Từ chuyện người vợ ở nhà nuôi con tưởng "tay trắng" nhưng vẫn được hưởng tiền super của chồng, đến hóa đơn luật sư hàng chục nghìn đô, tài sản giấu ở Việt Nam, luật sư gia đình Vũ Đặng bóc tách những sự thật mà nhiều người chỉ vỡ lẽ khi đã quá muộn.
Các tham vấn dưới đây chỉ mang tính tổng quát, mời quý vị gặp các chuyên gia tài chính để có những lời khuyên phù hợp cho từng trường hợp cụ thể.
Ly hôn vẫn là một chủ đề khá nhạy cảm trong cộng đồng người Việt – ít được nói ra, nhưng lại xảy ra ngày một nhiều hơn, đặc biệt ở thế hệ trẻ. Khi một cuộc hôn nhân đổ vỡ, cái mất không chỉ là cảm xúc, mà còn là những hệ lụy tài chính kéo dài nhiều năm sau đó, thậm chí có thể ảnh hưởng cả phần đời còn lại.
Những chia sẻ từ Luật sư trưởng Vũ Đặng – Principal Lawyer của công ty MLE Consulting Services – xoay quanh câu hỏi mà rất nhiều gia đình Việt ở Úc đang băn khoăn: Khi ly hôn, chúng ta thực sự có quyền gì, và có thể mất gì nếu không hiểu luật?
Người phụ nữ ở nhà nuôi con: Có thật sự 'tay trắng'?
Một thực tế rất phổ biến trong cộng đồng người Việt là người vợ sau khi cưới dành 5 năm, 10 năm, thậm chí lâu hơn để ở nhà chăm con, gần như không có thu nhập, tiền hưu bổng superannuation cũng rất thấp.
Khi hôn nhân tan vỡ, nhiều người mặc định rằng mình sẽ ra đi với hai bàn tay trắng.
Luật sư Vũ Đặng cho biết, suy nghĩ này không hoàn toàn đúng theo pháp luật Úc.
Trước hết, lưu ý một điểm khác biệt quan trọng giữa luật Úc và luật Việt Nam: "Luật Việt Nam không công nhận quan hệ vợ chồng mà không có hôn thú. Nhưng ở Úc này, hầu hết các tiểu bang đều công nhận quan hệ de facto – tức vợ chồng không hôn thú.
Nếu hai người sống chung như vợ chồng từ hai năm trở lên, hoặc có con chung, hoặc đã đăng ký de facto relationship tại tiểu bang cho phép."
Riêng tại Tây Úc và Northern Territory, quan hệ này không được công nhận, nên cặp đôi bắt buộc phải đăng ký hôn thú nếu muốn được pháp luật bảo vệ.
Về quyền lợi tài sản, luật sư Vũ Đặng nhấn mạnh tòa án Úc công nhận hai loại đóng góp trong hôn nhân:
- Financial contribution – đóng góp tài chính trực tiếp (ví dụ tiền mua nhà, trả nợ vay)
- Non-financial contribution – đóng góp phi tài chính, bao gồm chăm sóc con cái, làm nội trợ, hỗ trợ người kia phát triển sự nghiệp
"Ví dụ như thời gian hôn nhân càng dài thì sự công nhận của tòa án về đóng góp phi tài chính càng nhiều," luật sư Vũ Đặng giải thích.
"Vì người phụ nữ ở nhà chăm sóc hai người con cho tốt để người chồng đi làm kiếm tiền, thì tòa án sẽ công nhận phần đó của người phụ nữ."
Nói cách khác, việc ở nhà nuôi con không phải là 'không làm gì', mà được tòa án Úc xem là một đóng góp có giá trị thực sự, và sẽ được tính vào khi chia tài sản.
Một yếu tố quan trọng khác là tỷ lệ giữ con sau ly hôn. Nếu hai vợ chồng thống nhất chia đôi thời gian chăm con, tòa sẽ không cộng thêm phần nào cho người vợ. Nhưng nếu người vợ giữ con phần lớn thời gian, tòa sẽ xem xét chia thêm tài sản để người mẹ có điều kiện nuôi con.
Quyền lợi có nhưng tiền chi cho luật sư có thể "ăn" hết phần được chia
Đây là phần mà luật sư Vũ Đặng đặc biệt muốn nhắn nhủ, bởi ông cho rằng nhiều người Việt chưa ý thức đủ về chi phí kiện tụng tại Úc.
"Tòa án Úc về tranh chấp thì rất chi tiết và rất tốt, nhưng cái dở là chi phí rất mắc".
Theo kinh nghiệm của luật sư, nếu hai vợ chồng không thỏa thuận được và phải đem ra tòa:
- Thời gian tranh tụng: thường kéo dài gần 2 năm
- Chi phí luật sư cho mỗi bên: tối thiểu 50.000 AUD, có thể lên tới 100.000 AUD hoặc hơn, tùy mức độ tài sản và độ phức tạp
Vì sao lại đắt như vậy? Luật sư Vũ Đặng giải thích, một vụ tranh chấp ly hôn thường phải qua ít nhất 4–5 phiên tòa. Sau Covid, các phiên đầu có thể làm online nên rẻ hơn, nhưng hai phiên cuối Readiness Hearing và Final Contested Hearing gần như bắt buộc phải ra tòa trực tiếp.
