Hifadhi za taifa, hifadhi za asili, hifadhi za baharini na Maeneo Yaliyohifadhiwa ya Wenyeji hulinda mazingira tofauti na hufanya kazi chini ya sheria tofauti. Ni nini kinachofanya Eneo Lililohifadhiwa la Wenyeji kuwa tofauti, na unawezaje kujua kama unakaribishwa kupatembelea?
Key Points
- Protected areas are places that conserve important land, waters, plants, animals and cultural values.
- Indigenous Protected Areas are managed by Traditional Custodians, often in partnership with government and conservation organisations.
- Always check the rules before visiting a protected area as some activities may be restricted.
- Eneo lililolindwa la watu wa Asili ni nini (IPA)?
- Maeneo yawatu wa asili yaliyo lindwa yana tofautianaje na maeneo mengine yaliyolindwa?
- Maeneo ya Hifadhi ya watu wa Asili hufanyaje kazi?
- Kwa nini maeneo yaliyolindwa yawatu wa Asili ni muhimu kwa mazingira na utamaduni wa Australia?
- Unawezaje tembelea eneo lililolindwa lawatu wa Asili kwa heshima?
Hifadhi za kitaifa na hifadhi za asili hulinda zaidi ardhi, hifadhi za baharini zikilinda makazi ya bahari. Maeneo Yaliyolindwa ya Asili yanaweza kulinda ardhi au nchi ya baharini na yanasimamiwa kwa hiari na Wamiliki wa Jadi.
Maeneo haya yote yaliyolindwa yapo katika Nchi ambayo watu wa Mataifa ya Kwanza wameitunza kwa zaidi ya makumi ya maelfu ya miaka.
Eneo lawatu wa Asili lililolindwa ni nini (IPA)?
Eneo lililolindwa lawa Australia wa Asili, pia linajulikana kama IPA, ni eneo la Ardhi au Baharini ambalo Wamiliki wa Jadi wanakubali kwa hiari kulisimamia kwa ajili ya uhifadhi.
Serikali ya Australia na vikundi vya Mataifa ya Kwanza vilishirikiana kubuni mpango wa IPA, ambao ulianza mwaka wa 1997. Unawasaidia Wamiliki wa Jadi kulinda bioanuwai na maadili ya kitamaduni huku ukiendeleza desturi na majukumu ya kitamaduni kwa Nchi.
Nchini Australia kwa sasa kuna:
- Maeneo 96 ya Hifadhi ya watu wa Asili yaliyotengwa.
- Hekta milioni 113 za ardhi zinazofunikwa na Maeneo Yaliyolindwa ya watu wa Asili.
- Hekta milioni 9.3 za Nchi ya Baharini inayofunikwa na Maeneo Yaliyolindwa ya watu wa Asili.
Kwa pamoja, IPA zinaunda zaidi ya asilimia 55 ya Mfumo wa Hifadhi ya Kitaifa wa Australia, ambao hulinda karibu robo moja ya ardhi ya nchi.
Profesa Emma Lee OAM ni mwanamke wa ukoo wa Trawlwulwwuy, na msomi katika Chuo Kikuu cha Shirikisho. Pia anajulikana kama Shangazi Emma.
Anaelezea kwamba watu wa Mataifa ya Kwanza wamehifadhi ardhi na maji ya Australia kwa maelfu ya miaka.
"Siku zote tumekuwa na mfumo wa kutunza nchi, yaani, maneno rahisi ya kuhakikisha kwamba huchukui zaidi ya kile unachohitaji, na unaiacha nchi ikiwa katika hali nzuri kwa vizazi vijavyo. Hizi ni kanuni kamili ambazo zimewaongoza watu wetu kwa makumi ya maelfu ya miaka na mamia ya vizazi."
Maeneo ya Hifadhi ya watu wa Mataifa ya Kwanza yanatofautianaje na maeneo mengine yaliyohifadhiwa?
Maeneo Yaliyolindwa ya Wenyeji ni ya kipekee kwa sababu ni makubaliano ya hiari kati ya Walinzi wa Jadi na serikali ya shirikisho.
