Dữ liệu từ Viện Y tế và Phúc lợi Úc (AIHW) cho thấy, khi xét nghiệm tầm soát ung thư vú ở phụ nữ từ 50–74 tuổi, những người nói ngôn ngữ khác ngoài tiếng Anh tại nhà có tỷ lệ tham gia chỉ khoảng 40%, thấp hơn đáng kể so với nhóm chỉ nói tiếng Anh.
Trong tầm soát ung thư ruột - một trong những chương trình quốc gia gửi bộ xét nghiệm miễn phí đến tận nhà cho những người từ 45-74 tuổi - tỷ lệ tham gia trên toàn nước Úc chỉ khoảng 42% trong 2022–23, dù chương trình đã mở rộng diện xét nghiệm kể từ 2014.
Một nghiên cứu về người nói ngôn ngữ khác ngoài tiếng Anh ở Australia (CALD – culturally and linguistically diverse) ước tính tỷ lệ tham gia tầm soát ung thư ruột ở nhóm này thấp hơn rõ rệt so với người nói tiếng Anh, từ khoảng 25%–32% so với 42%–46%.
Những con số này cho thấy rằng chưa đến một nửa số người đủ điều kiện tham gia tầm soát - và con số đó còn thấp hơn đáng kể ở cộng đồng di dân nói tiếng khác ngoài tiếng Anh.
Vì sao người Việt dễ bỏ lỡ việc tầm soát?
Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất là tâm lý “tôi vẫn khỏe, không có gì bất thường”.
Nhiều người chỉ đi khám khi đau rõ rệt, nhưng ung thư ở giai đoạn đầu thường không có triệu chứng rõ ràng.
Điều này khiến nhiều người bỏ qua những chương trình tầm soát định kỳ được chính phủ tài trợ.
Nhầm lẫn hoặc không mở thư mời
Các chương trình như BreastScreen Australia hay National Bowel Cancer Screening Program thường gửi thư mời trực tiếp đến nhà theo địa chỉ trên hồ sơ Medicare.
Nhưng nhiều người lại không mở thư, nghĩ rằng đó chỉ là thư quảng cáo, hoặc không hiểu nội dung vì không quen với tiếng Anh.
Kết quả là họ dễ bỏ qua lời mời tham gia chương trình tầm soát hoàn toàn miễn phí.
Rào cản ngôn ngữ và ít hiểu biết hệ thống y tế
Không chỉ là ngôn ngữ - việc ít tiếp xúc với hệ thống y tế Úc, không hiểu quyền lợi của mình, hoặc không biết cách yêu cầu thông dịch miễn phí… đều là rào cản lớn.
Các chương trình tầm soát này không yêu cầu tiếng Anh tốt và có thể hỗ trợ thông dịch nếu cần, nhưng nhiều người không biết chuyện này.
Tầm soát ung thư có thể cứu mạng
Ung thư ruột, ung thư vú, ung thư cổ tử cung - tất cả đều có thể phát hiện sớm trước khi có triệu chứng - thông qua tầm soát định kỳ.
Ung thư ruột là nguyên nhân gây tử vong do ung thư đứng hàng thứ hai tại Úc, nhưng nếu phát hiện sớm hơn 90% các trường hợp có thể điều trị hiệu quả.
Ung thư vú khi phát hiện ở giai đoạn sớm thường dễ điều trị và có tỷ lệ sống cao hơn nhiều so với phát hiện ở giai đoạn muộn.
Dữ liệu cho thấy nhiều ca ung thư vú được phát hiện qua chương trình BreastScreen Australia, giúp tăng cơ hội điều trị thành công.
Điều đáng nói là tầm soát không chỉ nhằm bảo vệ sức khỏe cá nhân mà còn giảm gánh nặng tinh thần và tài chính cho gia đình, bởi việc điều trị ở giai đoạn muộn thường kéo dài, tốn kém và căng thẳng hơn rất nhiều so với điều trị sớm.
Một số lưu ý quan trọng
Kiểm tra hộp thư nhà bạn xem có thư mời từ chương trình tầm soát không.
Nếu không hiểu nội dung thư, hãy hỏi GP (bác sĩ gia đình) hoặc nhờ người thân dịch giúp - hoặc yêu cầu thông dịch miễn phí khi cần.
Tìm hiểu độ tuổi bạn nên tham gia từng loại tầm soát (ví dụ: tầm soát ung thư ruột gửi bộ xét nghiệm miễn phí cho người 45–74 tuổi).
Hãy chia sẻ thông tin này với người thân, bạn bè - đặc biệt là những người ít tiếp cận thông tin y tế bằng tiếng Anh.
Nhận biết đúng quyền lợi và hiểu cách tham gia là bước đầu tiên để bảo vệ chính mình và người thân.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
