Trong tuần qua, khi chúng tôi đăng tải bài viết về chủ đề người Úc gốc Việt lựa chọn về hưu tại Việt Nam, nội dung này đã nhận được rất nhiều câu hỏi và bình luận của quý thính giả.
Chúng tôi xin chân thành cảm ơn sự theo dõi và tương tác của quý vị. Điều này cho thấy đây là một chủ đề được đông đảo khán thính giả đặc biệt quan tâm.
Tuy nhiên, qua các phản hồi, tiết mục 'Cơm áo gạo tiền' nhận thấy vẫn còn những hiểu lầm liên quan đến việc nhận tiền già, khoản trợ cấp của chính phủ khi về hưu (Age Pension) khi ra nước ngoài. Hầu giúp quý vị hiểu rõ hơn và giải đáp những thắc mắc chung, chuyên gia cố vấn tài chính Văn Trịnh, từ Sunrise Financial Planning tiếp tục chia sẻ về chủ đề này.
Thời gian vắng mặt khỏi nước Úc và quyền lợi được chi trả
Nhiều thính giả thắc mắc: tại sao họ chỉ đi Việt Nam hoặc ra nước ngoài khoảng 4–5 tuần đã bị cắt tiền pension, trong khi một số người đi lâu lại không bị ảnh hưởng? Cần làm rõ sự nhầm lẫn giữa việc ra nước ngoài du lịch ngắn hạn, khoảng dưới 6 tuần, và việc rời Úc để sinh sống dài hạn trên 26 tuần.
Định Nghĩa Quyền Lợi Age Pension bao gồm những gì:
- Basic rate (phần lớn số tiền Age Pension bạn nhận được đến từ khoản này)
- Pension supplement
- Energy supplement
- Concession card
Nếu bạn đi ra khỏi nước Úc dưới 6 tuần:
- Trong phần lớn trường hợp, quyền lợi Age Pension của bạn (cả 4 thứ vừa kể) không thay đổi.
Khi bạn ra khỏi Úc từ 6 tuần trở lên (nhưng dưới 26 tuần):
- Basic rate: trong phần lớn trường hợp không thay đổi.
- Pension Supplement sẽ giảm chỉ còn mức Basic Pension Supplement rate.
- Energy Supplement (trợ cấp về năng lượng) sẽ bị cắt
- Thẻ Pensioner Concession Card sẽ bị cancel
Thông tin được công khai trên trang web của Centrelink.
Nếu bạn đi ra khỏi nước Úc từ 26 tuần trở lên
Khi đi nước ngoài để sinh sống lâu dài (trên 26 tuần) khoản basic rate có thể sẽ bị giảm tùy thuộc vào việc bạn có nhiêu năm là cư dân Úc trong khoảng thời gian bạn từ 16 tuổi đến độ tuổi được nhận Age Pension.
Tuổi được nhận Age Pension hiện tại là 67, nhưng trước đây thì có thể là 65, 65.5, 66, hoặc 66.5, tùy thuộc vào năm sinh của mỗi người.
Ví dụ: những người sinh ra trong khoảng từ 01/01/1949 đến 30/06/1952 thì tuổi age pension là 65. (Thông tin có thể kiểm chứng tại website của chính phủ Úc:
Vậy thì câu hỏi là từ khi bạn 16 tuổi cho đến tuổi Age Pension, bạn có bao nhiêu năm là cư dân Úc.
- Nếu bạn có 35 năm hoặc hơn thì trong đa số trường hợp mức basic rate không thay đổi.
- Nếu bạn có dưới 35 năm thì trong đa số trường hợp bạn sẽ nhận được ít hơn so với mức basic rate bạn được nhận khi đang ở Úc. Công thức để tính là lấy số năm bạn là cư dân Úc chia cho 35 sau đó kết quả là bao nhiêu lại nhân với mức basic rate mà bạn được nhận khi đang ở Úc.
Ngoài basic rate ra, ảnh hưởng đến 3 quyền lợi còn lại đã áp dụng ngay sau tuần thứ 6 như đã nhắc ở trên. Cụ thể là:
- Pension Supplement sẽ giảm chỉ còn mức Basic Pension Supplement rate (ngay sau 6 tuần ra khỏi Úc).
- Energy Supplement (trợ cấp về năng lượng) sẽ bị cắt (ngay sau 6 tuần ra khỏi Úc).
- Thẻ Pensioner Concession Card sẽ bị cancel (ngay sau 6 tuần ra khỏi Úc).
