“Tôi không thấy nghề chọn tôi. Tôi chọn nghề, sinh nghề tử nghiệp.” Tô Thị Kim Long
Từ giáo viên trung học đến người sáng lập trường Việt ngữ Kensington
Hai năm sau khi định cư tại Melbourne, cô Kim Long nhận ra một khoảng trống lớn trong cộng đồng: trẻ em Việt Nam hầu như không có nơi học tiếng mẹ đẻ.
Thời điểm đó, năm 1982, ở Victoria chỉ có trường dạy tiếng Nhật, Hoa, Ý, Hy Lạp… nhưng chưa có trường Việt ngữ.
Nhìn thấy nhu cầu, cô quyết định hành động. Với sự hỗ trợ của vài phụ huynh, bạn bè và một số học trò cũ đang là sinh viên đại học tại Úc, cô thành lập Trường Việt ngữ Kensington.
Trường mở lớp vào cuối tuần, tận dụng thời gian rảnh rỗi của các sinh viên trẻ, những người trở thành lớp giáo viên Việt ngữ đầu tiên.
“Lúc đó chỉ có vậy, không chương trình, không sách giáo khoa, không tài liệu. Chúng tôi dạy bằng trí nhớ, bằng những điều chúng tôi đã được học ngày trước,” cô kể lại.
Source: SBS
Dạy tiếng Việt trong những năm đầu: thiếu thốn nhưng tràn đầy niềm tin
Những năm 1980 là giai đoạn đầy thử thách: Không có giáo trình rõ ràng, không có internet để tìm tài liệu; sách hiếm, phần lớn giáo viên phải tự soạn bài; lứa trẻ đầu tiên vẫn còn nói được chút tiếng Việt.
Cô Kim Long kể với SBS: “Học sinh ở Úc xem tiếng Anh như tiếng mẹ đẻ. Giờ ra chơi hay trong lớp, các em nói tiếng Anh với nhau. Nhiều em học vì cha mẹ muốn học chứ bản thân không thích học tiếng Việt.”
Thời gian trôi đi, số học sinh ít dần, giáo viên mỏng, nhiều trường gặp khó khăn tài chính. Đặc biệt sau đại dịch COVID-19, nhiều trường Việt ngữ phải đóng cửa vì: sĩ số giảm mạnh, tiền thuê phòng tăng, giáo viên thiếu trầm trọng. Trường Măng Non của chúng tôi cũng là một trong những trường không thể tiếp tục,” cô chia sẻ.
Nỗ lực thống nhất giáo trình Việt ngữ cho toàn tiểu bang
Đầu những năm 2000, nhận thấy nhu cầu cấp thiết về tài liệu dạy học, cô Kim Long vận động các trường Việt ngữ thành lập Hội Liên Trường Việt Ngữ Victoria.
Mục tiêu:
- Chia sẻ phương pháp giảng dạy
- Cùng tổ chức tu nghiệp giáo viên
- Hướng tới xây dựng một bộ sách thống nhất cho toàn tiểu bang
Học sinh bây giờ học tiếng Việt chậm hơn hai, ba chục năm trước. Cha mẹ các em lớn lên ở Úc, nói tiếng Việt không rành. Một số có cha hoặc mẹ không nói được tiếng Việt. Vì vậy ở nhà các em nói tiếng Anh là chính.
Ý tưởng táo bạo này từng thắp lên hy vọng lớn. Nhưng vì nhiều trường đã soạn giáo trình riêng, cùng với việc thiếu nhân sự duy trì ban soạn sách chuyên trách nên dự án chưa thành công.
Dù vậy, hội vẫn hoạt động được vài năm, mang đến nhiều giá trị trước khi dừng lại.
“Hiện giờ chúng ta có Hội Giáo Chức Việt Nam Victoria làm rất tốt,” cô nói. “Nhưng tôi vẫn hy vọng một ngày nào đó sẽ có một hội liên trường mạnh mẽ trở lại.”