Khi đó, một người phải thuê cả luật sư lẫn trạng sư (barrister):
- Luật sư đi tòa: 2.000 – 3.000 AUD/ngày
- Trạng sư: 5.000 – 6.000 AUD/ngày
Đáng chú ý, luật gia đình Úc không áp dụng nguyên tắc "thua phải trả phí" như các vụ dân sự khác.
"Tiền của người nào, người đó chịu chi. Không có chuyện bên thua trả," luật sư Vũ Đặng nhấn mạnh.
Hậu quả là nhiều khách hàng tìm đến ông sau khi đã chi gần 20.000 AUD cho luật sư khác mà chưa thấy kết quả nào, điều mà ông cho biết là hoàn toàn bình thường trong 4–5 tháng đầu.
Quyền lợi tài chính có thật, nhưng cái giá để hiện thực hóa quyền lợi đó tại tòa án Úc là rất lớn. Nhiều trường hợp phần được chia không đủ bù chi phí kiện tụng.
Hiểu lầm phổ biến: Ly hôn là chia đôi 50:50?
Tòa áp dụng quy trình 4 bước:
Bước 1: Xác định tổng tài sản: Cả hai bên bắt buộc cung cấp toàn bộ thông tin tài chính, từ trước hôn nhân đến ngày tranh chấp, kể cả sau ly thân.
Bước 2: Đánh giá đóng góp của mỗi bên: bao gồm cả tài chính và phi tài chính.
Bước 3: Xem xét hoàn cảnh tương lai theo Section 75 và 79A của Family Law Act, ví dụ: ai nuôi con nhiều hơn, ai có khả năng kiếm tiền thấp hơn do đã hy sinh sự nghiệp.
"Có những người trước khi lập gia đình kiếm được 5 đồng, nhưng vì sinh hai con và thỏa thuận một người ở nhà chăm con, nên giảm giờ làm hoặc nghỉ hẳn. Tòa sẽ xem xét yếu tố đó," luật sư Vũ Đặng dẫn chứng.
Bước 4: Đảm bảo kết quả công bằng cho cả hai bên. Vì vậy, kết quả cuối có thể là 60:40, 70:30, hoặc bất kỳ tỷ lệ nào – tùy hoàn cảnh.
Một điểm quan trọng mà luật sư Vũ Đặng lưu ý: tài sản riêng (như nhà do cha mẹ ở Việt Nam cho, hoặc tài sản tự tạo trước hôn nhân) vẫn có thể bị bên kia đem ra tòa yêu cầu chia.
Nhưng nếu chứng minh được đó hoàn toàn là tài sản riêng, tòa sẽ công nhận và phán bên kia không được hưởng. Điều bất lợi là bạn vẫn phải tốn tiền luật sư để đáp trả.
Superannuation: "Tiền của riêng tôi", nhưng vẫn có thể bị chia
Nhiều người tin rằng quỹ hưu bổng (super) là tài sản cá nhân vì đứng tên riêng. Thực tế hoàn toàn khác.
"Super tuyệt đối không bao giờ được xem là tài sản riêng cá nhân của bất cứ người nào cả," luật sư Vũ Đặng khẳng định.
Trong các cuộc hôn nhân dài (thường được tòa xem xét từ 15–20 năm trở lên), nếu một người đi làm full-time có tiền hưu bổng cao, người kia ở nhà chăm con có tiền hưu bổng thấp, tòa có thể ra lệnh chia quỹ super giữa hai bên.
"Chính vì người vợ ở nhà chăm con, người chồng mới có điều kiện đi làm nhiều và tích lũy super nhiều. Cho nên tòa sẽ ra lệnh công ty super phải chia phần đó ra."
Cách duy nhất để bảo vệ super như tài sản riêng là ký hợp đồng tài chính quy định rõ ngay từ đầu.
Trong phần 2 vào tuần sàu, luật sư Vũ Đặng sẽ trình bày về Prenup- Hợp đồng tài chính trước hôn nhân và tài sản ở nước ngoài.
Mời quý vị nhấn vào audio để nghe toàn bộ bài phỏng vấn.
'Cơm áo gạo tiền' phát thanh hàng tuần vào mỗi tối thứ Ba trên SBS Radio. Tại đây, các chuyên gia về tài chánh, tiền bạc, hưu bổng, thuế vụ, đầu tư, cho vay... sẽ chia sẻ với quý vị phương thức chi tiêu thông minh, cách đầu tư hiệu quả, tư duy đúng đắn về tiền bạc, cũng như những khái niệm căn bản về tiền bạc. Đón nghe và cho chúng tôi biết chủ đề bạn quan tâm bằng cách gửi email về cho SBS: olivia.nguyen@sbs.com.au
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
