ဖဲလၢနကွၢ်လုၢ်ဒိၣ်ထီၣ်နဖိဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအခါ တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအဝဲသ့ၣ်လၢ အကအိၣ်ဒီးတၢ်ဘျးစဲဒီးမၤလိဘၣ်ဃး တၢ်ဆဲးတၢ်လၤ လၢအသးပှၢ်ကတၢၢ်ဖဲဟီၣ်ခိၣ်ချၢအံၤ အဂ့ၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်ဟ့ၣ်သါအဂ့ၤကတၢၢ်တခါလၢနဟ့ၣ်လီၤအဝဲသ့ၣ်သ့န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ နမ့မ့ၢ်ပှၤအသီဖဲထံကီၢ်အံၤအပူၤတခီ, နကဘၣ်စးထီၣ်အီၤဖဲလဲၣ်န့ၣ် ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် တသ့ၣ်ညါအီၤလီၤတံၢ်လီၤဆဲးဘၣ်. ဖဲတၢ်ပာ်ဖျါအကူာ်အံၤအပူၤန့ၣ်, နကမၤလိဘၣ် တၢ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ် ကံၢ်စီဂံၢ်ထံးလၢအဘၣ်လိာ်ဖိးဒ့လိာ်အသးဒီး သးနံၣ်အပတီၢ်, ပှၤတဝၢအတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤသ့ၣ်တဖၣ် ဒီး ကိးနံၤတၢ်လဲၤခီဖျိအပူၤ တၢ်လၢအမၤစၢၤနၤဒီး နဖိသ့ၣ်တဖၣ် ကမၤလိအါထီၣ်ဘၣ်ဃး အီစထြ့လယါကီၢ် ပှၤထူလံၤဖိ, အတၢ်ဆဲးတၢ်လၤ ဒီး အတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤအဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
Key Points
- တၢ်မၤလိဘၣ်ဃးအီစထြ့လယါကီၢ်ပှၤထူလံၤဖိအဂ့ၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်မၤတခါလၢဖိဒီးမိၢ်ပၢ်ခံခီခံကပၤလၢၤကပၣ်ဘၣ်ဃုာ်န့ၣ်လီၤ.
- လၢတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤနဖိအတၢ်ဘျးစဲလိာ်သးဒီးအီစထြ့လယါကီၢ်ပှၤထူလံၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် တၢ်ပီးတၢ်လီလၢအဘၣ်ဘျီးဘၣ်ဒါလိာ်အသးဒီးသးနံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဝဲအါမးဖဲလီမုၢ်ပျီ—အီးလဲအပူၤန့ၣ်လီၤ.
- တၢ်လဲၤထီၣ်မူးပွဲ, တၢ်လဲၤသကိးတၢ်လၢအပှဲၤဒီးတၢ်ပာ်သူၣ်ပာ်သးဒီး တၢ်မၤနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲ တၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ကျိၤကျဲသ့ၣ်တဖၣ်လၢ တၢ်ကဘျးစဲလိာ်သးဒီး ပှၤထူလံၤဖိဖဲနဟီၣ်ကဝီၤအပူၤဒီး တၢ်လီၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
- တၢ်မၤကမၣ်တၢ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်မၤတခါလၢအပၣ်ဃုာ်ဖဲတၢ်မၤလိတၢ်အပူၤ, လၢကသ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ် အဘီးရကၠံၤနၢၤဒီး ထီရ့ၣ်စထြ့ၣ်အးလဲးဒၢၤအတၢ်သိၣ်တၢ်သီအသနိမိၢ်ပှၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် အိၣ်ဒီးသးလၢအဲၣ်ဒိးသ့ၣ်ညါတၢ်ဒီး ဃ့ဘၣ်တၢ်မၤစၢၤတက့ၢ်.
ဖီးခးစ်တၢ်ကလုၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
- How can I introduce my child to Indigenous culture and history?
- How do I find events celebrating Aboriginal and Torres Strait Islander culture?
- Is there educational content on Indigenous Australia for children online?
- How can we get to know First Nations culture during a family trip?
- What if I say or do something wrong?
