Các tham vấn dưới đây chỉ mang tính tổng quát, trước khi đưa ra bất kỳ quyết định tài chính nào, mời quý vị gặp các chuyên gia để có những lời khuyên phù hợp trong từng trường hợp cụ thể.
Chuyên gia cố vấn tài chính Văn Trịnh, giám đốc Sunrise Financial Planning phân tích chi tiết cách Centrelink đánh giá quyền lợi hưu trí khi người nhận rời Úc sinh sống dài hạn.
Age Pension có được trả khi sống ở Việt Nam?
Theo cố vấn tài chính Văn Trịnh, người đang nhận Age Pension vẫn có thể tiếp tục nhận tiền khi về Việt Nam sống lâu dài, nhưng số tiền thực nhận phụ thuộc vào nhiều yếu tố.
“Nếu về Việt Nam sống lâu dài thì người đang được nhận Age Pension có thể vẫn tiếp tục được nhận, nhưng được bao nhiêu thì còn tùy thuộc vào một số yếu tố khác nhau.”
Yếu tố cốt lõi nằm ở cách Centrelink áp dụng asset test (kiểm tra tài sản) và income test (kiểm tra thu nhập) – tương tự như khi người đó còn sống tại Úc.
Tuy nhiên, khi sinh sống ngoài nước Úc, còn một tiêu chí đặc biệt khác được đưa vào tính toán: thời gian là cư dân Úc trong độ tuổi lao động.
Quy tắc “35 năm là công dân làm việc tại Úc” ảnh hưởng thế nào?
Centrelink sử dụng khái niệm 35 năm Australian Working Life Residence để xác định mức basic rate (mức tiền hưu cơ bản) khi người nhận sống ở nước ngoài.
Khoảng thời gian này được tính từ lúc một người 16 tuổi cho đến độ tuổi đủ điều kiện nhận Age Pension (hiện nay là 67 tuổi). Trong khoảng đó, số năm được tính là 'resident' bao gồm:
- Thường trú nhân
- Công dân Úc
- Một số diện visa đặc biệt từ New Zealand
Cố vấn tài chính Văn Trịnh giải thích:
“Nếu khoảng thời gian là resident là 35 năm hoặc nhiều hơn thì mức basic rate quý vị nhận được sẽ không thay đổi. Nếu dưới 35 năm, trong phần lớn trường hợp mức basic rate sẽ bị giảm theo tỷ lệ số năm resident chia cho 35.”
Đây là lý do nhiều người ngạc nhiên khi thấy pension giảm mạnh dù trước đó đang nhận đầy đủ tại Úc.
Vì sao pension giảm khi ra nước ngoài?
Age Pension không chỉ gồm một khoản tiền duy nhất. Quyền lợi đầy đủ bao gồm:
- Basic rate
- Pension Supplement
- Energy Supplement
- Concession Card
Khi người nhận chuyển ra nước ngoài sống lâu dài, các khoản này thay đổi đáng kể.
Những khoản bị điều chỉnh
- Basic rate: tính lại theo quy tắc 35 năm
- Pension Supplement: giảm còn “basic pension supplement” (thường chỉ còn khoảng 1/3)
- Trợ cấp điện/năng lượng Energy Supplement: bị cắt hoàn toàn
- Thẻ giảm giá Concession Card: bị hủy
“Tóm lại quý vị chỉ nhận được basic rate cộng với basic pension supplement.”
Hiện nay nhận đầy đủ tiền già (full pension):
- Người độc thân: $1,079.70 + $29.50 mỗi hai tuần
- Vợ chồng: $1,627.80 + $68.80 mỗi hai tuần
Ngoài ra, khi sống ở Việt Nam, tiền pension sẽ được trả 4 tuần một lần, thay vì mỗi hai tuần như khi ở Úc.
Nhà ở Việt Nam có bị tính vào asset test?
Centrelink xét tất cả tài sản trong và ngoài nước Úc khi tính Age Pension.
Nguyên tắc cơ bản:
- Căn nhà chính (principal home) được miễn asset test
- Các bất động sản khác đều bị tính
Nếu một người bán nhà tại Úc rồi về Việt Nam mua nhà để ở, căn nhà tại Việt Nam sẽ được xem là “nhà chính” và được miễn asset test.
Tuy nhiên, có hai tình huống dễ gây ảnh hưởng:
1. Trường hợp “downsize”
Nếu bán nhà tại Úc giá cao, sau đó mua nhà tại Việt Nam giá thấp hơn, phần tiền dư sẽ bị tính là tài sản và có thể làm giảm pension.
