Trung Quốc và Hoa Kỳ đang chạy đua để bắt đầu khai thác khoáng sản quan trọng dưới đáy biển sâu ở Thái Bình Dương. Vấn đề này đã chia rẽ sâu sắc các quốc gia Thái Bình Dương, với nhiều nước phản đối khai thác dưới đáy biển sâu và một số nước ủng hộ. Điều này liên quan gì đến Úc?
Nằm dưới đáy Thái Bình Dương là những mỏ khoáng sản quan trọng khổng lồ, có thể thúc đẩy tiến trình tiềm năng chuyển đổi sang xanh.
Chúng có kích thước bằng củ khoai tây, trông giống như nấm cục đen và nằm ở trung tâm của một cuộc tranh chấp, ngày càng leo thang ở Nam Thái Bình Dương.
Cuộc đua để bắt đầu khai thác các mỏ này đã bắt đầu, và các chuyên gia cho rằng những gì xảy ra tiếp theo, có thể ảnh hưởng đến mối quan hệ của Úc với các đồng minh Thái Bình Dương từng đáng tin cậy.
Khai thác khoáng sản thương mại dưới đáy biển sâu ở Thái Bình Dương, đã được lên kế hoạch trong nhiều năm, nhưng ngành công nghiệp chưa tồn tại này đã bị tạm dừng, trong khi một cơ quan của Liên Hiệp Quốc chịu trách nhiệm về đáy đại dương, đang phát triển các hướng dẫn khai thác.
Tình hình đã thay đổi vào năm rồi, khi chính quyền Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump thực hiện bước đi gây tranh cãi, là ban hành sắc lệnh cho phép các công ty Mỹ, xin giấy phép khai thác tại các vùng lãnh thổ Thái Bình Dương của mình, bỏ qua luật pháp quốc tế.
Được biết một công ty Mỹ đã công khai cam kết bắt đầu hoạt động ngay từ năm 2027, và vào tháng 8 Mỹ đã gây sốc cho các cộng đồng đảo Thái Bình Dương, khi tuyên bố kế hoạch đấu giá một vùng biển gần Samoa thuộc Mỹ, để khai thác khoáng sản dưới đáy biển.
Năm 2025, Trung Quốc đã ký một thỏa thuận với Quần đảo Cook, để hợp tác phát triển và nghiên cứu khoáng sản đáy biển và được cho là, đang xem xét một quan hệ đối tác tương tự với Kiribati.
Hiện nay, Mỹ và Trung Quốc đang vướng vào một cuộc chiến địa chính trị ở Thái Bình Dương, để độc chiếm ngành công nghiệp này - trị giá lên tới 30 ngàn tỷ đô la Mỹ - trước khi nó thậm chí còn chưa bắt đầu.
Vấn đề này đã chia rẽ sâu sắc các quốc gia Thái Bình Dương.
Một số muốn kiếm lời từ sự bùng nổ khai thác mới, trong khi những người khác lo ngại, ngành công nghiệp phần lớn chưa được thử nghiệm này, có thể gây ra thiệt hại nghiêm trọng cho môi trường.
Các chuyên gia cảnh báo rằng, sự chia rẽ này có thể khiến khu vực dễ bị khai thác và làm tổn hại đến mối quan hệ của Úc, với các đối tác khu vực thân cận nhất.
Thế nhưng khai thác khoáng sản dưới đáy biển là gì?
Được biết khai thác khoáng sản dưới đáy biển, với mức độ là một ngành công nghiệp vẫn chưa tồn tại, nhưng kỹ thuật đằng sau nó thì đã có, và các quốc gia đã khảo sát đáy đại dương trong nhiều năm, để hiểu rõ các loại quặng nằm ở đáy biển.
Các loại quặng này có nhiều dạng khác nhau, nhưng việc khai thác cái gọi là "các khối đa kim loại", tạo thành xương sống của công nghệ, khai thác khoáng sản dưới đáy biển hiện có.
Được hình thành từng lớp qua hàng triệu năm, những khối có kích thước bằng củ khoai tây này, được tìm thấy ở độ sâu, từ 3.500 đến 6.500 mét dưới mặt nước.
Để khai thác các mỏ này, một phương tiện thu hoạch lớn sẽ di chuyển trên đáy đại dương tối đen như mực, hút các mỏ và lớp trầm tích bề mặt, trước khi bơm vật liệu lên bề mặt, qua một đường ống để phân loại.
Vậy điều này liên quan gì đến Úc?
Ông Connor Graham của Viện Lowy đã nói với SBS News.
“Úc có hai lý do chính, để lo ngại về khai thác khoáng sản dưới đáy biển ở Thái Bình Dương. Thứ nhất là chính trị. Vấn đề này đã chia rẽ sâu sắc, các quốc gia Thái Bình Dương. Naero (trước đây là Nauru), Quần đảo Cook, Tonga và Kiribat(i) ủng hộ ngành công nghiệp mới nổi này, trong khi các thành viên còn lại của Diễn đàn các đảo Thái Bình Dương, lại mạnh mẽ phản đối”, Connor Graham.
Ông Graham tiếp tục cho biết thêm.