တၢ်သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ဒီး ပာ်လုၢ်ပာ်ပှ့ၤ ပှၤအဘီးရကၠံၤနၢၤဒီး ထီရ့ၣ်စထြ့ၣ်အးလဲးဒၢၤ သ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်န့ၢ်သါဒီး စိၤခ့ခါခဲအံၤ အတၢ်လဲၤခီဖျိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲနီၣ်ဝံာ်ခံခိၣ်သ့ၣ်တခါလၢတၢ်မၤဃူလိာ်ဖိးလိာ်က့ၤတၢ်အဂီၢ်, မ့ၢ်ဝဲတၢ်ဖံးတၢ်မၤလၢ အမၤဆူၣ်ထီၣ် တၢ်ရ့လိာ်မုာ်လိာ် ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပှၤထူလံၤဖိဒီး ပှၤလၢအတမ့ၢ်ပှၤထူလံၤဖိဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဘၢၣ်စၢၤန့ၣ်လီၤ.
အဃိန့ၣ် ဖဲနကွၢ်လုၢ်ဒိၣ်ထီၣ်နဖိဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအခါ တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤနဖိလၢ အကအိၣ်ဒီးတၢ်ဘျးစဲလိာ်သးဒီး တၢ်ဆဲးတၢ်လၤ လၢအသးပှၢ်ကတၢၢ်ဖဲဟီၣ်ခိၣ်ချၢအံၤအဂ့ၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်ဟ့ၣ်သါအဂ့ၤကတၢၢ်တခါလၢနဟ့ၣ်လီၤအဝဲသ့ၣ်သ့န့ၣ်လီၤ.
ယဒုးသ့ၣ်ညါယဖိလၢ ပှၤထူလံၤဖိအတၢ်ဆဲးတၢ်လၤဒီး အတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤအဂ့ၢ်ကသ့ဒ်လဲၣ်.
Esma Livermore မ့ၢ်ဝဲဒၣ် Bigambul ကလုာ်ပိာ်မုၣ်တဂၤ, လၢအမၤတၢ်မၤဒီးအီစထြ့လယါကီၢ် တၢ်မၤဃူလိာ်ဖိးလိာ်က့ၤတၢ်—Reconciliation Australia ကရၢ, လၢအမ့ၢ် ထံကီၢ်အံၤအပူၤ ကရၢမိၢ်ပှၢ် လၢအတီခိၣ်ရိၤမဲ တၢ်မၤဃူလိာ်ဖိးလိာ်က့ၤတၢ်န့ၣ်လီၤ.
အဝဲဟ့ၣ်ကူၣ်လၢ ကကွၢ်ဃုမၤလိန့ၢ်တၢ် အတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်သ့ၣ်တဖၣ် ဒ်သိးဒီး ဟံၣ်ဖိဃီဖိတၢ်ဃုသ့ၣ်ညါမၤလိတခါအသိးန့ၣ်လီၤ.
စးထီၣ်အီၤဒီး တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤလၢ အအိၣ်ဒီးတၢ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်သ့ၣ်ညါ, တၢ်တမံၤမံၤလၢနညီနုၢ်ထံၣ်ဘၣ်အီၤ, မၤန့ၢ်ဘၣ်အီၤညီညီသ့ဝဲဒၣ်, လၢအမ့ၢ်ဒ်သိး တၢ်ကွၢ်ကီသကိးကွဲးထံၣ်ဟူန့ၣ်လီၤ.
Ms Livermore စံးဝဲဒၣ်, “ဒ်သိးဒီး NITV န့ၣ်, အဝဲန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ဒီကလုာ်ပှၤထူလံၤဖိကွဲၤထံၣ်ဟူ (National Indigenous Television) အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤတခါ, အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအိၣ်အါမး လၢအဘၣ်ဃးဒီး အဘီရကၠံၤနၢၤ, ထီရ့ၣ်စထြ့ၣ်အးလဲးဒၢၤ အဂ့ၢ်အကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်, တၢ်ဆဲးတၢ်လၤ, တၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ ဒီး စိၤခ့ခါခဲအံၤ အတၢ်လဲၤခီဖျိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.”