2. Giữ lại nhà tại Úc
Nếu người nhận pension vẫn giữ nhà ở Úc và thông báo chuyển ra nước ngoài sống, Centrelink sẽ xem họ là non-homeowner, và căn nhà tại Úc sẽ bị tính vào asset test ngay lập tức.
Điều này có thể khiến pension giảm mạnh hoặc bị cắt.
Nhà đứng tên người thân tại Việt Nam có bị tính tài sản không?
Trong cộng đồng người Việt, việc mua nhà đất tại Việt Nam nhưng nhờ người thân đứng tên khá phổ biến.
Centrelink không chỉ dựa trên giấy tờ pháp lý mà còn xét đến beneficial ownership (quyền lợi thực sự).
“Tài sản bao gồm những tài sản quý vị hoàn toàn sở hữu, sở hữu một phần hoặc có lợi ích trong đó.”Nếu người nhận pension có quyền sử dụng, quyền bán, cho thuê hoặc kiểm soát bất động sản dù không đứng tên, tài sản đó vẫn có thể bị tính.
Nếu có thu tiền cho thuê, khoản thu này còn bị xét thêm trong income test.
Super ảnh hưởng thế nào khi về Việt Nam?
Tiền hưu bổng (Superannuation) vẫn chịu asset test và income test tương tự như khi sống tại Úc.
Điểm quan trọng:
“Nếu người đang nhận Age Pension rút tiền khỏi super thì dù rút một phần hay toàn bộ cũng không ảnh hưởng trực tiếp đến pension của chính họ.
”Tuy nhiên, có ngoại lệ quan trọng trong trường hợp vợ chồng lệch tuổi.
- Chồng 68 tuổi đang nhận Age Pension
- Vợ 62 tuổi có $500,000 trong super
Vì người vợ chưa đến tuổi Age Pension, số tiền super này được miễn asset test đối với người chồng.
Nhưng nếu người vợ rút toàn bộ $500,000 ra khỏi super:
- Số tiền này sẽ bị tính vào asset test
- Centrelink áp dụng deemed income để tính thu nhập giả định
- Pension của người chồng có thể giảm hoặc bị cắt
Đây là tình huống rất nhiều gia đình không lường trước.
Sai lầm phổ biến khi rút super
Một hiểu lầm phổ biến trong cộng đồng: “Rút hết super thì Centrelink mới cho pension.”
Cố vấn tài chính Văn Trịnh khẳng định: “Đây là suy nghĩ hoàn toàn không đúng.” Người độc thân có thể vẫn nhận full Age Pension nếu tổng tài sản (không tính nhà ở) dưới $321,500.
Vợ chồng có thể có tổng tài sản đến $481,500 mà vẫn nhận full pension.
Việc rút hết super rồi tiêu dùng nhanh chóng có thể khiến người nghỉ hưu rơi vào tình trạng thiếu an toàn tài chính dài hạn.
Ba lời khuyên quan trọng trước khi quyết định về Việt Nam
Khi được hỏi lời khuyên dành cho người Việt đang cân nhắc hồi hương, cố vấn Văn Trịnh đưa ra ba điểm cốt lõi:
1. Tham vấn chuyên gia
“Nên tìm chuyên gia cố vấn tài chính, đặc biệt người am hiểu an sinh xã hội Úc.”
Mỗi hoàn cảnh khác nhau sẽ có chiến lược khác nhau.
2. Nghiên cứu kỹ mức sống và y tế
Chi phí sinh hoạt, hệ thống bệnh viện công – tư, bảo hiểm y tế và khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe cần được tính toán kỹ.
3. Luôn cập nhật Centrelink
Dù sống tại Việt Nam, người nhận pension vẫn phải báo cáo thay đổi về tài sản và thu nhập như khi ở Úc.
Đồng thời, cần có kế hoạch dự phòng để quay lại Úc khi cần thiết.
Hệ thống Age Pension của Úc được thiết kế với cơ chế điều chỉnh khi người nhận sống ngoài nước.
Mời quý vị nhấn vào audio để nghe toàn bộ bài phỏng vấn.
'Cơm áo gạo tiền' phát thanh hàng tuần vào mỗi tối thứ Ba trên SBS Radio. Tại đây, các chuyên gia về tài chánh, tiền bạc, hưu bổng, thuế vụ, đầu tư, cho vay... sẽ chia sẻ với quý vị phương thức chi tiêu thông minh, cách đầu tư hiệu quả, tư duy đúng đắn về tiền bạc, cũng như những khái niệm căn bản về tiền bạc. Đón nghe và cho chúng tôi biết chủ đề bạn quan tâm bằng cách gửi email về cho SBS: olivia.nguyen@sbs.com.au
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
READ MORE
Cơm áo gạo tiền