Những sự thay đổi đến ba quyền lợi còn lại này xảy ra ngay sau khi rời Úc 6 tuần. Nó được áp dụng cho tất cả và không phụ thuộc vào số năm là cư dân Úc như khi áp dụng để tính basic rate.
Các ngoại lệ:
Ngoại lệ khi ra khỏi nước Úc quá 26 tuần mà mức basic rate không giảm hoặc bị cắt trong một số trường hợp bất khả kháng ví dụ: mình bị mắc bệnh nặng, có đại dịch hoặc thiên tai khiến cho việc trở về Úc là không thể. Xin lưu ý ngay cả trong trường hợp này, thẻ Pensioner Concession Card vẫn sẽ bị hủy sau ngay 6 tuần đầu tiên.
Một ngoại lệ khác nữa mà basic rate không thay đổi nếu một người thỏa mãn cả 3 điều kiện sau:
- Người đó đã được nhận Age Pension khi đang sống ở ngước vào ngày 1/7/2024 hoặc trước đó.
- Là cư dân Úc trong vòng ít nhất 25 năm.
- Không sống ở Úc quá 26 tuần kể từ ngày 1/7/2014 và liên tục được nhận Age Pension trong toàn bộ thời gian.
Về điều kiện cư trú tối thiểu (10 năm)
Điều kiện “10 năm cư trú thường trú” để nhận Age Pension được tính như thế nào? Có yêu cầu tối thiểu bao nhiêu năm liên tục không?
Làm rõ sự khác biệt giữa: Điều kiện đủ để được cấp pension;Điều kiện để được tiếp tục nhận pension khi sống ngoài Úc.
Để được nhận Age Pension, chúng ta cần phải thỏa mãn nhiều điều kiện khác nhau ví dụ như tài sản, thu nhập, độ tuổi và thời gian là cư dân Úc.
Đối với điều kiện “cư dân” của nước Úc. Cư dân Úc ở đây có thể là thường trú nhân, có quốc tịch Úc hoặc một số visa đặc biệt từ New Zealand.
Thông thường, để thỏa mãn điều kiện về cư dân Úc, chúng ta cần có tổng cộng ít nhất 10 năm là cư dân Úc. Trong 10 năm đó phải có tối thiểu 5 năm liên tục, không bị ngắt quãng.
Tuy nhiên điều kiện 10 năm cư dân Úc này không phải áp dụng cho tất cả mọi người. Có những trường hợp ngoại lệ và họ không cần phải đáp ứng điều kiện này. Ví dụ:
- Nếu một ai đó tới Úc theo diện tị nạn thì họ được miễn yêu cầu 10 năm cư dân này. Trong cộng đồng Việt Nam chúng ta, có một bộ phận không nhỏ người Việt đặt chân lên nước Úc dưới dạng tị nạn vào khoảng cuối thập kỷ 80 và đầu thập kỷ 90. Hiện tại cũng vẫn có nhưng không nhiều.
- Nếu một người là phụ nữ mà không may có người bạn đời bị chết. Tại thời điểm chết, nếu cả hai người đều là cư dân Úc, thì người phụ nữ đó chỉ cần là cư dân Úc trong vòng 2 năm mà thôi trước khi có thể bắt đầu nộp hồ sơ xin Age Pension, thay vì phải đợi 10 năm.
Đọc thêm tại đây thông tin từ Service Australia
Xin nhấn mạnh là chúng ta đang nói về điều kiện “10 năm cư dân” để nộp hồ sơ xin Age Pension. Centrelink áp dụng điều kiện này cho những người chưa có Age Pension và không nằm trong hai nhóm ngoại lệ kể trên (visa tị nạn hoặc phụ nữ có bạn đời đã chết).
Điều kiện này hoàn toàn khác với quy tắc “35 năm Australian Working Life Residence” được đề cập đến ở phần đầu và bài phỏng vấn lần trước. Quy tắc đó áp dụng cho những người đã được nhận Age Pension rồi nhưng muốn đi nước ngoài sống. Khi đó Centrelink sẽ áp dụng quy tắc 35 năm này để tính toán mức Age Pension sẽ bị ảnh hưởng ra sao khi người đó đi ra nước ngoài dài hạn (trên 26 tuần).