ဖဲ SBS On Demand တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအပူၤစ့ၢ်ကီး တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢ အဘၣ်ဃးဒီး ပှၤထူလံၤဖိအဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်အါမးဒီးနကွၢ်ကီကလီအီၤသ့ဝဲဒၣ်, လၢအပၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်ဃဲၤပူၤလၢဖိဒံဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်, တၢ်မၤနီၣ်မၤဃါတၢ်ဂီၤမူသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး တၢ်ဂီၤမူလၢအဘၣ်ဃးဒီး ပှၤထူလံၤဖိအဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
“နကအဲၣ်ဒိးကွၢ်ဝဲတၢ်လၢ နညီနုၢ်ထံၣ်ဘၣ်အီၤသ့သ့ၣ်တဖၣ်, ဒီးမ့မ့ၢ်လၢဖိသၣ်သးစၢ်အဂီၢ်န့ၣ်, နကအဲၣ်ဒိးကွၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢ အဘၣ်လိာ်သးဒီး သးနံၣ်အပတီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်, အဃိ နကွၢ်ကီတၢ်ပာ်ဖျါလၢအဘၣ်ဃးဒီး တၢ်မၤလၤကပီၤ အဘီးရကၠံၤနၢၤဒီး ထီရ့ၣ်စထြ့ၣ်အးလဲးဒၢၤ တၢ်ဆဲးတၢ်လၤသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး အဘီးရကၠံၤနၢၤဒီး ထီရ့ၣ်စထြ့ၣ်အးလဲးဒၢး အတၢ်အိၣ်လီၤဆီလိာ်အသးအကလုာ်ကလုာ်သ့ၣ်တဖၣ် သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.”
“တၢ်အဝဲန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ခီၣ်ခါအဆိကတၢၢ်တခါ လၢနကမၤလိဘၣ်ဃး ‘ထံကီၢ်အံၤအပှၤထူလံၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်မတၤတဂၤလဲၣ်,’ အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.”
မူးပွဲလၢတၢ်မၤလၤကပီၤအဘီးရကၠံၤနၢၤဒီးထီရ့ၣ်စထြ့ၣ်အးလဲးဒၢၤ တၢ်ဆဲးတၢ်လၤန့ၣ် ယဃုထံၣ်အီၤကသ့ဒ်လဲၣ်.
မ့မ့ၢ်လၢအတမ့ၢ်ဖဲကွဲၤထံၣ်ဟူအပူၤဘၣ် ဖဲတၢ်ချၢတခီန့ၣ်, နကွၢ်ဃုဝဲဒၣ် မူးဒီး တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ ဖဲနဟီၣ်ကဝီၤအပူၤ လၢအဘၣ် တၢ်တူၢ်လိာ်ခီၣ်ဆၢရဲၣ်ကျဲၤမၤအီၤလၢ ပှၤအဘီးရကၠံၤနၢၤဒီး ထီရ့ၣ်စထြ့ၣ်အးလဲးဒၢၤ တၢ်ကရၢကရိသ့ၣ်တဖၣ် သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ. ဖဲနဟီၣ်ကဝီၤအပူၤန့ၣ် တၢ်မၤမူးပွဲမနုၤသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်လဲၣ်န့ၣ် နနုာ်လီၤကွၢ်ဃုအီၤဖဲနလီၢ်ကဝီၤကီၣ်ကးကရၢတၢ်မၤပူးပွဲအပူၤသ့ဝဲဒၣ်အသိး နဆဲးကျိးသံကွၢ် လီၢ်ကဝီၤ အဘီးရကၠံၤနၢၤဟီၣ်ခိၣ်လီၢ်ကီၣ်ကးကရၢ—Local Aboriginal Land Council လၢအအိၣ်ဘူးကတၢၢ်ဒီးနၤတခါခါစ့ၢ်ကီးသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
Ms Livermore ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် ကိးနံၣ်ဒဲးန့ၣ် တၢ်မၤမူးပွဲခိၣ်သ့ၣ်အိၣ်ဝဲခံခါ: တၢတခါန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် န့ဒီၣ်အနွံ—NAIDOC Week လၢအဘၣ်တၢ်မၤအီၤဖဲလါယူၤလံအတီၢ်ပူၤဒီး ခံခါတခါန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ဒီကလုာ်တၢ်မၤဃူမၤဖိးက့ၤတၢ်အနွံ—National Reconciliation Week, လၢအဘၣ်တၢ်မၤအီၤစးထီၣ်ဖဲလါမ့ၤ ၂၇ သီ တုၤလီၤဆူလါယူၤ ၃သီန့ၣ်လီၤ.