Hơn nửa đời gắn với tiếng Việt: Câu chuyện của nhà giáo Tô Thị Kim Long ở Melbourne Credit: Supplied
Hành trình soạn sách: Tiếng Việt phải phù hợp với trẻ em lớn lên ở Úc
Một bước ngoặt lớn diễn ra khi cô tham gia khóa tu nghiệp của Hội Giáo Chức Việt Nam Victoria, nơi cô tiếp cận phương pháp phát âm mới do Tiến sĩ Trần Ngọc Dung (Tây Úc) giới thiệu. Phương pháp kết hợp âm tiếng Việt và tiếng Anh (Úc) giúp trẻ dễ đánh vần hơn.
Từ đó, cô quyết định bắt tay vào soạn sách theo trình độ thực tế của trẻ em tại Úc.
Cô cùng đồng nghiệp xây dựng bộ sách cho: Lớp mẫu giáo, Lớp vỡ lòng, Lớp 1 đến lớp 6.
Ngôn ngữ ví như một sinh vật, sinh sản và thay đổi theo từng thế hệ. Có những từ mới ta nên học để áp dụng với người Việt mới định cư và giữ lại những từ xưa mang ý nghĩa đẹp; ta cần dạy cho học sinh biết để giữ gìn di sản từ ngữ và văn hóa Việt.
Việc này mang lại lợi ích lớn: Giáo viên dễ theo dõi tiến bộ của học sinh, học sinh chuyển trường vẫn dùng chung hệ thống, bài học phù hợp với bối cảnh Úc và nền tảng tiếng Việt ngày càng giảm trong gia đình.
Thay đổi dạy và học qua ba thế hệ người Việt ở Úc
Theo cô Kim Long, việc dạy tiếng Việt ngày nay phải dựa vào:
- Chủ đề do Bộ Giáo dục Úc đề ra
- Trình độ ngôn ngữ ngày càng đa dạng của học sinh
- Sự so sánh trực quan giữa tiếng Việt và tiếng Anh
Ví dụ, để dạy học sinh lớp lớn chưa biết tiếng Việt, giáo viên phải lập hẳn chương trình đặc biệt thay vì ghép vào lớp vỡ lòng dành cho trẻ 5–6 tuổi.
“Trong mỗi lớp, trình độ tiếp nhận ngôn ngữ của học sinh rất khác nhau. Giáo viên phải soạn thêm bài ngoài sách giáo khoa. Điều đó rất quan trọng.”
Bốn mươi năm gắn bó với tiếng Việt cũng đồng nghĩa bốn mươi năm chứng kiến thế hệ học trò lớn lên, trưởng thành rồi trở thành bác sĩ, kỹ sư, chủ doanh nghiệp, nhân viên dịch vụ và công chức trong xã hội Úc.
Với cô Kim Long, những khoảnh khắc đó là phần thưởng lớn nhất.
Khi gặp lại, nhiều em nói với tôi, nhờ học tiếng Việt mà sau này các em biết trò chuyện với khách hàng, giao tiếp với người Việt lớn tuổi. Có em tiếc lắm, nói giá mà hồi đó chịu học tiếng Việt hơn.
Cô nói, tiếng Việt không chỉ là ngôn ngữ, mà còn là: Cánh cửa để hiểu văn hóa ông bà, chiếc cầu nối khi về Việt Nam thăm quê, mối liên kết với cộng đồng người Việt tại Úc, vốn đang ngày càng đông đảo.
“Ngay cả ông bà ở Úc, nói tiếng Anh không trôi chảy nhưng vẫn đủ để giao tiếp. Trẻ em cũng vậy, chỉ cần biết nói tiếng Việt một chút, là đã có thể hiểu, chia sẻ, kết nối,” cô Kim Long nói với SBS.
Một lớp tiếng Việt cuối tuần. Credit: SBS Vietnamese
Công nghệ: thách thức nhưng cũng là cơ hội cho tiếng Việt trong tương lai
Theo cô, sự bùng nổ của: mạng xã hội, nội dung số, trí tuệ nhân tạo, thiết bị thông minh… đã thay đổi hoàn toàn cách học của trẻ.
Nhưng thay vì lo lắng, cô nhìn thấy cơ hội:
- Video minh hoạ sinh động
- Ứng dụng học chữ cái, nhận diện âm
- Tài liệu trực tuyến phong phú
- Các nền tảng tương tác giúp lớp học hấp dẫn hơn
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook & SBS Vietnamese Instagram, và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
READ MORE
Gặp gỡ người Việt ở Úc