Hata hivyo, yanaweza kuanzishwa tu na Walinzi wa Jadi.
Kwa maeneo mengine yaliyolindwa, kama vile mbuga za kitaifa, hifadhi za asili na hifadhi za baharini, majimbo na maeneo yana jukumu la msingi la usimamizi wa ardhi.
Wamiliki wa ardhi binafsi, kama vile wakulima na wafugaji, wanaweza kuingia mikataba ya uhifadhi wa hiari huku wakiendelea kumiliki mali zao. Ardhi inayostahiki inayolindwa kupitia makubaliano haya inaweza kuchangia katika Mfumo wa Hifadhi ya Taifa.
Tofauti muhimu kati ya Maeneo Yaliyohifadhiwa ya Wenyeji na maeneo mengine yaliyohifadhiwa, ni kwamba utamaduni ni muhimu kwa jinsi IPA zinavyofanya kazi. Wanatambua kwamba watu, utamaduni na Nchi vimeunganishwa.
Shangazi Emma anasema hii inatofautiana na mbinu ya "kuifunga na kuiacha". IPA zinaweza kuunda fursa kwa wageni kujifunza kuhusu Nchi ambapo Wamiliki wa Jadi huchagua kuruhusu ufikiaji.
"Tunatoa nafasi kwa watu kusema, 'shughuli hii ya moto ni ya zamani sana', na kila wakati unapoona sehemu hiyo ya moto baridi, unashuhudia mila za kitamaduni ambazo zimeiunganisha nchi yetu kwa milenia."
IPA inaweza kuingiliana na eneo lingine lililohifadhiwa, kama vile mbuga ya kitaifa au mbuga ya baharini. Katika visa hivi, Wamiliki wa Jadi hufanya kazi na mashirika mengine ambayo yana haki za kisheria au majukumu ya usimamizi kwa eneo hilo.
Maeneo ya Hifadhi ya jamii ya Asili hufanyaje kazi?
Kila Eneo Lililolindwa la watu wa Asili lina mpango wa usimamizi unaoelezea jinsi Wamiliki wa Jadi watakavyolinda maadili yake ya kitamaduni na kimazingira.
Kuna hatua mbili za kuanzisha Eneo Lililolindwa la watu wa Asili:
- Mashauriano: Walezi wa Jadi huongoza majadiliano na mipango na vikundi vya Mataifa ya Kwanza, wamiliki wa ardhi, wadau na washirika watarajiwa. Wanaunda malengo na mikakati ya Kutunza Nchi.
- Kujitolea: Walezi wa Jadi huamua kama watatoa eneo hilo kama IPA. Wanaweza kuialika serikali ya Australia kuidhinisha mpango wa usimamizi na kuitambua rasmi IPA.
Kutangaza Eneo Lililolindwa la Wenyeji hakubadilishi umiliki, umiliki wa asili au haki za kisheria zilizopo kuhusu Nchi.
Shughuli za usimamizi zinaweza kujumuisha:
- kulinda maeneo ya kitamaduni na matakatifu
- kutumia desturi za kitamaduni za moto
- ufuatiliaji wa spishi zilizo hatarini kutoweka
- kurejesha makazi
- kufanya tafiti za bayoanuwai
- kuondoa uchafu wa baharini
- kudhibiti magugu na wanyama pori
- kusimamia utalii na wageni
- kupitisha maarifa kwa vizazi vijavyo.
Kwa nini Maeneo Yaliyolindwa ya watu wa Asili ni muhimu kwa mazingira na utamaduni wa Australia?
Mwanaharakati wa kitaifa wa mazingira katika Wakfu wa Uhifadhi wa Australia (ACF), Jess Abrahams, anasema kwamba maeneo yaliyohifadhiwa ndiyo njia bora zaidi ya kuhakikisha kwamba mazingira yana afya.
"Hifadhi zetu za kitaifa na maeneo mengine yaliyohifadhiwa yanajaribu kutunza mkusanyiko mwakilishi wa aina zote tofauti za makazi au aina za asili tunazoweza kupata Australia. Na ni muhimu sana kulinda mifano ya aina zote tofauti za asili zilizopo Australia ili vizazi vijavyo viweze kuona Australia ilivyo na inavyoonekana."
