nhà thiết kế và doanh nhân thuộc dân tộc Wonaruah, đồng thời là thành viên Hội đồng quản trị của Indigenous Art Code.

“Đó thực sự là một hành trình mang tính đạo đức và văn hóa khi bạn mua một tác phẩm nghệ thuật từ người bản địa ở Úc,” bà nói.

Bà Fielding nêu ra ba bước chính cho người tiêu dùng:

• Đánh giá tính xác thực của tác phẩm
• Kết nối với các kênh thương mại có đạo đức
• Đặt những câu hỏi phù hợp

Any piece of Aboriginal and Torres Strait Islander art over $250 should come with a Certificate of Authenticity. Credit: Aboriginal Art Co.

Tôi có thể mua nghệ thuật bản địa chính hãng, được giao dịch có đạo đức ở đâu?

Các tác phẩm và sản phẩm bản địa chính hãng được tạo ra bởi các nghệ sĩ bản địa có mối liên hệ với Country (quê hương/đất tổ) hoặc được tái sản xuất với sự cho phép của nghệ sĩ.

Mua thông qua các kênh có đạo đức giúp đảm bảo lợi ích kinh tế được chuyển đến người sáng tạo và cộng đồng của họ.

Có nhiều cách để thực hiện, bao gồm mua trực tiếp từ nghệ sĩ, tại các hội chợ nghệ thuật bản địa hoặc thông qua hơn 100 trung tâm nghệ thuật bản địa trên khắp cả nước, theo bà Parkin.

Bạn cũng có thể tìm các doanh nghiệp, phòng trưng bày hoặc nhà buôn nghệ thuật có hiển thị logo đen-đỏ của Indigenous Art Code tại cửa hàng hoặc trên website. Điều này cho thấy họ cam kết tự nguyện tuân thủ các giao dịch có đạo đức với nghệ sĩ, như một sự đảm bảo cho người mua.

Tôi nên hỏi gì khi mua nghệ thuật hoặc thủ công bản địa?

Dù bạn mua tác phẩm gốc hay bản tái sản xuất có cấp phép, việc tìm hiểu về nghệ sĩ, mối liên hệ của nghệ sĩ với Country và các điều kiện giao dịch là rất quan trọng.

“Việc có thông tin và được trang bị để đặt đúng câu hỏi thực sự là bước đầu tiên,” nghệ sĩ Saretta Fielding cho biết.

Bà khuyến nghị tham khảo các hướng dẫn có trên trang web của Indigenous Art Code.

Dot painting is one of the many forms of Aboriginal art, and varies from region to region. Credit: Marianna Massey/Getty Images

Bạn có thể bắt đầu với những câu hỏi sau:

• Nghệ sĩ là ai?
• Nghệ sĩ đến từ đâu?
• Nghệ sĩ được trả tiền như thế nào?

Tất cả nghệ thuật của người Thổ dân và người dân đảo Torres Strait có giống nhau không?

Việc mua có đạo đức nghệ thuật của người Thổ dân và người dân đảo Torres Strait giúp đảm bảo rằng các nghệ sĩ và cộng đồng có thể tiếp tục chia sẻ chiều sâu và sự đa dạng của di sản của họ với công chúng rộng rãi hơn.

Nghệ thuật First Nations tại Úc có lịch sử hàng nghìn năm và vẫn đang không ngừng phát triển.

Nó tồn tại dưới nhiều hình thức và phong cách khác nhau, đa dạng như hàng trăm nhóm ngôn ngữ và nền văn hóa mà nó đại diện.

Saretta Fielding says asking the right questions is key. Credit: Saretta Fielding 2021/Raymond Kelly

Hãy cảnh giác với những quan niệm sai lầm cho rằng “các nghệ sĩ Thổ dân đều giống nhau,” bà Fielding kết luận.

“Chúng tôi rất đa dạng, sống ở các khu vực hẻo lánh, thậm chí ở các thành phố. Và chúng tôi đang nỗ lực mang nghệ thuật Thổ dân đích thực đến thị trường.”

Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese

Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube

Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play