Ms Livermore စံးဝဲဒၣ်, “တၢ်အဝဲန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဖဲလၢ နကထံၣ်ဘၣ်ပှၤကညီအါအါဂီၢ်ဂီၢ်, လၢအမ့ၢ်ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်လၢအဟဲနုာ်လီၤဖဲထံကီၢ်အံၤအပူၤ မၤလိဘၣ်ဃး ပှၤထူလံၤဖိ အတၢ်ထံၣ်တၢ်ဆိကမိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, တၢ်ဂီၤခဲၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, ဟီၣ်ခိၣ်တၢ်လီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်, ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်အကျိၤ ဃုာ်ဒီးတၢ်ဆဲးတၢ်လၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.”
မူးလၢတၢ်မၤအီၤဖဲမုၢ်နံၤမုၢ်သီသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် ကဟ့ၣ်လီၤဝဲတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢတၢ်လဲၤထီၣ်ဘၣ်တၢ်မၤ တၢ်တူၢ်လိာ်မုာ်ဆူထံကီၢ်အပူၤ— Welcome to Countries အမူး ဒီး တၢ်ပာ်ပနီၣ်ထံကီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်—Acknowledgement of Countries အမူးန့ၣ်လီၤ.
ဖိသၣ်လၢအမၤလိတၢ်ဖဲလီမုၢ်ပျီ—အီးလဲအပူၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် အီစထြ့လယါကီၢ်ပှၤထူလံၤဖိအဂ့ၢ်တၢ်မၤလိပီးလီသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်စ့ၢ်ကီးဧါ.
လၢကမၤစၢၤနဖိ အတၢ်မၤလိဘၣ်ဃး ပှၤထူလံၤဖိ အတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ, အတၢ်ဆဲးတၢ်လၤဒီး အတၢ်ထံၣ်တၢ်ဆိကမိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် တၢ်မၤလိပီးလီဖဲ လီမုၢ်ပျီ—အီးလဲအပူၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်, နနုာ်လီၤမၤန့ၢ်အီၤ သ့ဝဲညီကဒၣ်ဖိန့ၣ်လီၤ.
SBS Learn အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအပူၤန့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်ဒီးတၢ်ဂ့ၢ်အကလုာ်ကလုာ်, စးထီၣ်လၢ အီစထြ့လယါ လံာ်ညိၣ်သိၣ် ဂံၢ်ခီၣ်ထံးတၢ်မၤလိ တုၤလၢ ၁၂တီၤ န့ၣ်, နဃုသ့ၣ်ညါမၤလိအါထီၣ်သကိးအီၤဒီးနဖိဟဲဟံၣ်ပူၤသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
ဖဲ Reconciliation Australia—အီစထြ့လယါကီၢ်တၢ်မၤဃူလိာ်ဖိးလိာ်က့ၤတၢ်ကရၢအပူၤန့ၣ်, Ms Livermore မ့ၢ်ဝဲဒၣ် Narragunnawali: Reconciliation in Education တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ, ပှၤရဲၣ်ကျဲၤတၢ်အခိၣ်တဂၤန့ၣ်လီၤ.
တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအံၤ ဟ့ၣ်လီၤဝဲဒၣ် အီးလဲ—လီမုၢ်ပျီ တၢ်မၤလိပီးလီသ့ၣ်တဖၣ် ဒ်သိးလၢ တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤ ပှၤကဝၢကရၢဖိလၢအလီၤဆီလိာ်အသးသ့ၣ်တဖၣ်, လၢအပၣ်ဃုာ် ကၠိသရၣ်သရၣ်မုၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, ကၠိဖိသ့ၣ်တဖၣ်ဒီ မိၢ်ပၢ်သ့ၣ်တဖၣ်, ဒ်သိးကမၤဘျးစဲလိာ်အသးဒီး တၢ်မၤဃူလိဖိလိာ်က့ၤတၢ် လၢအအိၣ်ပှဲၤဒီးကျိၤကျဲအခီပညီလၢအဂ့ၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
အဒိ— တၢ်မၤလိပီးလီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် စးထီၣ်လၢအဘၣ်ဃးဒီး နီၣ်တယၢ်ခံဘ့ၣ် လၢအမ့ၢ်ပှၤထူလံၤဖိဖဲထံကီၢ်အံၤအပူၤအခၢၣ်စး, တုၤလီၤဆူ တၢ်နဲၣ်ကျဲ ဘၣ်ဃး တၢ်သူၣ်ထီၣ် တၢ်ရ့လိာ်မုာ်ဒီး လီၢ်ကဝီၤ ပှၤအဘီးရကၠံၤနၢၤဒီး ထီရ့ၣ်စထြ့ၣ်အးလဲးဒၢၤ အပှၤတဝၢန့ၣ်လီၤ.