Tùy theo visa của từng người khi tới Úc, sẽ có trường hợp có một ai đó không cần phải là cư dân Úc trong 10 năm mà vẫn đủ điều kiện để xin Age Pension. Sau khi xin được nếu người đó quyết định đi nước ngoài sống lâu dài (trên 26 tuần) thì Centrelink sẽ tính toán lợi ích của người đó bằng cách dùng số năm là cư dân Úc chia cho 35 rồi nhân với mức basic rate.
Có những sự khác biệt rất lớn giữa Superannuation và Age Pension
Nhiều người cho rằng “lương hưu là tiền của mình nên muốn sống ở đâu cũng được”. SBS có thể giải thích rõ sự khác biệt pháp lý giữa Superannuation và Age Pension, đặc biệt khi người nhận sống ngoài Úc?
Cụm từ “lương hưu” đôi khi được chúng ta sử dụng hàng ngày theo nghĩa khá rộng. Nhiều người dùng “lương hưu” để nói đến tiền Superannuation mình lấy ra tiêu khi nghỉ hưu. Một số khác dùng từ “lương hưu” để nhắc đến Age Pension từ Centrelink.
Superannuation là hệ thống bắt buộc dành người dân Úc khi họ đi làm. Người chủ có trách nhiệm phải đóng tiền hưu trí cho nhân viên của mình. Hiện tại mức đóng tối thiểu là 12% của mức lương. Quỹ Super có trách nhiệm đầu tư số tiền của thành viên để sinh lợi nhuận. Số tiền trong Super thông thường sẽ tăng lên theo thời gian và đến từ hai nguồn chính: khoản đóng góp từ chủ và lợi nhuận từ đầu tư của Super fund.
Nói nôm na, đây là một hình thức “bỏ ống” của người đi làm để phục vụ cho mục đích nghỉ hưu của người đó trong tương lai. Đây là tiền của mình.
Age Pension là khoản trợ cấp đến từ chính phủ Úc để giúp người dân trang trải chi phí cuộc sống khi nghỉ hưu. Để được nhận Age Pension, chúng ta cần phải thỏa mãn các điều kiện về độ tuổi, cư trú, tài sản và thu nhập.
- Đối với Superannuation, khi bạn nghỉ hưu và đủ các điều kiện để sử dụng tiền trong quỹ thì đó là tiền của bạn và bạn có toàn quyền quyết định mình sống ở đâu và tiêu ra sao.
- Đối với Age Pension thì ngay khi bạn đã thỏa mãn các điều kiện và đã được nhận Age Pension rồi, nếu bạn muốn đi nước ngoài thì có thể số tiền bạn được nhận sẽ bị ảnh hưởng, tùy theo bạn đi bao lâu như đã nhắc đến ở phần đầu.
Các điều kiện về số năm cư trú, tài sản, thu nhập và thời gian ở ngoài Úc đều ảnh hưởng đến mức chi trả. Vì vậy, những nhận định như “ra khỏi Úc là bị cắt ngay” hay “muốn sống ở đâu cũng được” đều có thể thiếu chính xác nếu không xét từng trường hợp cụ thể.
Thực tế cho thấy không có một mô hình chung hoàn hảo cho tất cả. Mỗi người có hoàn cảnh khác nhau về tài sản, thời gian cư trú, sức khỏe và nhu cầu gia đình. Pháp luật Úc quy định rõ điều kiện hưởng quyền lợi; nếu một cá nhân đáp ứng các tiêu chí đó, họ có quyền hưởng theo quy định hiện hành.
Qúy vị nên tiếp cận thông tin chính thống, hiểu đúng quy định và đưa ra quyết định dựa trên hoàn cảnh riêng của mình, thay vì nghe người khác nói. Những điều áp dụng cho họ có thể không áp dụng cho quý vị vì hoàn cảnh của họ có thể không giống với hoàn cảnh của quý vị.
Mời quý vị nhấn vào audio để nghe toàn bộ bài phỏng vấn.
'Cơm áo gạo tiền' phát thanh hàng tuần vào mỗi tối thứ Ba trên SBS Radio. Tại đây, các chuyên gia về tài chánh, tiền bạc, hưu bổng, thuế vụ, đầu tư, cho vay... sẽ chia sẻ với quý vị phương thức chi tiêu thông minh, cách đầu tư hiệu quả, tư duy đúng đắn về tiền bạc, cũng như những khái niệm căn bản về tiền bạc. Đón nghe và cho chúng tôi biết chủ đề bạn quan tâm bằng cách gửi email về cho SBS: olivia.nguyen@sbs.com.au
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