Zaidi ya asilimia 80 ya mimea na wanyama wa Australia, pamoja na asilimia 45 ya ndege wake, hawapatikani mahali pengine popote duniani.
Hata hivyo, bioanuwai ya Australia iko chini ya shinikizo linaloongezeka, na idadi ya spishi zilizoorodheshwa kitaifa zilizo hatarini inaendelea kuongezeka.
Profesa James Watson, mwanasayansi wa uhifadhi katika Chuo Kikuu cha Queensland, anasema maeneo yaliyohifadhiwa ni muhimu katika kudumisha spishi za Australia zilizo hatarini kutoweka na mifumo ya ikolojia iliyo hatarini.
"Sababu yake ni kwamba ni ardhi na bahari ambazo zimetengwa kwa ajili ya maendeleo. Kwa hivyo, tingatinga zinazosababisha uondoaji wa ardhi na uondoaji wa mimea hauruhusiwi ndani yake. Na shughuli zingine ambazo asili yake hairuhusiwi ndani ya mipaka ya eneo lililohifadhiwa. Kwa hivyo, ni aina ya mahali salama pa kukimbilia."
Unawezaje kutembelea Eneo Lililolindwa la watu wa Asili kwa heshima?
Bw. Abrahams anasema kuna mambo mengi rahisi unayoweza kufanya ili kusaidia kutunza asili:
- Weka wanyama ndani ya nyumba yako wakati wa usiku, hasa paka.
- Rudisha kwa usahihi ili kuhakikisha plastiki haiingii kwenye mifereji ya maji.
- Jitolee na shirika la kijamii linalotunza bustani, hifadhi, au mbuga ya kitaifa iliyo karibu.
- Zungumza masuala yoyote ya mazingira na mbunge wa eneo lako.
Kuelewa maeneo yaliyohifadhiwa hukusaidia kuyafurahia huku ukielewa uhusiano maalum wa Australia na asili.
"Ikiwa tunafikiria kuhusu maeneo yaliyohifadhiwa kama dhamana ya mustakabali wetu kama wanadamu, sote tuna uwezo wa kutengeneza madogo katika viwanja vyetu vya nyuma, [au] kwenye baraza letu katika nafasi hiyo ndogo ya umma," anasema Shangazi Emma.
"Lazima tuwe watu wazuri, na maeneo yaliyohifadhiwa yanatukumbusha hilo, na Maeneo Yaliyohifadhiwa ya watu wa Asili yanainua ujumbe huo."
Kwa hivyo, wakati mwingine utakapotembelea, jifunze uko katika nchi ya nani, fuata mwongozo wa eneo lako na uheshimu maamuzi ya Walinzi wa Jadi.
Vidokezo unapopanga kusafiri:
- Angalia ramani au tovuti rasmi ili kuthibitisha ni nani anayesimamia eneo hilo na kama wageni wanaruhusiwa. Serikali ya Australia huchapisha ramani ya kitaifa ya IPA ambapo unaweza kutambua IPA.
- Wasiliana na shirika husika la Wamiliki wa Jadi, meneja wa IPA, baraza la ardhi au mamlaka ya bustani kuhusu ufikiaji, vibali, kufungwa na maeneo nyeti kwa utamaduni.
- Ishara zinaweza kutambua baadhi ya maeneo yaliyolindwa, lakini hazipo kila wakati. Haupaswi kutegemea ishara pekee.
Na kumbuka, kila njia unayopitia, kila ufuo unaotembelea na kila msitu unaouchunguza ni sehemu ya kitu kikubwa zaidi.
Ni sehemu ya urithi wa kitamaduni wa asili ulio hai wa Australia.
Jisajili au fuata podikasti ya Australia Yafafanuliwa kwa taarifa na vidokezo muhimu zaidi kuhusu kuanza maisha yako mapya nchini Australia.
Je unaswali au pendekezo la mada?
Tuma barua pepe australiaexplained@sbs.com.au