Ms Livermore ရှဲပၠးဝဲဒ်အံၤ, “တၢ်အံၤအကဟ့ၣ်လီၤဝဲနၤ တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ မ့တမ့ၢ် တၢ်ဆိကမိၣ်တနီၤလၢ ကဘၣ်သူၣ်ထီၣ်တၢ်ရ့လိာ်မုာ်လိာ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒ်လဲၣ်ဒီး တၢ်အဝဲအံၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်လၢအအိၣ်ဖဲကၠိပူၤတၢ်မၤလိအချၢ ဒီး မ့ၢ်တၢ်လဲၤနုာ်လီၤဆူပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.”
ဖဲဟံၣ်ဖိဃီဖိတၢ်လဲၤဟးအတီၢ်ပူၤန့ၣ် ပမၤလိဘၣ်ဃးပှၤထူလံၤဖိ တၢ်ဆဲးတၢ်လၤသ့ဒ်လဲၣ်.
တၢ်လဲၤသကိးတၢ်ဒီးနဖိန့ၣ် ဟ့ၣ်လီၤနၤ တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်အခါတခါသ့ဝဲဒၣ် လၢနကမၤလိအါထီၣ်ဘၣ်ဃး အီစထြ့လယါကီၢ် ပှၤထူလံၤဖိအဂ့ၢ်တပူၤဃီန့ၣ်လီၤ.
တချုးလၢ နလဲၤဟးဆူတၢ်လီၢ်အသီတတီၤဒ်ဘၣ်အခါန့ၣ် Ms Livermore ဟ့ၣ်ကူၣ်ဝဲဒၣ်လၢနကနုာ်လီၤသူဘၣ် လီမုၢ်ပျီ—အီးလဲ ဟီၣ်ခိၣ်ဂီၤဖဲ တၢ်မၤလိဘၣ်ဃး အီစထြ့လယါ အဘီရကၠံၤနၢၤဒီးထီရ့ၣ်စထြ့ၣ်အးလဲးဒၢၤအဂ့ၢ်—Australian Institute of Aboriginal and Torres Strait Islander Studies အလီပှာ်ယဲၤသန့အပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်သူ AIATSIS အဟီၣ်ခိၣ်ဂီၤန့ၣ် မၤစၢၤနၤသ့လၢ နကသ့ၣ်ညါမၤနီၣ်ဝဲဒၣ် အဘီရကၠံၤနၢၤဒီး ထီရ့ၣ်စထြ့ၣ်အးလဲးဒၢၤ အကျိာ်, ပှၤကရၢကရိ မ့တမ့ၢ် အကလုာ် ကရူၢ်သ့ၣ်တဖၣ် လၢအဘျးစဲလိာ်အသးဒီး ဟီၣ်ကဝီၤလၢ နလဲၤဟးအီၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.
စးထီၣ်ဖဲန့ၣ်ဝံၤန့ၣ်, နကွၢ်ဃုမၤလိအါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ လၢအဘၣ်ဃး လီၢ်ကဝီၤ ထံကီၢ်—Country, ပှၤကညီ ဒီး တၢ်လီၢ်လၢအရ့ဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်သ့ဝဲဒၣ် ဒီး ဖဲနလဲၤဟးလိာ်ကွဲအဆၢကတီၢ်န့ၣ် ဃုသ့ၣ်ညါဘၣ် ပှၤထူလံၤဖိအတၢ်လဲၤခီဖျိ လၢနနုာ်လီၤပၣ်ဃုာ်သ့သ့ၣ်တဖၣ်တက့ၢ်.
