"Một mặt, tôi có cảm nhận sợ hãi, lo lắng, bất an và những cơn ác mộng. Tôi thấy toàn những ác mộng. Tôi rất lo lắng cho gia đình mình. Tôi rất lo lắng cho bạn bè mình. Mặt khác, là cảm tưởng về sự tự do và tự hào về đồng bào mình, về đất nước mình, rằng chúng ta là một dân tộc yêu tự do và chúng ta đã đấu tranh cho tự do ở đất nước này, trong gần nửa thế kỷ", Mohsen Haghshenas .
Đó là ông Mohsen Haghshenas nói với đài SBS News.
Được biết người biểu tình ở nhiều thành phố trên khắp Iran, đã xuống đường trong 16 ngày qua và nhiều người đã thiệt mạng.
Các cuộc biểu tình ban đầu, bắt nguồn từ những bất bình về kinh tế, nhưng đã phát triển thành một phong trào chống chế độ.
Theo Netblocks, một tổ chức giám sát internet toàn cầu, chính quyền đã phản ứng bằng cách đàn áp người biểu tình và áp đặt lệnh cấm internet từ sáng thứ Sáu.
Cũng Haghshenas cho biết.
"Người ta nói Iran là nghĩa địa của người sống. Điều đang xảy ra bây giờ, là như thể họ đang ở một thế giới khác, nơi không thể liên lạc được với họ. Như thể họ đã chết, hoặc như thể tôi cũng đã chết", Mohsen Haghshenas .
Trong bối cảnh lệnh cấm internet, việc xác minh số người chết gặp nhiều khó khăn, và các tổ chức nhân quyền lo ngại con số này có thể cao hơn nhiều, so với những gì đã được báo cáo.
Theo Cơ quan Tin tức Hoạt động Nhân quyền (HRANA) có trụ sở tại Hoa Kỳ, 646 người đã thiệt mạng trong các cuộc biểu tình, bao gồm 505 người biểu tình, 9 trẻ em, 133 quân nhân và nhân viên thực thi pháp luật, một công tố viên và 7 thường dân không tham gia biểu tình.
Giống như nhiều người Iran khác ở nước ngoài, Haghshenas đã không được biết gì, về những gì đang xảy ra ở đất nước mình trong hơn 100 giờ qua.
Ông lo lắng cho hai cô con gái, 17 và 28 tuổi, những người mà ông đã phải bỏ lại phía sau, chưa đầy ba năm trước. Một trong hai đứa con đã bày tỏ sự lo lắng, trong cuộc điện thoại cuối cùng của họ.
"Lần cuối cùng tôi liên lạc với con bé, là vào những ngày đầu của các cuộc biểu tình, trong các cuộc tuần hành. Con bé rất sợ hãi. Nó rất lo lắng và nói với tôi rằng, nó ước gì nó ở đây với tôi",Mohsen Haghshenas .
Trong khi đó một số lượng hạn chế người dân ở Ira,n đã có thể kết nối internet, thông qua vệ tinh Starlink của Elon Musk, tuy nhiên, các báo cáo cho thấy mạng lưới của nó, cũng đã bị gián đoạn ở Iran.
Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm thứ Hai cho biết, ông dự định nói chuyện với Musk, về việc khôi phục kết nối ở Iran, trong bối cảnh áp lực phải ủng hộ tự do internet ở nước này, sau khi Mỹ cắt giảm tài trợ vào năm rồi.
Còn Dara Conduit, giảng viên khoa học chính trị tại Đại học Melbourne cho biết, chế độ này sử dụng việc cắt internet, để cả cộng đồng quốc tế và phần còn lại của Iran, không thể thấy những gì đang xảy ra trên đường phố và "không thể thấy bạo lực đang diễn ra", bà nói với SBS News.
"Việc cắt mạng internet cực kỳ hiệu quả theo cách này, vì về căn bản nó ngăn cản mọi người tụ tập. Sau đó, điều duy nhất có tác dụng là truyền miệng. Chế độ đã bắt đầu đáp trả theo cách duy nhất mà nó biết. Đó là bằng máu”, Dara Conduit.