“Nếu khai thác khoáng sản dưới đáy biển chia rẽ Thái Bình Dương thành hai phe, thì chúng ta sẽ thấy sự đổ vỡ trong sự thống nhất, vốn đã định hình nên khu vực Thái Bình Dương trong lịch sử, và đó có thể là một lực lượng gây bất ổn, khiến các quốc gia Thái Bình Dương dễ bị ảnh hưởng bởi các yếu tố bên ngoài. Ví dụ, Kiribat(i) ký một thỏa thuận với Trung Quốc để khai thác. Họ trở nên liên kết với Bắc Kinh. Họ vẫn là thành viên của Diễn đàn các đảo Thái Bình Dương, nhưng giờ đây lại chịu ảnh hưởng của Bắc Kinh, nhiều hơn hiện tại”, Connor Graham.
Ông cho rằng, Úc nên đóng vai trò “người điều phối” và ủng hộ một khuôn khổ quản trị do Thái Bình Dương dẫn đầu, đối với khai thác khoáng sản dưới đáy biển, cung cấp cho tất cả các quốc gia Thái Bình Dương các tiêu chuẩn cơ bản rõ ràng, cho bất kỳ hoạt động thăm dò dưới đáy biển nào.
"Nó sẽ vạch ra, những kỳ vọng tối thiểu về bảo vệ môi trường, khắc phục hậu quả và chia sẻ doanh thu. Hiện tại, không có gì như vậy tồn tại, khiến các quốc gia này dễ bị tổn thương trước những thỏa thuận tồi tệ, các công ty sẽ đến bất cứ nơi nào quản trị yếu nhất. Một khuôn khổ mạnh mẽ, sẽ bảo vệ tất cả các quốc gia một cách bình đẳng", Connor Graham.
Ông cho biết, vấn đề thứ hai là về môi trường.
Thế nhưng những mối lo ngại về môi trường là gì?
"Các nhà khoa học "rất lo ngại" rằng, khai thác mỏ dưới đáy biển sâu, có thể có những tác động "sâu sắc", đến hệ sinh thái mong manh và phần lớn bí ẩn ở đáy đại dương. Các nhà khoa học tin rằng, họ mới chỉ mô tả được 5% sự sống, ở độ sâu nơi hoạt động khai thác này sẽ diễn ra", Connor Graham.
Được biết các khối u hình củ khoai tây, là những dạng rắn duy nhất trên đáy biển, và là nơi sinh sống của bọt biển, san hô, động vật giáp xác và giun, những loài sẽ mất đi môi trường sống duy nhất của chúng, nếu chúng bị loại bỏ và hậu quả của việc này, vẫn chưa được hiểu đầy đủ.
Ngoài ra tiến trình khai thác cũng bao gồm, việc bơm trầm tích từ đáy biển lên bề mặt và sau đó bơm ngược trở lại xuống nước, ở độ sâu 1.000m bên dưới mặt biển, mang theo cả chất dinh dưỡng và các hạt mịn.
"Có những lo ngại khá lớn, về việc điều này sẽ ảnh hưởng đến ngành thủy sản ở Thái Bình Dương như thế nào, những luồng trầm tích này sẽ không quan tâm đến biên giới vùng đặc quyền kinh tế của bạn. Nó có thể trôi nổi sang nước kế bên và ảnh hưởng đến ngành thủy sản trên một khu vực rộng lớn”, Connor Graham.
Ông nói rằng tác động môi trường này, có thể làm bất ổn thêm khu vực.
"Nếu việc khai thác đáy biển sâu của một quốc gia, phá hủy ngành thủy sản của một quốc gia khác, điều đó sẽ gây ra hậu quả chính trị nghiêm trọng”, Connor Graham.
Ông Graham cho biết, việc khai thác đáy biển sâu cũng đặt ra câu hỏi về khả năng lưu trữ carbon.
Các nhà khoa học lo ngại rằng, sự gián đoạn đối với tảo biển sâu, có thể làm thay đổi lượng carbon mà chúng có thể lưu trữ, và việc làm xáo trộn chúng có thể đẩy nhanh biến đổi khí hậu.
Thế nhưng Susan Park là một chuyên gia về quan hệ quốc tế, đến từ Đại học Sydney và nói với SBS News là , tất cả là về chính trị.
“Điều quan trọng là, phải đặt việc khai thác khoáng sản dưới đáy biển sâu, trong bối cảnh cuộc chạy đua địa chính trị rộng lớn hơn ở Thái Bình Dương. Các hoạt động khai thác dưới đáy biển sâu, sẽ mang lại cơ sở hạ tầng và các mối quan hệ chính trị, với các quốc gia đặt chúng. Trung Quốc và Mỹ, muốn duy trì quyền kiểm soát và ảnh hưởng của họ ở Thái Bình Dương, đó là về các tuyến đường vận chuyển và quyền tiếp cận”, Susan Park.
Bà Park cũng chỉ ra là, những đất hiếm cũng tìm thấy trên mặt đất.
“Mặc dù những khoáng sản quan trọng này vô cùng quan trọng, nhưng các nhà địa chất “tự tin rằng, chúng ta đã có đủ chúng trên bề mặt Trái đất”. Điều này đặt ra thêm câu hỏi về sự cần thiết, phải phát triển ngành công nghiệp mới này”, Susan Park.
SBS News đã liên hệ với văn phòng Ngoại trưởng Penny Wong để xin bình luận.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