Ms Livermore စံးဝဲဒၣ်, “ယမ့ၢ်ပှၤအဘီးရကၠံၤနၢၤတဂၤဒၣ်လဲာ်, ယမ့ၢ်လဲၤတၢ်ဖဲတၢ်လီၢ်တတီၤတီၤန့ၣ်, ယနုာ်လီၤကွၢ်ဃုတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤဖဲလီမုၢ်ပျီအပူၤ ဒ်သိးယကသ့ၣ်ညါဘၣ် ဖဲဟီၣ်ကဝီၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအပူၤန့ၣ် တၢ်လၢအရ့ဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်မနုၤလဲၣ်…ဒီး ပှၤအဘီးရကၠံၤနၢၤဒီးထီရ့ၣ်စထြ့ၣ်အးလဲးဒၢၤ တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤလၢ ယမၤအီၤဖဲန့ၣ်သ့သ့ၣ်တဖၣ် န့ၣ်လီၤ.”
ယတဲတၢ် မ့တမ့ၢ် မၤတၢ် မ့ၢ်ကမၣ်ဘၣ်ဖုးတခါခါန့ၣ် ယကဘၣ်မၤတၢ်မနုၤလဲၣ်.
နမ့ၢ်မိၢ်ပၢ်မ့ၢ်ဂ့ၤ, ပှၤဟ့ၣ်လီၤတၢ်သိၣ်လိတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့မ့ၢ်ဂ့ၤန့ၣ်, Ms Livermore စံးဝဲဒၣ် တၢ်အဝဲအံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်ကိၢ်တၢ်ဂီၤတမံၤလၢ အညီနုၢ်မၤအသးဒီး ပှၤလၢအတမ့ၢ်ပှၤထူလံၤဖိဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ တၢ်အဝဲအံၤန့ၣ် အခီပညီတမ့ၢ်လၢ အပတုာ်နၤလၢတၢ်မၤလိအံၤန့ၢ်ဘၣ်, နီၣ်နီၣ်တခီ နကမၤလိန့ၢ်ဒၣ်ခီတၢ်လၢ တၢ်ကမၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.
“တၢ်ကျဲးစၢးမၤကွၢ်န့ၣ် ဂ့ၤဒိၣ်န့ၢ်ဒံးဝဲဒၣ်လၢ တမၤတၢ်နီတမံၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.”
တၢ်မၤကမၣ်တၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်ဂ့ၢ်တမံၤဖဲတၢ်မၤလိတၢ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. အဒိ— ဖဲမူးတခါအပူၤ ပှၤထူလံၤဖိတဂၤ မ့ၢ်ဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ် တၢ်လၢနမၤကမၣ်အီၤတခါခါန့ၣ် နသံကွၢ်အဝဲသ့ၣ် ဒီးဃ့အဝဲသ့ၣ်တၢ်မၤစၢၤ လၢအပှဲၤဒီးတၢ်ပာ်ကဲသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
လၢခံကတၢၢ်န့ၣ် Ms Livermore စံးဝဲဒ်အံၤ, “သူတၢ်တဲသကိးအံၤဒီး ဆဲးမၤသကိးတၢ်တပူၤဃီ လၢအမ့ၢ် သံကွၢ်အီၤ, ‘တၢ်လၢယမၤအီၤကမၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဖဲလဲၣ်တခါလဲၣ် ဒီး နမၤစၢၤယၤကသ့ဒ်လဲၣ်’ တၢ်အဝဲအံၤန့ၣ်မ့ၢ်တၢ်လၢအဘၣ်ဃးဒီးတၢ်မၤလိန့ၢ်တၢ် ဒီး တၢ်က့ၤမၤလိကဒါက့ၤတၢ် လၢအစးထီၣ်အသးဒီး တၢ်တဲသကိးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ.”
ဒ်သိးကသ့ၣ်ညါအါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢအကါဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် ဒီး တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးလၢ နတၢ်အိၣ်မူအသီဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအဂီၢ် Subscribe မ့တမ့ၢ် follow အီစထြ့လယါကီၢ်အဂ့ၢ်အကျိၤ Australia Explained တၢ်ကလုၢ်တက့ၢ်.
နတၢ်သံကွၢ်အိၣ်တမံၤမံၤဧါ? မ့တမ့ၢ် နတၢ်ဆိကမိၣ်အိၣ်လၢ တၢ်ဂ့ၢ်ခိၣ်တီ တခါခါဂီၢ်ဧါ? နဆှၢန့ၢ်ပှၤလီပရီ အံမ့လ် ဖဲ australiaexplained@sbs.com.au အပူၤသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