Trong khi đó việc lấy thông tin từ Iran, chứ đừng nói đến việc xác minh sự thật, đã trở nên gần như bất khả thi.
Truyền thông nhà nước Iran cho biết, hàng chục thành viên lực lượng an ninh đã thiệt mạng, và chính phủ đã tuyên bố ba ngày quốc tang, cho những người thuộc lực lượng an ninh đã chết.
HRANA đưa tin, thêm 579 trường hợp tử vong vẫn đang được xem xét, trong khi tổ chức phi chính phủ Iran Human Rights có trụ sở tại Na Uy cảnh báo rằng, một số ước tính cho rằng, số người chết có thể lên tới gần 6.000, nhưng với lưu ý rằng "rất khó để xác minh độc lập những báo cáo này".
SBS News đã liên hệ với Đại sứ quán Iran để xin bình luận, nhưng chưa nhận được phản hồi tại thời điểm phát thanh.
Trong khi đó, người phát ngôn của Văn phòng Nhân quyền Liên Hiệp Quốc, Jeremy Laurence, đã đọc một tuyên bố từ Cao ủy Nhân quyền Volker Turk, lên án bạo lực.
“Chúng tôi kinh hoàng trước tình trạng bạo lực ngày càng gia tăng, do lực lượng an ninh gây ra, đối với những người biểu tình trên khắp Iran. Việc giết hại những người biểu tình ôn hòa phải chấm dứt. Việc gán nhãn những người biểu tình là 'khủng bố', để biện minh cho bạo lực chống lại họ, là không thể chấp nhận được”, Jeremy Laurence.
Còn Daniela Gavshon, giám đốc người Úc của Tổ chức Theo dõi Nhân quyền cho biết, tổ chức này đang "nhận được những báo cáo kinh hoàng về số người bị giết, đánh đập và bắt giữ ngày càng gia tăng".
"Trong giai đoạn đầu của cuộc biểu tình, chúng tôi đã có thể xác minh thông tin đó. Với việc internet bị cắt, mọi việc trở nên khó khăn hơn nhiều, và chúng tôi đang nỗ lực điều tra một số vụ giết người đó. Chúng tôi thực sự lo ngại rằng, chúng phù hợp với những gì chúng ta đã thấy trong quá khứ, với những cuộc đàn áp tàn bạo này”, Daniela Gavshon.
Nhiều viên chức Iran đã gọi những người xuống đường là "khủng bố" và "kẻ bạo loạn", với lãnh đạo tối cao của Iran là Ali Khamenei, nói rằng "những kẻ bạo loạn nên bị trừng trị", trong những ngày đầu của các cuộc biểu tình.
Trong khi đó Haghshenas không xa lạ gì với các cuộc biểu tình ở Iran, ông đã tìm nơi tị nạn ở Úc, sau khi bị bỏ tù vì các hoạt động biểu tình của mình vào năm 2023, trong phong trào 'Phụ nữ, Cuộc sống, Tự do'. Những cuộc biểu tình đó bùng phát, sau cái chết trong trại giam của Mahsa Jina Amini, người bị bắt vì bị cáo buộc vi phạm quy định, bắt buộc đội khăn trùm đầu của đất nước.
“Chúng tôi xuống đường, chúng tôi chỉ muốn tự do. Chúng tôi không phải bị tra tấn, bởi vì chúng tôi không phải là khủng bố, chúng tôi chưa từng và cũng không muốn trở thành. Chúng tôi không có vũ khí. Không có bạo lực. Nhưng họ nhanh chóng rút vũ khí ra và bắn vào chúng tôi”, Mohsen Haghshenas .
Được biết Iran có lịch sử lâu dài về các phong trào phản kháng, với cuộc cách mạng năm 1979, góp phần đưa Cộng hòa Hồi giáo hiện tại lên nắm quyền.
Kể từ đó, các cuộc biểu tình đã nổ ra do nhiều vấn đề khác nhau, bao gồm việc đàn áp quyền phụ nữ, tự do chính trị, kiểm duyệt, tham nhũng, các vấn đề môi trường và khó khăn kinh tế, Dara Conduit cho biết.
"Sau hơn 40 năm, chế độ Iran đã khơi gợi một phong trào phản đối rộng khắp, đáng kinh ngạc. Kinh tế có lẽ là vấn đề được cảm nhận rộng rãi nhất, và đã hình thành nên câu chuyện khởi đầu, cho làn sóng phản đối mới nhất. Nhưng không thể phủ nhận rằng, tất cả các chủ đề khác đã góp phần vào phong trào phản đối trước đây, bao gồm cả Phong trào Tự do Cuộc sống Phụ nữ năm 2022, đều đang được đưa vào cuộc biểu tình này. Điều này không phải tự nhiên mà có. Đây không phải là một cuộc biểu tình, mới bắt đầu vài tuần trước”, Dara Conduit.
Những bất bình này cũng được một số thành viên cộng đồng người Iran ở Úc bày tỏ.
Nữ nghệ sĩ người Úc gốc Iran là Nazanin, đã vẽ một bức tranh tường ở con phố Hosier Lane nổi tiếng của Melbourne, miêu tả Khamenei với những dấu thánh trên mắt.
Cô nói với SBS News rằng, cô không dám sử dụng tên họ đầy đủ của mình.
"Đối với cá nhân tôi, đó là một cách để vượt qua rào cản của việc phản đối chế độ độc tài, để thực sự nhìn thẳng vào mắt họ trong tác phẩm nghệ thuật. Tôi đã phải nhìn vào khuôn mặt ông ta khá lâu”, Nazanin.
Trong khi vẽ tranh tường và được đài SBS News quay phim, cô ấy đã chọn đeo mặt nạ để che mặt, vì sợ bị trả thù.
"Tôi thực sự cầu xin bất cứ ai đang xem điều này, hãy nghĩ về nhân tính của người dân Iran. Chúng tôi không phải là chính phủ của chúng tôi. Chúng tôi không chỉ là những con số. Chúng tôi không chỉ là những câu chuyện trên mạng xã hội. Chúng tôi là những con người thực sự ,với những hy vọng và ước mơ”, Nazanin.
Cách đó hàng ngàn kí lô mét, chính phủ Úc đã kêu gọi chế độ Iran ngừng đổ máu, với Thủ tướng Anthony Albanese nói rằng, chính phủ "đứng về phía người dân Iran, trong cuộc chiến chống lại một chế độ áp bức, một chế độ đã đàn áp người dân của mình".
Ngoại trưởng Penny Wong cho biết, cuộc đàn áp các cuộc biểu tình của Iran ngày càng tàn bạo, khi Ayatollah Ali Khamenei cố gắng duy trì quyền lực.
"Điều tôi muốn nói với chế độ đó không chỉ là, cả thế giới đang kêu gọi các người ngừng giết hại người dân của mình. Mà một chế độ cần đến việc giết hại chính người dân của mình để duy trì quyền lực, thì không phải là một chế độ có tính chính đáng”, Penny Wong.
Trong khi đó những người Úc gốc Iran, như Nazanin và Haghshenas, vẫn hy vọng vào sự thay đổi. Nhiều người đang chờ cuộc gọi từ quê nhà, trong khi một số người mơ ước được xuống đường ở Iran, cùng với "những người bạn" của họ. Riêng Haghshenas nói.
"Điều tôi thực sự mong muốn bây giờ là được ở Iran, bên cạnh những chiến binh và gia đình mình, và ít nhất thì dù chuyện gì xảy ra, chúng tôi cũng sẽ ở bên nhau. Bạn biết đấy, nếu có một cuộc thảm sát, chúng tôi sẽ cùng nhau chết vì tự do. Nếu có một lễ ăn mừng sau khi giành được tự do, chúng tôi cũng sẽ cùng nhau vui mừng”, Mohsen Haghshenas .
READ MORE
SBS Việt ngữ
